آوارگی زیر سایه جنگ و تغییر اقلیم

به گزارش «پیام ما»، میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به‌دلیل جنگ‌ها، تغییرات اقلیمی و بی‌ثباتی اقتصادی خانه و کاشانه خود را ترک کرده‌اند. آوارگی این روزها دیگر به معنای زندگی در اردوگاه‌های پناهندگان نیست. بسیاری از آوارگان جهان به‌جای حضور در اردوگاه‌های پناهندگان، راهی شهرهایی می‌شوند که پیش از آن هم با کمبود مسکن و خدمات عمومی روبه‌رو بوده‌اند.

گزارش «اکتبر شهری ۲۰۲۵» برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که تعداد آوارگان جهان در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۱۷ میلیون نفر رسیده و این رقم در یک دهه گذشته تقریباً دو برابر شده است. هم‌زمان، نزدیک به سه میلیارد نفر در جهان با بحران مسکن مواجه‌اند و بیش از ۳۰۰ میلیون نفر بی‌خانمانی را تجربه می‌کنند. مجموعه این شرایط، مسئله مسکن و آوارگی را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های شهرهای جهان تبدیل کرده است.

بر اساس این گزارش، بیش از ۶۰ درصد پناهندگان و بیش از نیمی از آوارگان داخلی در مناطق شهری زندگی می‌کنند. این جابه‌جایی گسترده جمعیت، فشار مضاعفی بر بازار مسکن، زیرساخت‌ها و خدمات عمومی شهرها وارد کرده است. شهرهایی که مقصد آوارگان هستند، باید علاوه بر تأمین نیازهای جمعیت ساکن، برای اسکان افرادی برنامه‌ریزی کنند که در بسیاری از موارد خانه، شغل و منابع درآمد خود را از دست داده‌اند.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این وضعیت، سودان است. براساس آمارهای گزارش، بیش از ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در این کشور آواره شده‌اند که حدود هشت میلیون و ۸۰۰ هزار نفر از آن‌ها مجبور به مهاجرت داخلی شده‌اند؛ یعنی در داخل مرزهای کشور جابه‌جا شده‌اند. این جمعیت به شهرها و سکونتگاه‌هایی پناه برده‌اند که پیش از جنگ نیز با مشکلات تأمین مسکن و خدمات اولیه روبه‌رو بودند.

در غزه هم نزدیک به دو میلیون نفر آواره شده‌اند. گزارش تأکید می‌کند که بیش از ۹۲ درصد خانه‌های این منطقه تخریب شده یا آسیب جدی دیده‌اند. چنین حجمی از تخریب، بازگشت آوارگان به خانه‌هایشان را با مشکلات گسترده‌ای مواجه کرده و بحران انسانی را تشدید کرده است.

میلیاردها نفر درگیر بحران مسکن

بحران مسکن فقط به کشورهای درگیر جنگ محدود نمی‌شود. گزارش برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که نزدیک به سه میلیارد نفر در جهان با مسکن نامناسب یا مشکلات دسترسی به آن روبه‌رو هستند. از این جمعیت، بیش از یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی و محله‌های زاغه‌نشین زندگی می‌کنند.

به اعتقاد تهیه‌کنندگان گزارش، افزایش جنگ‌ها، بی‌ثباتی سیاسی و تغییرات اقلیمی می‌تواند جمعیت ساکن در این سکونتگاه‌ها را بیشتر کند. آوارگانی که به شهرها مهاجرت می‌کنند، در صورت ناتوانی در تأمین مسکن مناسب، ممکن است ناچار به سکونت در محله‌هایی شوند که دسترسی محدودی به آب سالم، خدمات بهداشتی و زیرساخت‌های شهری دارند.

بلایای طبیعی هم به این بحران دامن می‌زنند. براساس گزارش، هر سال بیش از ۹۲ هزار تأسیسات و زیرساخت ضروری در جهان بر اثر بلایا آسیب می‌بینند یا تخریب می‌شوند. این حوادث سالانه موجب یک میلیون و ۶۰۰ هزار مورد اختلال در ارائه خدمات می‌شوند. همچنین، رویدادهای شدید آب‌وهوایی در سال‌های اخیر به یکی از عوامل مهم جابه‌جایی جمعیت تبدیل شده‌اند.

کمک‌های بشردوستانه کافی نیست

با این حال، گزارش «اکتبر شهری» تأکید می‌کند که کمک‌های بشردوستانه، هرچند ضروری هستند، اما به‌تنهایی نمی‌توانند مسئله آوارگی را حل کنند. سیاست‌گذاری باید از پاسخ‌های موقت فراتر برود و بر تأمین مسکن مناسب، امنیت حق سکونت و دسترسی به خدمات اولیه متمرکز شود.