گورستان‌ها دیگر جا ندارند

وقتی زمین لرزید، «صدیق‌الله»، ساکن نورگل، با صدایی مهیب از خواب پرید؛ غرشی بم که شبیه نزدیک‌شدن طوفانی سهمگین بود. در آنی، به‌سمت جایی دوید که فرزندانش در خواب بودند و توانست سه نفرشان را نجات دهد، اما همین که می‌خواست برگردد و بقیه خانواده را از مهلکه بیرون بکشد، سقف بر سرش فروریخت. «نیم تنم زیر آوار بود، نمی‌توانستم بیرون بیایم.» خبرگزاری آسوشیتدپرس از بیمارستان منطقه‌ای ننگرهار از صدیق‌الله نقل کرده است: «همسر و دو پسرم جان باختند. پدرم زخمی است و همراه من در بیمارستان بستری است. ما سه‌چهار ساعت در آوار گرفتار بودیم تا اینکه مردم از روستاهای دیگر آمدند و ما را بیرون کشیدند.»

زمین‌لرزه ۶ ریشتری یکشنبه‌شب (۹ شهریور) علاوه‌بر ولایت‌های شرقی کنر، ‏نورستان، ننگرهار و لغمان، کشورهای پاکستان، هند و ازبکستان را هم تکان داد. از زمان وقوع زلزله اصلی، پنج پس‌لرزه سنگین دیگر هم احساس شده است.

به‌گزارش سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS)، بیش از یک‌میلیون و ۲۰۰ هزار نفر احتمالاً لرزش‌های شدید یا بسیارشدید این زمین‌لرزه و چند پس‌لرزه‌ نخست در طول شب را احساس کرده‌اند؛ حتی در کابل که بیش از ۱۶۰ کیلومتر دورتر از کانون زمین‌لرزه است.

این زلزله در نزدیکی سطح زمین (عمق ۸ کیلومتری) رخ داد؛ زمین‌لرزه‌های کم‌عمق معمولاً ویرانگرترند. تلفات و ویرانی دست‌کم پنج ولایت افغانستان را در بر گرفته است، اما این میان ولایت کوهستانی «کُنَر» بیشترین آسیب را از این حادثه دیده است.

طبق گزارش خبرگزاری دولتی باختر، ظهر دوشنبه، «ذبیح‌الله مجاهد»، سخنگوی طالبان با اشاره به مرگ بیش از ۸۰۰ نفر، گفت که تیم‌های امداد هنوز نتوانسته‌اند از مسیر زمینی به برخی مناطق ولایت کنر برسند و به همین‌ دلیل، هنوز آماری از تلفات این مناطق در دست نیست.

طالبان به همه اداره‌ها دستور داده خود را به مناطق آسیب‌دیده برسانند و در تدفین اجساد، درمان زخمیان و رسیدگی به آسیب‌دیدگان، تمام امکانات را به‌کار بگیرند.

مجروحان به خون نیاز دارند. تلویزیون ملی افغانستان با نشر فراخوانی از شهروندان ‏خواست برای اهدای خون به مراکز درمانی کنر، ننگرهار و لغمان ‏مراجعه کنند.‏

براساس گزارش گاردین، انتظار می‌رود آمار کشته‌ها به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد؛ چراکه بیمارستان‌های محلی از هجوم مجروحان لبریز شده‌اند و صدها نفر همچنان مفقودند. پزشکان در بیمارستان شهر اسدآباد در کنر اوضاع را بحرانی توصیف کرده‌اند و می‌گویند تقریباً هر چند دقیقه بیماران تازه‌ای به آنجا منتقل می‌شوند.

روستاها ویران شدند

«شرافت زمان»، سخنگوی وزارت بهداشت طالبان، خبر داده که ‏دست‌‎کم چهار روستا در ولسوالی نورگل ولایت کنر کاملاً ویران شده‌اند.

نیروهای امداد برای رسیدن به قربانیان زمین‌لرزه در نقاط دوردست به تکاپو افتاده‌اند. سی‌ان‌ان از باشگاه خبری افغانستان نقل کرده است که نیروهای امداد و امنیتی در چند ولسوالی این منطقه کوهستانی بسیج شده‌اند، اما مسئولان می‌گویند شمار قربانیان ممکن است باز هم افزایش یابد. از طرف دیگر، گروه‌های امدادی برای رسیدن به نقاط دوردست و صعب‌العبور به مشکل برخورده‌اند و به‌دلیل زمین‌لغزش‌ها و ویرانی جاده‌ها و راه‌های عبور پیشروی آنها کُند شده است.

