نمایشگاه بین‌المللی گردشگری و صنایع‌دستی، فرصتی مغتنم برای مشاهده ظرفیت‌های بی‌بدیل کشور در این حوزه است. در بازدید از این نمایشگاه، آنچه بیش از همه به چشم می‌آمد، تلاش و همت فعالان این صنعت در جهت معرفی ایران به جهانیان بود. امروز، گردشگری دیگر صرفاً یک صنعت اقتصادی نیست بلکه یکی از ابزارهای قدرتمند دیپلماسی عمومی و تعاملات بین‌المللی به‌شمار می‌رود. در جهان امروز، کشورهایی که به‌دنبال افزایش نفوذ و تأثیرگذاری خود در عرصه بین‌الملل هستند، از ابزارهای متنوعی در دیپلماسی استفاده می‌کنند. گردشگری، در کنار حوزه‌هایی چون علم و فناوری، سلامت و فرهنگ، یکی از مؤثرترین روش‌ها برای برقراری ارتباط مستقیم بین ملت‌ها و ایجاد پیوندهای عمیق فرهنگی و اقتصادی است. ایران با تاریخ و تمدنی کهن، جاذبه‌های طبیعی بی‌نظیر و تنوع فرهنگی گسترده، ظرفیت آن را دارد که از دیپلماسی گردشگری به‌عنوان ابزاری راهبردی در سیاست خارجی خود بهره ببرد.

یکی از مهمترین ابعاد دیپلماسی گردشگری، ایجاد تصویری مثبت از کشور در عرصه بین‌المللی است. حضور گردشگران خارجی در ایران، فرصت بی‌نظیری برای تغییر ذهنیت‌ها و بازتعریف نگاه جهانیان به فرهنگ و تمدن ایرانی فراهم می‌کند. در دنیایی که رسانه‌های بین‌المللی، تصویری یک‌سویه و بعضاً نادرست از کشور ما ارائه می‌دهند، بهترین راه مقابله، ایجاد ارتباط مستقیم میان مردم ایران و سایر ملت‌هاست. هر گردشگری که به ایران سفر می‌کند، خود به سفیری برای انتقال تجربه‌های خود تبدیل می‌شود و این، تأثیری به‌مراتب عمیق‌تر از هر تبلیغات رسانه‌ای دارد. نکته‌ای که باید بر آن تأکید کرد، نقش تشکل‌ها و بخش خصوصی در توسعه این صنعت است. دولت به‌تنهایی نمی‌تواند بار سنگین توسعه گردشگری را بر دوش بکشد. سرمایه‌گذاران، کارآفرینان و فعالان این حوزه، نقش بی‌بدیلی در ارتقای استانداردهای گردشگری، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و معرفی ظرفیت‌های کشور دارند. اما در این میان، یکی از بازیگران کلیدی که کمتر به آن توجه شده، تشکل‌های تخصصی و سازمان‌های مردم‌نهاد هستند. این تشکل‌ها می‌توانند به‌عنوان پل ارتباطی میان جامعه، بخش خصوصی و حاکمیت عمل کرده است و زمینه‌ساز اجرای سیاست‌های مؤثر در این حوزه باشند. امروز، دیپلماسی گردشگری دیگر محدود به اقدامات دولت‌ها نیست. در بسیاری از کشورها، این جوامع محلی، انجمن‌های فرهنگی و نهادهای تخصصی هستند که مسیر تعاملات بین‌المللی را هموار می‌کنند. ایران نیز می‌تواند با ایجاد و تقویت تشکل‌های فعال در حوزه گردشگری، فضایی برای همکاری‌های بین‌المللی، انتقال تجربیات و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی خود فراهم کند. تشکل‌های حوزه گردشگری می‌توانند با سازماندهی برنامه‌های مشترک با کشورهای هدف، برگزاری تورهای تبادل فرهنگی، راه‌اندازی کمپین‌های بین‌المللی و حتی استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای تبلیغ گردشگری ایران، نقشی مهم در این فرایند ایفا کنند. از سوی دیگر، این تشکل‌ها قادرند با مطالبه‌گری از دولت، زمینه را برای اصلاح سیاستگذاری‌ها، کاهش موانع اداری و تسهیل روندهای ورود گردشگران خارجی فراهم سازند.

