این هفته، برای پاسخ به پرسشمان که «آیا مد لوکس می‌تواند پایدار باشد؟» سراغ اقدامات برند «بالنسیاگا» (Balenciaga) می‌رویم؛ یکی از زیرمجموعه‌های گروه بزرگ «کرینگ» (Kering)، غول صحنه‌های جهانی مد و مالک برندهای محبوبی چون «بالنسیاگا»، «گوچی» و «ایو سن لورن».

بالنسیاگا که در دنیای مد به کیف‌های خاصش معروف است، کت مشکی براقی طراحی کرده که انگار از آینده آمده؛ نه از پوست گاو است نه از پلاستیک، بلکه از جلبک‌های میکروسکوپی طراحی شده است. 

هفته‌ گذشته در این ستون، درباره‌ «استلا مک‌کارتنی» (Stella McCartney) نوشتیم؛ همان طراح انگلیسی که با چرم‌های وگانش قلب هفته‌ مد پاریس را دزدید. اما بالنسیاگا با همکاری یک استارتاپ ترکیه‌ای به‌نام «گوزن» (Gozen) یک گام جلوتر رفته است. این ماده شگفت‌انگیز استفاده‌شده در کت، کاملاً گیاهی و بدون پلاستیک تولید می‌شود؛ جلبک‌های ریزی که در آزمایشگاه رشد می‌کنند. همچنین، سازمان PETA (یکی از تأثیرگذارترین نهادهای بین‌المللی در حوزه‌ حقوق حیوانات) در دسامبر ۲۰۲۳، به آن لقب «بهترین محصول لوکس وگان» را داد. 

داستان از کجا شروع شد؟

داستان از جایی شروع شد که «دمنا گواسالیا» (Demna Gvasalia)، مدیر خلاق بالنسیاگا، تصمیم گرفت مد لوکس را تکان دهد. او با Gozen، استارتاپی بیوتکنولوژیک که توسط چند زن جوان و باهوش در ترکیه اداره می‌شود، شریک شد. از جلبک‌های میکروسکوپی ماده‌ای ساخت که شبیه چرم است، اما هیچ آسیبی به محیط‌زیست نمی‌زند. طبق گزارش‌ها، تولید چرم سنتی می‌تواند تا ۲۰۰ لیتر آب برای هر کیلوگرم مصرف کند و مسئول بخشی از ۱۴ درصد گازهای گلخانه‌ای مرتبط با دامداری باشد. حالا این جلبک میکروسکوپی آمده تا این معادله را عوض کند؛ بدون مصرف زیاد آب، بدون مواد شیمیایی سمی و بدون ذره‌ای پلاستیک. «اژه گوزن»، بنیانگذار این استارتاپ، می‌گوید: «ما نمی‌خواستیم فقط چرم را جایگزین کنیم؛ می‌خواستیم ماده‌ای بسازیم که با طبیعت هم‌راستا باشد.» 

چرا این کت مهم است؟ 

در هفته‌ مد پاریس، اکتبر ۲۰۲۳، بالنسیاگا کتی به‌نام «Maxi Bathrobe» را به نمایش گذاشت؛ یک کت مشکی اورسایز که انگار از فیلم‌های علمی‌-تخیلی بیرون آمده بود. این کت از همین جلبک‌های میکروسکوپی ساخته شده است و حسابی سروصدا به پا کرد. نشریه‌ «وگ» نوشت این همکاری «نقطه‌‌عطفی در مد پایدار» است؛ چراکه بالنسیاگا نشان داد می‌توان هم لوکس بود، هم پایدار. نکته مهم‌تر درباره این کت، جایزه‌ PETA است. وقتی سازمانی سرسخت مثل PETA لباسی را به‌عنوان بهترین محصول لوکس وگان سال انتخاب می‌کند، یعنی اتفاق بزرگی در حال رخ‌دادن است. بیایید کمی واقعی‌تر نگاه کنیم: صنعت مد مسئول حدود ۱۰ درصد از انتشار کربن جهانی است؛ یعنی بیش از کل صنعت هواپیمایی. ما هر روز لباس می‌پوشیم، اما چند بار به این فکر کرده‌ایم که این لباس‌ها از کجا آمده‌اند؟ چرم‌های سنتی با آن‌همه آب و مواد شیمیایی به سیاره‌مان آسیب می‌زنند. اما استفاده از این جلبک‌های میکروسکوپی راهی تازه است. استارتاپ Gozen حتی سه میلیون دلار سرمایه جذب کرده تا کارخانه‌ای بزرگ بسازد و این ماده را به تولید انبوه برساند. این یعنی برندهای بیشتری می‌توانند از آن استفاده کنند و مد پایدار از یک رؤیا به واقعیت نزدیک‌تر شود. 

چگونه کت بالنسیاگا می‌تواند الهام‌بخش ما باشد؟

شاید فکر کنید بالنسیاگا و کت‌های گران‌قیمتش خیلی از دنیای ما دورند، اما این داستان فقط درباره‌ کت‌های لوکس نیست؛ درباره‌ انتخاب‌های ما است. هنر ایران و ایرانی همیشه عاشق زیبایی و طبیعت بوده است؛ از قالی‌های دستبافت و لباس‌های سنتی ساخته‌شده از نخ‌ها و رنگ‌های طبیعی بگیر تا طرح‌های اسلیمی الهام‌گرفته از گل و گیاه. حالا تصور کنید بتوانیم این عشق به زیبایی را با احترام به طبیعت ترکیب کنیم. ماده محیط‌زیستی استفاده‌شده در کت بالنسیاگا به ما یادآوری می‌کند فناوری و طبیعت می‌توانند کنار هم کار کنند، حتی در صنعتی که گاهی فقط به‌ ظاهر اهمیت می‌دهد. 

حالا وقت انتخاب است 

دفعه‌ بعد که خواستید لباسی بخرید، شاید بتوانید یک لحظه مکث کنید و بپرسید: «این لباس از کجا آمده؟ آیا خریدنش به سیاره‌مان آسیب می‌زند؟» می‌توانید این کار را از بازبینی کمد لباستان آغاز کنید؛ از خرید لباس‌های دست‌دوم گرفته تا حمایت از برندهای محلی که پارچه‌های پایدار به کار می‌برند، می‌تواند به طبیعت کمک کند. تو چطور؟ آماده‌ای قدمی کوچک برداری؟ چون همان‌طورکه جلبک‌های ریز دارند مد را تغییر می‌دهند، گام‌های کوچک ما هم می‌تواند دنیای بزرگی بسازد.