ویدئویی از رویترز نشان می‌دهد برانکارد زخمی‌های زمین‌لرزه را از هلی‌کوپتری در پایگاه نظامی جلال‌آباد پایین می‌آورند. تصاویر دیگری از این شهر نشان می‌دهد مجروحان روی تخت‌ها در بیمارستان تحت درمان‌اند.

این زمین‌لرزه در پنجشیر هم خرابی‌هایی به بار آورده است. *اعلام آمادگی ایران و هند برای کمک

پیام‌های تسلیت یکی‌یکی روانه افغانستان می‌شود. «مسعود پزشکیان»، رئیس‌جمهور در پیامی با مردم کشور همسایه ابراز همدردی کرده است. «عباس عراقچی»، وزیر خارجه هم برای ارسال کمک‌های امدادی، درمانی و انسانی اعلام آمادگی کرده است. «دل‌های ما در کنار مردم مقاوم افغانستان است و امیدواریم با همکاری منطقه‌ای و مشترک، بتوان این مصیبت را پشت سر گذاشت و تسکینی بر آلام سانحه‌دیدگان فراهم آورد.‏»

مقام‌های برخی دیگر کشورها، از جمله پاکستان و هند هم پیام‌هایی برای تسلیت و همدردی فرستاده‌اند. «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند، نیز برای ارسال کمک‌های بشردوستانه و امدادی اعلام آمادگی کرده است.

طبق اعلام دفتر سازمان ملل متحد در افغانستان، تیم‌های این ‏سازمان برای کمک‌های اضطراری و عملیات نجات‌بخشی در محل حضور دارند. تیم‌های سازمان جهانی بهداشت هم در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مستقر شده‌اند. دفتر اتحادیه اروپا در افغانستان هم گفته که شرکایش در محل حضور ‏دارند و کمک‌های حیاتی را به قربانیان ارائه می‌دهند‎.‎ اما با وجود بسیج کمک‌ها، فاجعه بزرگ است و کار امدادرسانی آسان نیست.

مردم به کندن قبر مشغول‌اند

کنر منطقه‌ای فقیر و کوهستانی است که خانه‌هایش بیشتر از گل و سنگ ساخته شده‌اند. کانون زلزله در نزدیکی شهر پرجنب‌وجوش جلال‌آباد، در نزدیکی مرز پاکستان قرار داشت که بسیاری از ساختمان‌های آن، کوتاه‌مرتبه‌اند و اغلب با بتن و آجر ساخته شده‌اند که در برابر زلزله آسیب‌پذیرند.

«عبدالرحیم»، روحانی محلی، می‌گوید گورستان‌ها گنجایش این همه کشته را ندارند. «در گورستان‌های دره‌ مزار، مردم پس از یک خاکسپاری دسته‌جمعی، میان این ویرانی، یکدیگر را در آغوش گرفته و می‌گریند. شمار قربانیان آنقدر زیاد است که گورستان‌ها پر شده‌اند. هر نیم‌ساعت پیکری تازه می‌رسد و مردم به کندن قبر مشغول‌اند.»

بسیاری از خانواده‌ها نیمی از اعضای خانواده را از دست داده‌اند. «محمد عزیز»، کارگری از ولسوالی نورگل در کنر، ۱۰ نفر از بستگانش از جمله پنج فرزندش را در این حادثه ویرانگر از دست داده است و بسیاری از مردم روستایش هنوز زیر آوار مانده‌اند. «مردم فقیر این منطقه همه‌چیز خود را از دست داده‌اند. هر خانه‌ای کشته داده و زیر هر سقف فروریخته پیکری خفته است. خانه‌های گِلی یکسره از میان رفته و ویرانی همه‌جا را فرا گرفته است. مردم با درماندگی بهدنبال کمک‌اند.»

در ولایت لغمان، مقام‌ها دست‌کم ۳۰ زخمی گزارش داده‌اند که بیشترشان زن هستند. لرزش‌ها در نورستان نیز احساس شد، اما هنوز آماری از میزان خسارت در آنجا بیرون نیامده است.

زلزله در روزگاری بر سر مردم افغانستان آوار شده که این کشور درگیر بحران شدید اقتصادی است. بحرانی که با تعلیق کمک‌های خارجی آمریکا در اوایل امسال و بازگرداندن بیش از دو میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان تشدید شده است. درست همین امروز دولت پاکستان اخراج یک میلیون و ۳۰۰ هزار اتباع بدون روادید را آغاز کرد.

بنابر اعلام سازمان ملل، بیش از نیمی از جمعیت ۴۲میلیونی افغانستان هم‌اکنون نیازمند کمک‌های بشردوستانه هستند.