دولت از گذشته نیاموخت، اما مردم آموختند

عارف لایق‌زاده

شهرساز

۲۷ آبان ۱۴۰۴، ۱۸:۵۰

شهروندان کهگیلویه‌و‌بویراحمدی در تجمعی مقابل استانداری یکصدا «دنا» را فریاد زدند، به امید آنکه این بار سیاستگذاری که از دریاچه ارومیه نیاموخته، شاید آنها را ببیند و «از دنا دریاچه ارومیه دیگری نسازد».

کنشگری مردمان این استان برای حفظ زیست‌بوم دنا، طی سال‌های اخیر را می‌توان در چارچوب تئوری «سرمایه اجتماعی مقاومت» تحلیل و تفسیر کرد. سرمایه اجتماعی مقاومت، مفهومی جامعه‌شناختی است که توضیح می‌دهد چگونه «اعتماد» و «شبکه اجتماعی» می‌تواند به نیرویی برای مقاومت در برابر تصمیمات ناعادلانه و پروژه‌های مخرب تبدیل شوند. همچنان که در نگاه بوردیو این سرمایه، یعنی «مردم قدرت شبکه را جایگزین قدرت دولت می‌کنند».

واکاوی شعارهای طرح‌شده در این تظاهرات بیانگر یک واقعیت مبارک است؛ این کنش اعتراضی به‌واقع یک جنبش محیط‌زیستی دارای زیربنای معرفتی است؛ چراکه اساساً شبکه بدون آگاهی فقط یک جمع است و آنچه شبکه را به نیروی مقاومت و سرمایه اجتماعی مقاومت تبدیل می‌کند، «کیمیای آگاهی» است‌. آگاهی تجربه زیسته انسان ایرانی است. انسان ایرانی آثار توسعه کشاورزی و سدسازی فزاینده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه را، امروز در پهنه نمک ارومیه می‌بیند. انسان ایرانی ماحصل انتقال آب از سرشاخه‌های کارون را در وضع امروز زیست‌بوم رنجور خوزستان شاهد است و انسان ایرانی کارنامه توسعه صنایع آب‌بر در اصفهان و یزد را در تغییر ترکیب جمعیتی استان‌های شمالی مشاهده می‌کند.

آری؛ شعارهای فریادشده در تجمع دیروز برای دنا نشان داد شهروندان مطالبه‌گر حاضر در این تجمع فقط معترض نیستند، بلکه صاحب یک آگاهی تاریخی و محیط‌زیستی‌اند؛ آگاهی‌ای که در شبکه‌های محلی تبدیل به مقاومت محیط‌زیستی و سرمایه اجتماعی مقاومت شده است. نشانه این آگاهی تأکید بر یک واقعیت تلخ از سوی حاضران در این تجمع بود: «اضمحلال دنا تسریع فروپاشی زیست‌بوم ایران را به‌همراه دارد.»

پایان سخن اینکه شکل‌گیری این آگاهی جمعی در جامعه از یک‌سو و اصرار دولت بر انتقال آب از دنا برای مدیریت کوتاه‌مدت بحران آب اصفهان و یزد از سوی دیگر بیانگر یک واقعیت تلخ است: دولتی که از گذشته نیاموخته و مردمی که آموختند.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آب، توسعه پایدار، جامعه، خشکسالی، کهگیلویه‌و‌بویراحمد، محیط‌زیست، مدیریت بحران