حلزونی که با فیلم کوتاه «اسپیرال» به سینما آمد

در میان فیلم‌های کوتاه سینمای ایران آثاری از جنس توجه به محیط‌زیست و یا دغدغه فیلمساز به فضاهای هرچند اندک زیست‌محیطی وجود دارد که اغلب در میان تولیدات چندمیلیاردی سینمای بلند، ضدقصه و کم‌بیننده ایران گم می‌شود. اما اگر با نگاهی عمیق به مصادیق وجودی محیط‌زیستی در این آثار نگریسته شود، به‌خوبی درخواهیم یافت که سینمای ایران به‌خصوص سینمای پویا و فیلمسازان جوان در حوزه محیط‌زیست حرف برای گفتن دارند که کمتر فضایی برای عرضه آثار خود دارند.

در گذشته نه‌چندان دور و در دولت حسن روحانی جشنواره فیلم سبز با موضوع محیط‌زیست توسط سازمان محیط‌زیست به ریاست «معصومه ابتکار» برگزار می‌شد که این جشنواره فرصت خوبی برای دیدن و ارزیابی فیلم‌هایی ازاین‌دست بود و به‌نظر می‌رسد با اهمیت همیشگی موضوع محیط‌زیست راه‌اندازی جشنواره‌ای با موضوع محیط‌زیست همچنان یک ضرورت است.

«مینا سادات حسینی» یکی از فیلمسازان جوان سینمای ایران است که در چهل‌وسومین جشنواره فیلم فجر با فیلم کوتاه «اسپیرال» با موضوع محیط‌زیست حضور دارد. این فیلم با موضوعی فانتزی به بررسی رابطه عاطفی بین یک دختر و یک حلزون می‌پردازد. سادات حسینی معتقد است انتخاب داستان یک حلزون برای روایت این فیلم کوتاه، به‌دلیل علاقه او به زیستِ جالب و قابل‌توجه این موجود بوده که طی پژوهش‌های مختلف زیست‌محیطی به آن رسیده است و درنهایت داستان را با محوریت حلزون و یک دختر به تصویر کشیده است.

کارگردان فیلم کوتاه «اسپیرال» در گفت‌وگو با روزنامه پیام ما درباره ایده ساخت این فیلم کوتاه تا اجرای آن گفت‌وگو کرد.

در ابتدا درباره ژانری که این فیلمِ کوتاه را ساختید، توضیحاتی بفرمایید.

مینا سادات حسینی: فیلم کوتاه «اسپیرال» در ژانر فانتزی ساخته شده است. در ساخت این فیلم کوتاه تلاش کردم از پتانسیل‌های این ژانر سینمایی که کمتر از آن در روایت داستانی استفاده می‌شود؛ بهر‌ه ببرم. به‌خصوص اینکه دختر بازیگرِ فیلم که البته تنها بازیگر فیلم نیز هست، در راه رفتن کندی دارد و ازاین‌جهت زیستی شبیه به حلزون دارد و همین موضوع باعث شد نوعی همذات‌پنداری عمیقی بین دختر و حلزون ایجاد شود.

زیست مشترک بین دختر و حلزون که از آن یاد کردید، در روایت قصه جالب و قابل‌توجه به‌نظر می‌آید.

ببینید قصه فیلم درباره دختر جوانی است که در جنگل تنها زندگی می‌کند و چون به زیورآلات علاقه درد در جنگل می‌گردد و حلزون‌های مرده را پیدا می‌کند و از صدف آنها گوشواره، انگشتر، گردنبند و زیورآلات مختلف می‌سازد و همان‌گونه‌که گفتم چون این دختر بسیار خوش‌قلب است و ریتم حرکات کندی دارد که در مواجهه با این حلزون‌ها روایت داستان را بسیار شیرین کرده است. دختر در میان گشت‌وگذارهای جنگلی خود یک حلزون زنده که رنگ خاص و متفاوتی هم دارد، پیدا می‌کند و با او دوست می‌شود و آن را به خانه می‌برد و تحت‌تأثیر این حلزون قرار می‌گیرد و به‌نوعی زندگی دختر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

درواقع، این نمادگرایی به‌نوعی پیوند جدانشدنی انسان با طبیعت است؟

دقیقاً همین‌طور است و خب با مشکلی که دختر در کندی ریتم حرکت دارد، بین خود و حلزون به‌لحاظ زیست اشتراکاتی دریافت می‌کند که با این اشتراک زیستی یادآور شوم که بین انسان و محیط‌زیست و موجوداتی که در آن زندگی می‌کنند، زندگی مسالمت‌آمیز وجود دارد که متأسفانه با خودخواهی‌های بشری این حیاتِ مشترک رو به نابودی می‌رود.

باتوجه‌به اینکه فیلم کوتاه است، فکر می‌کنید با دریافت بازخورد مخاطب می‌توانید پیام این اشتراک زیستی را به مخاطب برسانید؟

همه تلاش من و گروه همراهم این بود که تأثیرگذاری انسان از طبیعت و آرامشی که از آن می‌گیرد را به تصویر بکشم. درواقع، یادآور ذات طبیعت‌جوی انسان بودم که متأسفانه به‌دلیل زندگی مدرن این طبیعت‌گرایی انسان فراموش شده است و ساخت فیلم‌هایی ازاین‌دست از این حیث مهم است که یادآوری کند انسان بذات به طبیعت تعلق دارد و باید از آن مراقبت کند.

جدا از علاقه خودتان به حلزون چه ویژگی زیست‌محیطی داشت که سراغ آن از خانواده نرم‌تنان از شاخه جانوران بی‌مهره رفتید؟

قدمت حلزون؛ زیرا قدمت این نرم‌تنِ بی‌مهره از بشر روی زمین بیشتر است و از همه مهمتر با محیط‌زیست بسیار سازگار هستند و می‌توانند مدت‌ زیادی در لاک خود بمانند تا زمانی که احساس امنیت کنند و از لاک خود بیرون آیند. از سوی دیگر، سعی کردم مسائل جانبی محیط‌زیستی از جمله تلاش برای نگهداری جنگل که جنگل‌های هیرکانی و سیاه‌کل را نیز که محل فیلمبرداری آن بود، به تصویر بکشیم.

فکر‌ می‌کنید مدیوم فیلم کوتاه بستر مناسبی برای ساخت فیلم‌های محیط‌زیستی است؟

به‌اعتقاد من از هر مدیومی که می‌توان و باید به محیط‌زیست و حفظ و نگهداری آن پرداخت که حالا این مدیوم می‌تواند رمان، داستان‌کوتاه، فیلم سینمایی، مستند، کوتاه و یا فعالیت‌های رسانه‌ای از قبیل رسانه «پیام ما» باشد. چراکه اساس زندگی و حیات بشر وابسته به آن است و ما جزئی از محیط‌زیست هستیم و نسبت به آن مسئولیت داریم. واقعیت این است که در این فیلم تلاش کردیم به مخاطب یادآوری کنیم که از کوششی برای حفظ محیط‌زیست دریغ نکنند.

حرف آخر…

برای من بسیار مهم بود که بگویم در روند ساخت این فیلم تمام توانمان را به کار گرفتیم که با حضور تیم تولید به محیط فیلمبرداری که جنگل و دریا بود، آسیب نزنیم؛ چراکه بعضاً در اخبار خوانده یا شنید‌ه‌ایم که گروه‌های فیلمبرداری محیط‌زیست را برای ساخت فیلم‌های خود آلوده کرده و یا به آن آسیب رسانده‌اند.