تحلیل برنامه‌های جهانی برای کربن صفر و لزوم پیروی صنایع ایران از این الگو برای آینده‌ای پایدار

شفافیت در گزارش‌دهی؛ گامی حیاتی برای بازسازی اعتماد مردم به صنعت پتروشیمی

ارائه گزارش‌های پایداری به‌صورت مدون و دوره‎ای به‌عنوان ابزاری برای افشای اطلاعات مرتبط با عملکرد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی شرکت‌ها در تمام جهان به امری رایج تبدیل شده است. در پی تحولات اخیر در زمینه پایداری و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، مباحث متعددی درباره نحوه گزارش‌دهی و انگیزه‌های شرکت‌ها برای انتشار این گزارش‌ها مطرح می‌شود؛ به‌ویژه آنکه بازار بورس ارائه گزارش پایداری را برای پذیرفته شدن در بورس الزامی کرده شده است. بااین‌حال، همچنان شاهدیم که برخی شرکت‌ها خصوصاً شرکت‌های دولتی گزارش‌ پایداری خود را به‌طور نامنظم، غیرشفاف و غیرمؤثر منتشر می‌کنند. در همین راستا، با «آذر صفری»، محقق و مدرس ESG و توسعه پایدار، گفت‌وگویی داشتیم درباره ارائه گزارش پایداری شرکت‌ها در ایران.

حسین افشین، معاون علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، در نشست خبری در پاسخ به خبرنگار «پیام ما» با اشاره به اهمیت محیط زیست در جوامع توسعه‌یافته، از تلاش این معاونت برای استفاده از فناوری‌هایی خبر داد که آلودگی‌ها را از منشأ کاهش می‌دهند. او تاکید کرد که اصلاح سوخت در پالایشگاه‌ها با هزینه کمتر، یکی از راهکارهای کلیدی برای مقابله با آلودگی‌ها و رعایت استانداردهای بین‌المللی است.

گزارش پایداری سال ۱۴۰۲ شرکت ایرانسل که چندی پیش منتشر شده است، نشان می‌دهد این شرکت نه‌تنها نتوانسته انتشار کربن خود را کاهش دهد که حتی انتشار کربن این شرکت افزایش ۱۲ درصدی داشته است و این مسئله به‌دلیل افزایش مصرف انرژی، خصوصاً برق رخ داده است. این درحالی‌است که کشور در سال‌های گذشته با مشکل کمبود برق و انرژی روبه‌رو بوده است. همچنین، در این گزارش پایداری تلاش چشمگیری برای کاهش تولید کربن و یا جبران انتشار گازهای گلخانه‌ای توسط این شرکت دیده نمی‌شود.

نشست «صلح، زبان فارسی و رسانه» پنجشنبه، ۸ آذر ۱۴۰۳، در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. «جواد رنجبر درخشیلر»، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، و «علی شاکر»، پژوهشگر رسانه و صلح، در این جلسه به تحلیل مفهوم زبان و ارتباط آن با صلح و تأثیرات رسانه بر زبان و اندیشه‌های صلح‌طلبانه پرداختند. تعریف زبان و ارتباط آن با صلح و مؤلفه‌های مورد نیاز برای داشتن زبان صلح از جمله مباحثی بود که از سوی رنجبر مطرح شد. او به تأثیر رسانه‌ها بر زبان و مفهوم صلح اشاره کرد و سه مؤلفه بنیادین زبان صلح را خرد، تجدد و مدنی بودن برشمرد. شاکر نیز به ضرورت استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتواهای صلح‌آمیز پرداخت و بر اهمیت رسانه‌ها در شکل‌دهی به گفتمان صلح تأکید کرد.

