با گسترش فعالیت‌های مجرمانه در فضای مجازی علیه آثار تاریخی و استفاده روزافزون قاچاقچیان از پلتفرم‌های آنلاین برای خریدوفروش آثار فرهنگی و تاریخی، مسئولیت یگان حفاظت میراث‌فرهنگی پیچیده‌تر از گذشته شده است. اما در آماری که روز گذشته توسط فرمانده یگان حفاظت درباره جرائم مرتبط با میراث فرهنگی منتشر شد، به‌طور مجزا به آماری درباره برخورد با متخلفانی که در شبکه‌های اجتماعی و بستر آنلاین اقدام به ترویج گنج‌یابی یا حفاری غیرمجاز می‌کنند، اشاره‌ای نشده است. 

در آمار رسمی ارائه‌شده که مربوط به فعالیت‌ها و اقدامات یگان حفاظت میراث‌فرهنگی در یک سال اخیر است، به «دستگیری دو هزار و ۵۶۴ مجرم، تشکیل یک‌هزار و ۷۹۶ پرونده قضائی، کشف یک‌هزار و ۳۴۰ دستگاه فلزیاب، کشف بیش از ۲۷ هزار شیء تاریخی، دریافت دو هزار و ۵۶۲ مورد گزارش مردمی و …» اشاره شده است. «سردار حسن مهری»، فرمانده یگان حفاظت میراث‌فرهنگی با اعلام این آمار در هفتمین نشست تخصصی سراسری فرماندهان، معاونان، مسئولان و مدیران پایگاه‌های حفاظتی وزارت میراث‌فرهنگی که با حضور «سیدرضا صالحی امیری»، وزیر میراث‌فرهنگی، برگزار شد، اضافه کرد: «در ۴۲۰ پایگاه نیرو داریم و در طول سال نیروهای کادر و وظیفه آموزش‌های لازم را در حوزه صیانت از آثار تاریخی می‌گذرانند و حفاظت اطمینان‌بخشی را در بین نیروهای یگان حفاظت شاهد هستیم. در بعد انتظامی نیز امنیت گردشگران داخلی و خارجی، انتظام‌بخشی در اماکن فرهنگی تاریخی و اسکورت اشیای تاریخی و … از دیگر وظایف و مأموریت‌های یگان حفاظت میراث‌فرهنگی است». این اقدامات اما به‌گفته فرمانده یگان حفاظت میراث‌فرهنگی با مشکلاتی همراه است: «باتوجه‌به پراکندگی آثار تاریخی، راهبردهایی را برای یگان حفاظت میراث‌فرهنگی تعریف کردیم که شامل دو بخش اقدامات پیشگیرانه و اقدامات واکنش سریع است. خوشبختانه با تقویت مشارکت‌های مردمی شاهد توفیقات بالایی در حوزه کاهش جرائم حوزه میراث‌فرهنگی هستیم و مردم از طریق سامانه تلفنی ۰۹۶۲۹ با یگان حفاظت میراث‌فرهنگی ارتباط برقرار می‌کنند، به‌گونه‌ای که یک‌هزار و ۸۰۰ تماس در یک سال گذشته انجام شده که منجر به کشف ۲۵۵ مورد آثار تاریخی شده است». به‌گفته فرمانده یگان حفاظت میراث‌فرهنگی در حال حاضر شعب ویژه جهت رسیدگی به جرائم حوزه میراث‌فرهنگی در ۱۶ استان تشکیل شده است.

او همچنین با اشاره به پیوند نیروهای یگان حفاظت با متخصصان میراث‌فرهنگی و اهمیت دانش‌افزایی گفت: «ارتباط با متخصصان از جمله باستان‌شناسان موجب ارتقای اطلاعات علمی و آگاهی‌افزایی و همچنین ایجاد انگیزه مضاعف در اجرای مأموریت‌های نیروهای یگان حفاظت می‌شود که باید مورد توجه قرار گیرد.» بنی‌اسدی‌فر همچنین قول جذب نیرو در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی را هم در این جلسه داد. 