در کنار این موارد، آموزش نیز نقشی اساسی در توسعه پایدار دیپلماسی گردشگری دارد. بدون وجود نیروی انسانی توانمند و آشنا به استانداردهای بین‌المللی، انتظار پیشرفت در این حوزه، دور از واقعیت خواهد بود. آموزش تخصصی فعالان گردشگری، از راهنمایان تور گرفته تا مدیران مراکز اقامتی و مقاصد گردشگری، یکی از ضرورت‌هایی است که باید بیش‌ازپیش مورد توجه قرار گیرد. تسلط بر زبان‌های بین‌المللی، آشنایی با فرهنگ و نیازهای گردشگران کشورهای هدف، و یادگیری شیوه‌های نوین بازاریابی گردشگری، از جمله مهارت‌هایی است که می‌تواند تأثیر مستقیمی بر کیفیت تجربه گردشگران و درنتیجه، تقویت دیپلماسی گردشگری ایران داشته باشد. علاوه‌براین، آموزش عمومی نیز نباید نادیده گرفته شود. مردم، اولین و مهمترین سفیران فرهنگی کشور هستند و نوع برخورد آنان با گردشگران خارجی، می‌تواند تصویری مثبت یا منفی از ایران در ذهن آنان ایجاد کند. نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و تشکل‌های فرهنگی، باید در زمینه ترویج فرهنگ مهمان‌نوازی حرفه‌ای، افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت گردشگری و نقش آن در اقتصاد کشور، و نیز نحوه تعامل با گردشگران اقدامات مؤثری انجام دهند. اکنون در نقطه‌ای قرار داریم که می‌توانیم با یک نگاه راهبردی، گردشگری را نه‌تنها به یکی از موتورهای محرک اقتصاد کشور، بلکه به ابزاری کارآمد برای تقویت روابط بین‌المللی تبدیل کنیم. امروز، دیگر روابط بین کشورها تنها از طریق مذاکره‌های دیپلماتیک شکل نمی‌گیرد. تشکل‌های مردمی، فعالان فرهنگی و حتی گردشگران می‌توانند در این فرایند نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند.

برای تحقق این هدف، ضروری است سیاستگذاری‌های ما در حوزه گردشگری، هم‌راستا با اهداف کلان توسعه کشور باشد. بهره‌گیری از تحلیل داده‌های کلان برای شناخت بازارهای هدف، توسعه برند ملی گردشگری ایران، گسترش دیپلماسی فرهنگی از طریق گردشگری و افزایش تعامل با نهادهای بین‌المللی، اقداماتی است که می‌تواند ما را در این مسیر یاری کند. همان‌طورکه بارها تأکید کرده‌ام، دیپلماسی گردشگری نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است. اگر به‌دنبال تعامل سازنده با جهان، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی، توسعه اقتصادی و ارتقای جایگاه ایران در نظام بین‌الملل هستیم، باید این حوزه را جدی بگیریم. نمایشگاه گردشگری تنها یک رویداد سالانه نیست، بلکه نمایانگر ظرفیتی است که درصورت بهره‌برداری صحیح، می‌تواند آینده روابط بین‌المللی ایران را دگرگون کند. امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند حضور فعالانه تشکل‌ها و نهادهای مردمی در این مسیر هستیم تا با استفاده از قدرت ارتباطات مردمی، گردشگری را به یکی از مؤلفه‌های اصلی دیپلماسی ایران تبدیل کنیم. در این میان، آموزش نیروی انسانی، ارتقای مهارت‌های بین‌المللی و ایجاد فرهنگ عمومی پذیرش گردشگر، گام‌هایی اساسی در مسیر تحقق این هدف خواهند بود.