ادعایی که از اساس پوچ بود

بر اساس گزارش رویترز ایران گفته بود در واکنش به فشارهای دیپلماتیک، تأسیسات جدیدی راه‌اندازی خواهد کرد. روز قبل از اینکه اسرائیل و آمریکا تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار دهند، تهران اعلام کرده بود تأسیسات جدید غنی‌سازی ساخته و به‌زودی آن را تجهیز و راه‌اندازی خواهد کرد. ایران مشخص نکرد این تأسیسات دقیقاً در کجا قرار دارد. در این گزارش آمده است آژانس پیش‌تر گزارش داده بود که حملات روز جمعه اسرائیل به چهار ساختمان در اصفهان آسیب زده، از جمله به مرکز تبدیل اورانیوم (UCF) که در آن «کیک زرد» به اورانیوم هگزافلوراید (UF6) تبدیل می‌شود تا برای استفاده در سانتریفیوژها آماده باشد. گروسی همچنین دوشنبه به بی‌بی‌سی گفته بود به نظر نمی‌رسد فضاهای زیرزمینی در اصفهان آسیب دیده باشند. طبق گفته مقامات، همین فضاهای زیرزمینی محل نگهداری بخش زیادی از اورانیوم با غنای بالا در ایران هستند. با این حال، آژانس از زمان حملات، موفق به انجام هیچ‌گونه بازرسی‌ از تاسیسات هسته‌ای ایران نشده است.

روز سه‌شنبه گروسی در گفت‌وگویی که با فاکس نیوز داشت با سوالی مواجه شد که می‌تواند نگران کننده باشد، هر چند او تلویحا آن را رد کرد و از محل نگهداری اورانیوم غنی شده ایران اظهار بی‌اطلاعی کرد. نکته اینجا بود که گروسی در شبکه فاکس نیوز و در پاسخ به سوال «مارتا مک‌کالوم» مجری برنامه درباره اظهاراتی که مدعی شده حدود ۹۰۰ پوند اورانیوم احتمالا غنی‌شده به یک سایت باستانی نزدیک اصفهان منتقل شده است، گفت: «باید خیلی دقیق باشم، مارتا ما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هستیم، پس نمی‌توانیم بر اساس حدس و گمان حرف بزنیم. ما اطلاعاتی درباره محل اورانیوم غنی شده ایران نداریم.» او گفت مقامات ایران به او گفته‌اند که در حال اتخاذ تدابیر حفاظتی هستند که ممکن است شامل جابجایی این ماده باشد یا نباشد: «پس طبیعی است که شما درباره این موضوع از من سوال می‌کنید، یعنی سوال این است: این ماده کجاست؟ پاسخ این سوال را زمانی می‌توان داد که فعالیت‌های بازرسی هر چه سریع‌تر از سر گرفته شود. و فکر می‌کنم این به نفع همه خواهد بود.» البته این اظهارات او پیش از آن بود که مجلس کلیات و جزئیات «طرح تعلیق همکاری‌ها با آژانس بین المللی انرژی اتمی» را تصویب کند. گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، در گفت‌وگو با فاکس نیوز تاکید کرده اورانیوم غنی‌شده ایران پس از حملات نظامی آمریکا قابل ردیابی نیست. مقامات ایرانی هم بارها اعلام کرده‌اند پیش از حملات آن را جابجا کرده‌اند اما سوال «اورانیوم غنی شده ایران کجاست؟» همچنان برای افکار بین‌المللی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بی پاسخ مانده است.

همین بخش کوتاه از سوال مجری برنامه از گروسی درباره ادعای مطرح شده در مورد ادعای قرار گرفتن اورانیوم در یک سایت تاریخی، در شبکه‌های اجتماعی نگرانی‌هایی را نسبت به سرنوشت آثار تاریخی اصفهان ایجاد کرده است. در روزهای اخیر چند رسانه خارجی گزارش‌های اختصاصی درباره اصفهان و حمله به تاسیسات هسته‌ای آن منتشر کرده‌اند و به مرور آثار معماری و پیشینه تاریخی این شهر پرداخته و نسبت به سرنوشت آثار تاریخی آن ابراز نگرانی کرده‌اند.

روز جمعه «محمدجواد ظریف» در توییتی نسبت به این خبر واکنش نشان داد. وزیر امور خارجه اسبق نوشت: «پس از آن که گروسی با گزارش بی‌اساسش در کشتار بی‌گناهان مشارکت کرد، اکنون با خیال‌بافی بی‌پروایش پیرامون مخفی‌شدن اورانیوم با غنای بالا در اماکن میراث جهانی در اصفهان زمینه‌ساز یک جنایت دیگر شده است.» البته در پی این توییت او، برخی عنوان کردند که گروسی چنین ادعایی را مطرح نکرده و تنها سوال مجری برنامه از او است که این مسئله را پررنگ کرده و ظریف در پاسخ نوشت: «برخی دوستان صحت توییت مرا زیر سوال برده‌اند. مجری به گروسی می‌گوید شما چنین حرفی زده‌اید. او باید این ادعا را تکذیب می‌کرد ولی این کار را نکرد.»

در بند هشتم کنوانسیون 1954 به صراحت قید شده: «‌طرف‌های مخاصمه باید در بیشترین حد ممکن: ‌الف – اموال فرهنگی منقول را از مجاورت اهداف نظامی منتقل نموده یا حمایت کافی را در محل تأمین کنند. ب- از مستقر کردن اهداف نظامی در نزدیکی اموال فرهنگی اجتناب کنند.» با این توصیف، گزارش فاکس نیوز و پاسخ گروسی و ابهامات موجود در این خبر که مربوط به هفته گذشته است اما در روزهای اخیر بازتاب گسترده پیدا کرده است، جای تامل دارد. آنچه مشخص شد این است که از اساس گروسی حتی درباره تولید اورانیوم غنی‌شده هم نمی‌دانسته و حتی ادعاهای بعدی هم پوچ بوده است. در هفته‌های گذشته فعالان میراث فرهنگی بارها درباره حفاظت آثار تاریخی ایران در جنگ افروزی اخیر ابراز نگرانی کرده‌اند و اصول و ضوابطی را یادآور شده و حتی اقدام به مکاتبه با نهادهای بین‌المللی کرده‌اند. جای تردید ندارد که ایران کشوری کهن و سرشار از آثار ارزشمند تاریخی است و ایرانیان حق دارند در جنون جنگ‌افروزان نگران این میراث ارزشمند بشری باشند.