فعالیت‌های صنعتی و معدنی همواره آثار منفی و قابل‌توجهی بر محیط‌زیست و جوامع محلی داشته است. این تخریب‌ها نه‌تنها به منابع طبیعی آسیب می‌زنند، بلکه چالش‌های جدی برای زندگی و سلامت مردم به‌وجود می‌آورند. با این حال، در سال‌های اخیر، واکنش جامعه و افکار عمومی به این مشکلات افزایش یافته و فشار بیشتری به صنایع وارد کرده است تا مسئولیت‌های خود را در قبال محیط‌زیست و جامعه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند، جدی‌تر بگیرند. اکنون، برخی صنایع مانند مجتمع معدنی و صنعتی مس سونگون که در سال‌های قبل، سابقه‌ای از تخریب‌های زیست‌محیطی داشته‌اند، درحال برداشتن گام‌های مؤثر برای جبران آسیب‌ها و احیای منابع‌طبیعی هستند. این تغییرات نه‌تنها نشان‌دهنده قدرت تأثیرگذاری افکار عمومی است، بلکه اثبات می‌کند مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نیازی به مداخله مستقیم دولت ندارد و می‌تواند از درون صنعت، خود به‌وجود آید.

دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۴ در پی این است که ۴۰ درصد از اعتبار مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های دولتی را به خزانه‌داری واریز و آن را برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی برنامه هفتم توسعه هزینه کند. مجلس نیز با ارائه پیش‌نویس قانون مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی درصدد دستوری کردن این فعالیت‌هاست. بااین‌حال دیده می‌شود که شرکت‌های خصوصی که ارتباط نزدیکتری با مردم دارند، بیش از شرکت‌های دولتی و جدی‌تر به CSR توجه دارند که این مسئله می‌تواند نشان‌دهنده مطالبه اجتماعی باشد. ازآنجاکه مسئولیت اجتماعی شرکتی برآمده از اخلاق کسب‌وکار است و اخلاق و مسئولیت اجتماعی، مسائلی اجتماعی هستند که در بطن جامعه ایجاد می‌شوند و رشد می‌یابند، لازم است دولت و مجلس از اقدامات دستوری و فرمایشی دست بردارند و اجازه دهند قدرت مردم و جامعه این دو مقوله را پیش براند و توسعه دهد. همچنانکه سایر قانون‌ها نتوانستند مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی را به سروسامان برسانند، قوانین جدید نیز چنین توانی ندارند، اما شاید توجه به مطالبات مردمی و آگاهی و قدرت دادن به جامعه بتواند راهکار مناسبی باشد.

مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی (CSR) در ایران عمری بیش از یکی-دو دهه ندارد. اما به‌نظر می‌رسد این مفهوم در ایران تنها تحت‌تأثیر تقلید از جوامع دیگر ایجاد نشده است و به‌طور قابل‌توجهی تحت‌تأثیر کنش‌ها و رفتارهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جامعه ایرانی قرار دارد. این امر توجه به مسائل محیطی و اجتماعی خاص کشور و ایجاد بسترهای مناسب برای رشد CSR متناسب با فرهنگ محلی را بیش‌ازپیش مهم می‌کند. مقوله CSR و سیاستگذاری‌های مربوط به این مقوله در روزهای گذشته بحث‌های بسیاری را به‌همراه داشته است. پیام ما در این گزارش ضمن گفت‌وگو با «هامون طهماسبی» سعی کرده است با توجه به تاریخچه مفهوم مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی در ایران، اهمیت سیاستگذاری برای آن را بررسی کند.

برابری جنسیتی به عنوان یکی از مسائل کلیدی اجتماعی و اقتصادی در ایران، به‌ویژه در حوزه‌های صنعتی و تجاری، با چالش‌های جدی مواجه است. با وجود پیشرفت‌هایی در برخی زمینه‌ها، نابرابری‌ها در فرصت‌های شغلی، درآمد و موقعیت‌های مدیریتی همچنان به‌عنوان موانعی قابل‌توجه عمل می‌کنند. برای تغییر این وضعیت، به توجه ویژه به سیاست‌های حمایتی، آموزش و تأسیس شبکه‌های ارتباطی مؤثر برای زنان نیاز است.