بیش از ۳۷۰ مورد گزیدگی و ۱۸ مورد هاری در سال گذشته

آمار سگ‌گزیدگی در سال گذشته به چه میزان بوده است؟ محمدرضا شیرزادی در پاسخ به این سؤال گفت: در ایران بیش از ۳۷۰ هزار مورد حیوان‌گزیده در سال قبل داشتیم که این افراد به مراکزی که برای بیماری هاری و گزیدگی راه‌اندازی شده، مراجعه و واکسن تزریق می‌کنند. اقدامات مربوط به شستشو، واکسیناسیون، سرم و دارو، برای این افراد به‌طور رایگان انجام می‌شود؛ در صورتی که یکی از پرهزینه‌ترین بیماری‌هایی است که در ایران وجود دارد و هزینۀ واکسن و سرم هم باتوجه‌به اینکه وارداتی است، قابل‌توجه است، اما در هر شهرستان حداقل یک مرکز برای هاری وجود دارد.

محمدرضا شیرزادی بیان کرد: متأسفانه سال قبل، ۱۸ مورد ابتلا به هاری داشتیم که همۀ آن‌هایی که مبتلا می‌شوند، فرصت کمی برای زندگی دارند. این‌ها جزو افرادی بودند که بعد از گزیدگی به بیمارستان مراجعه نکردند. اگر علائم هاری در افراد ظاهر شود، مرگش قطعی است؛ یعنی علی‌رغم پیشرفت علم، هاری درمان ندارد. امسال نیز تا این ایام سال، ۱۱ مورد مبتلا به هاری داشتیم و در همه جای کشور هم احتمال گزش و بروز هاری وجود دارد. افراد با علائم بیماری هاری هم، بین یک هفته یا حداکثر ۱۰ روز امکان زنده‌ماندن دارند.

 بیشتر گزش‌ها از سوی سگ‌های خانگی است

تعدادی از سگ‌گزیدگی‌ها توسط سگ‌های ولگرد و تعدادی نیز خانگی هستند. اما کدام‌یک بیشتر هستند و چه تعداد اتفاق می‌افتد؟ رئیس ادارۀ مبارزه با بیماری‌های قابل انتقال بین حیوان و انسان وزارت بهداشت، با بیان اینکه سگ‌گزیدگی بین خفیف تا شدید است، دراین‎باره اظهار کرد: اکثر موارد گزش هاری توسط سگ‌های صاحب‌دار صورت می‌گیرد، ولی مواردی هم هستند که سگ‌های ولگرد اقدام به گازگرفتن انسان می‌کنند. نکتۀ مهم اکنون این است که افرادی که سگ نگه می‌دارند، نباید این‌ها را بعد از مدتی رها کنند، بلکه باید به مراکزی تحویل بدهند که یا در آن مراکز نگهداری شوند یا واگذاری شوند. اگر سگ خانگی را رها کنند، آن‌ها هم جزو سگ ولگرد می‌شوند. 

محمدرضا شیرزادی دربارۀ اینکه درحال‌حاضر چند درصد از این گزش‌ها مربوط به حیوانات خانگی و چند درصد حیوانات ولگرد است و چند درصد از آن‌ها سگ‌گزیدگی است، بیان کرد: حدود ۸۰ درصد گزش‌ها سگ‌گزیدگی هستند و ۲۰ درصد توسط گربه و دیگر حیوانات. ۶۰ درصد گزش‌ها توسط حیوانات خانگی و مابقی توسط حیوانات و سگ‌های ولگرد است.

 شهرداری‌ها جدی‌تر عمل کنند

با‌توجه‌به اینکه سال گذشته ۱۸ مورد ابتلا به هاری داشتیم و از ابتدای سال‌جاری  تاکنون ۱۱ مورد، برای کاهش این قضیه چه باید کرد؟ از جمله مهم‌ترین اقداماتی که انجام می‌دهیم، اینکه جامعه را آموزش می‌دهیم که مراقب باشند مورد گزش قرار نگیرند و اگر مورد گزیدگی قرار گرفتند، سریعاً به مراکزی که ما داریم مراجعه کنند. دومین موضوع این است که به صاحبان حیوانات آموزش دهیم که واکسیناسیون و اقدامات پیشگیری را برای حیوانات خانگی خود به‌طور کامل انجام دهند. همچنین یک‌سری هماهنگی بین‌بخشی بین دستگاه‌ها داریم که برای جمع‌آوری و نگهداری سگ‌های ولگرد، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها اقدام کنند. 

به نظر می‌رسد شهرداری‌ها در جمع‌آوری سگ‌های ولگرد، آن‌قدر جدی نیستند. نظر این مقام وزارت بهداشت در این زمینه چیست؟ محمدرضا شیرزادی تصریح کرد: یکی از تأکیدات ما این است که شهرداری‌ها واکسیناسیون یا جمع‌آوری این سگ‌ها را انجام بدهند. اما متأسفانه قسمت اعظم مشکلات برای ساماندهی جمعیت سگ‌ها، به‌خاطر حساسیت و نوع نگاه حیوان‌دوستان است که مانع از جمع‌آوری حیوانات خصوصاً سگ‌های ولگرد می‌شود؛ ضمن اینکه دامپزشکی هم می‌تواند در واکسیناسیون آن‌ها وارد عمل شود. چند نهاد در این قضیه دخیل هستند؛ از جمله سازمان دامپزشکی، وزارت بهداشت و سازمان شهرداری و دهیاری‌ها.