در نشست روز گذشته وزیر میراث‌‌فرهنگی، خطاب به فرماندهان، معاونان، مسئولان و مدیران پایگاه‌های حفاظتی وزارت میراث‌فرهنگی گفت: «شما از هویت یک ملت حفاظت می‌کنید و بسیار کار ارزشمند و قابل‌تقدیری است. میراث‌ ایران از لحاظ جایگاه فرهنگی و تاریخی رقیب بی‌نظیری بین کشورهای عضو سازمان ملل است.» صالحی امیری با بیان اینکه به‌دلیل محدودیت منابع و امکانات کافی و در دسترس، در صیانت از آثار تاریخی کشور کوتاهی‌هایی صورت گرفته است، بر اهمیت توسعه و صیانت از میراث‌ فرهنگی کشور تأکید کرد و گفت: «به‌دلیل علاقه جامعه ایرانی به‌خصوص نسل جوان به شناخت و حفاظت از میراث فرهنگی، می‌توانیم سازماندهی مکملی با یگان حفاظت داشته باشیم و بااستفاده از ظرفیت نیروهای محلی، تشکل‌ها و انجمن‌ها از این میراث حفاظت مؤثرتری داشته باشیم. در سال‌های گذشته جنگ و مبارزه، جهاد بود و امروز مقابله با عناصر ضد هویت ملی، جهاد است. رسالت یکی است، مأموریت متفاوت می‌شود. اگر آن جهاد مقدس بود، این جهاد نیز مقدس است.» وزیر میراث‌‌فرهنگی از همکاری‌های مشترک و مؤثر به‌منظور تقویت و توسعه امکانات، تجهیزات و منابع انسانی یگان حفاظت هم گفت.

محدوده حفاظت از میراث فرهنگی امروز علاوه‌بر محوطه‌های وسیع و گسترده و پراکنده در سراسر سرزمین تاریخی ایران، به شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی هم توسعه پیدا کرده است. در سال‌های گذشته برخورد با مجرمان فضای آنلاین یکی از مواردی بود که یگان حفاظت میراث‌فرهنگی به آن پرداخته و اقداماتی صورت داده است. در سال ۱۳۹۹ «سردار امیر رحمت‌اللهی» در پی افزایش تخلفات و جرائم در فضای آنلاین اعلام کرد: «کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه قبول کرد براساس قانونی که در سال ۱۳۷۹ به تصویب رسیده است، هرگونه خرید، فروش، تبلیغ و نگهداری فلزیاب باید با اخذ مجوز از سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی وقت باشد؛ اگر کسی مجوز نگرفت، عمل غیرقانونی مرتکب شده است و دستگاه ضبط می‌شود. ضمانت اجرایی این قانون در گذشته فقط ضبط دستگاه فلزیاب بود، به این منظور این اقدام نمی‌توانست بازدارنده باشد؛ اما حالا علاوه‌بر ضبط دستگاه فلزیاب، یک تا سه برابر ارزش کالای مکشوفه جزای نقدی برای مرتکب در نظر گرفته می‌شود.» اما حقایقی که در شبکه‌های اجتماعی شاهد آن هستیم، نشان می‌دهد این مجازات‌ها هم بازدارنده نبوده است و حالا اخباری مبنی‌بر فروش آثار به‌دست‌آمده از حفاری‌های ایران در کشورهای عربی منتشر می‌شود. افزایش میز‌ان جرائم در این حوزه ضرورت نظارت و برخورد با متخلفان را بیش از گذشته یادآور می‌شود. همان‌گونه‌که با متخلفان در حوزه‌های دیگر برخورد می‌شود و ظرف چند ساعت افرادی که متخلف خوانده می‌شوند، بازداشت می‌شوند و برخورد جدی با آنها صورت می‌گیرد، این اهرم نظارتی باید در مورد متخلفان در حوزه میراث فرهنگی هم فعال شود؛ چراکه میراث هویتی ایران با اقدامات و تخلفات این افراد در خطر است. اهمیت و ضرورت برخورد یگان حفاظت میراث‌فرهنگی با متخلفان در فضای مجازی نه‌تنها به‌منظور جلوگیری از آسیب‌های فیزیکی به آثار، بلکه به‌عنوان یک اقدام پیشگیرانه برای حفظ هویت و تاریخ فرهنگی کشور در دنیای دیجیتال روزافزون احساس می‌شود.