نوشتن از «پیرمحمد ملازهی» به‌عنوان شخصیت فرهنگی، رسانه‌ای و تحلیلگر سیاسی سهل و ممتنع است. چه او از معدود ستارگان شرق کشور در سپهر سیاست ملی بود که شخصیت عمیق و تحلیل‌‌های کم‌نظیر و دقیقش از خاورمیانه و به‌ویژه شبه‌قاره چراغ راه مسائلی بود که کمتر مورد توجه قرار گرفته یا علاقه‌مندی کمتری را برانگیخته بود. مسائلی که اینک با چرخش سیاست به‌سمت شرق اهمیتی دوچندان یافته‌اند، اما مع‌الأسف با عدم شناخت همه‌جانبه گاه دچار غفلت و ایجاد عوارض بلندمدت و گاه دچار تندروی و انجام اقدامات شتابزده می‌شوند.

ملازهی که خود زادهٔ سراوان به‌عنوان شرقی‌ترین نقطهٔ کشور بود با دانش روزآمد و ارتباطات وسیع با دانشوران و نخبگان منطقه درک درست و منطقی‌ای از مسائل پیچیدهٔ قومی، فرهنگی و مذهبی در ایران، پاکستان، افغانستان و هندوستان داشت. او سیاست‌ورزی باهوش، کنشگری دیرآشنا، دانشمندی عمیق و شهروندی دغدغه‌مند بود.

پیرمحمد ملازهی باور عمیقی به ایران‌دوستی و غیرت اقوام ایرانی برای حفظ تمامیت ارضی ایران داشت. باور او صرفاً ادعا و تنزیه کردن اقوام حاشیه‌ای برای فریب دولت و خریدن توجه نبود بلکه او مثال‌‌های بسیار دقیق و مدارک غیرقابل‌کتمانی از حقایق تاریخی داشت که این ادعا را ثابت می‌کرد. درک درست ملازهی از خاورمیانه که ناشی از هوش سرشار و قدرت تحلیل کم‌نظیر او بود، همراه با زبان صریح و بی‌آلایشی که ریشه در باور عمیق او به ایران‌دوستی و صداقت داشت، از پیرمحمد یک کارشناس خبرهٔ قابل‌اعتماد ساخته بود. ملازهی وقتی از مکتب دیوبندی هندی، سلفی خاورمیانه‌ای و سنت و رسوم ریشه‌دار شرق ایران سخن می‌گفت، چنان از عمق جان با آن آشنا بود که هر شنونده‌ای مبهوت اطلاعات و شواهد عینی ارائه‌شده در کلام او می‌شد.

او قامتی برکشیده از شرق محروم در حساس‌ترین حوزهٔ حاکمیت ایران در عصر پرتنش انتهای قرن بیستم بود. اگرچه او در ویترین وزارت خارجه جایی نداشت، اما قطعاً دانش سرشار و صداقت و صراحت از او چهره‌ای قابل‌اعتماد ساخته بود که بسیاری از تصمیمات درست ملی به‌ویژه در حوزهٔ شرق، مرهون نظرات ارزشمند ایشان است.

پیرمحمد با شناخت دقیق از مشکلات مشروعیت، تناقض‌ها، محدودیت‌‌ها و سرکوب‌های ذاتی حاکمیت‌‌های خلافت‌گرای اسلامی و همچنین دانش وثیق از دموکراسی و ابزار‌های نامرئی نادیده گرفتن ابداعات و سنت‌‌های کارامد مدیریت‌‌های محلی به میانداری اخلاقی حکومت و تمرکز بر خدمت بدون تبعیض و فساد می‌اندیشید. ملازهی که ریشه در قوم بلوچ دارد، در دعوای اخیر حاکمیت با تفکر قومی-مذهبی دگراندیش شرق کشور در جایگاه یک مصلح مشفق قرار گرفت. استقلال رأی، تیزبینی و سابقهٔ اعتمادآفرین او مانع از اتهام برای ایجاد تنش یا طرفداری از یک‌سوی ماجرا شد و این برای منطقه‌ای که واسطه‌ای برای انتقال پیام درک وضعیت و شرایط خود ندارد، بسیار مغتنم بود. 

این روز‌ها که اظهارنظر‌های مشفقانه از دریچهٔ رقابت‌‌های سیاسی و بازارگرمی برای حکمرانی آینده نگریسته می‌شود و نحله‌‌های سیاسی برآنند تا دلسوزان بی‌طرف را به‌سوی بخشی از ماجرا سوق داده یا بکشانند جای امثال پیرمحمد ملازهی به‌عنوان دانشمندان خبرهٔ سیاست، دیده‌بانان منافع ملی و لنگرگاه‌های قابل‌اعتماد تصمیمات سخت، خالی خواهد ماند. رحمت و رضوان الهی بر او باد.