عقیم‌سازی سگ‌های ولگرد، آیا می‌تواند به حل مسئله کمک کند؟ پاسخ این مقام وزارت بهداشت چنین است: این نوع سگ‌ها را باید گرفته و تعدادی از آن‌ها را عقیم کنند. تعدادی هم مریض هستند، لازم است که معدوم شوند. در تجربۀ کشورهایی مثل اروپا، پدیده‌ای به اسم سگ ولگرد وجود ندارد و شهرداری یا جمع‌آوری می‌کند و اگر هم کسی سگی داشته باشد و نتواند از آن خوب مراقبت کند، از او گرفته و در اختیار کسانی که متقاضی‌اند قرار داده می‌شود یا در مراکز خاص نگهداری می‌شود؛ در واقع این چرخه درست ساماندهی شده است. بنابراین ما باید در موضوع آموزش و بحث کنترل هاری در سگ‌های ولگرد، هماهنگ‌تر و با برنامه عمل کنیم و این موضوع باید توسط سازمان شهرداری و دهیاری‌ها، دامپزشکی و وزارت بهداشت پیگیری شود. البته محیط‌زیست هم باید در این موضوع نقش داشته باشد و به دستگاه‌های ذی‌ربط کمک کند.  

 افزایش هاری در سطح کشور و دنیا

در مورد وضعیت هاری در ایران و گزش حیوانات پستاندار مانند سگ و گربه، «حمید عمادی» متخصص بیماری‌های عفونی، به «پیام ما» گفت: گزش حیوانات و هاری چیزی نیست که مثل خیلی از بیماری‌های عفونی شما از بین برود و تمام شود، بلکه همواره تا وقتی که جانوران پستاندار هستند، وجود دارد؛ خصوصاً با تغییر فرهنگی که درحال‌حاضر در جامعه ایجاد شده است و نگهداری پت و حیوانات خانگی، بحث هاری و گزش حیوانات جدی شده است. گازگرفتگی سگ و گربه و دیگر حیوانات که ناقل بیماری هاری هستند را ما داریم و حتی این موضوع در دنیا هم درحال افزایش است. یعنی اگر شما آمار رشد این عفونت را در دنیا نگاه کنید، شاید برخلاف خیلی از بیماری‌های عفونی که با بالارفتن سطح بهداشت و آنتی‌بیوتیک، روزبه‌روز تعدادش درحال کمترشدن است، اما هاری در دنیا و همچنین ایران رو به افزایش است. 

حیوانات پستاندار ناقل هاری هستند

این پزشک متخصص عفونی و بیماری‌های گرمسیری، در ادامه با بیان اینکه بیماری هاری هیچ درمان قطعی‌ای ندارد، اضافه کرد: این ویروسی است که در بزاق سگ و گربه وجود دارد و در صورت کوچک‌ترین گزیدگی، ویروس هاری از طریق رشته‌های عصبی خود را به مغز می‌رساند و وقتی به مغز برسد و درگیری مغزی ایجاد شود، این فرد دیگر محکوم به مرگ است و هیچ درمانی در دنیا برای آن وجود ندارد. ما فقط می‌توانیم یک‌سری اقدامات پیشگیرانه انجام دهیم؛ یعنی این نوع حیوانات را واکسینه کنیم و یا پس از گزش، سریع خود را به مراکز درمانی برسانیم. نکتۀ مهمی که وجود دارد اینکه، همۀ مردم اطلاع داشته باشند که هر پستانداری که آن‌ها را گاز بگیرد، اعم از سگ و گربه، خفاش، روباه، شغال یا خر و گوساله، همۀ این پستانداران می‌توانند ناقل هاری باشند؛ مخصوصاً اگر آن حیوان رفتارهای عجیب‌وغریبی داشته باشند، یعنی رفتار غیرطبیعی دارند و خیلی سریع باید این حیوانات را واکسینه کنند. در این صورت ۱۰۰ درصد از بروز هاری پیشگیری می‌شود، ولی اگر در واقع این اقدامات انجام نشود، بعد از گزیدگی ۱۰۰ درصد مرگ اتفاق می‌افتد. 

دخالت در چرخۀ طبیعت و افزایش جمعیت گربه‌ها

اما در سال‌های اخیر، رفتار برخی از حیوان‌دوستان که به خیلی از سگ‌های ولگرد و عمدتاً با نژادهای ناهمگون غذادهی می‌کنند، مورد انتقاد قرار دارد و برخی از افراد عنوان می‌کنند این موضوع نقش زیادی در تشدید افزایش سگ‌گزیدگی‌ و هاری دارد. عمادی در مورد در این قضیه بیان کرد: پدیدۀ غذادهی به سگ‌های ولگرد، مخالفین و موافقینی دارد. یک عده از افراد می‌گویند این سگ‌ها بی‌پناه هستند و لازم است به آن‌ها غذا بدهیم، اما یک عده هم نظرشان این است که اگر شما در چرخۀ طبیعت دست ببرید، تعداد این سگ‌ها زیاد می‌شود و هاری افزایش پیدا می‌کند. مثلاً در مقطعی در کشورمان، جمعیت سگ‌ها بیشتر بود و گربه‌ها چندان مورد توجه نبودند، اما الان گربه‌ها تعدادشان بیشتر است و بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند و سگ‌ها را در سطح شهر کمتر می‌بینیم؛ این دخالتی بوده که ما در واقع انجام دادیم. اما در مورد هاری‌داشتن سگ‌های ولگرد، هاری یک بیماری عفونی است، نه مادرزادی و ژنتیکی. بنابراین اگر خود حیوانات هم دچار هاری شوند، در عرض ۱۰ روز می‌میرند و بنابراین غذادهی در رشد و افزایش هاری مستقیماً نقشی ندارد.