صدف سرداری

«در سراسر دنیا ما در هر دقیقه یک میلیون لیوان یک‌بارمصرف و دو میلیون کیسۀ پلاستیکی مصرف می‌کنیم و در هر دقیقه یک کامیون پسماند کامل از پلاستیک به اقیانوس ریخته می‌شود. رودخانه‌های دنیا به شریان‌های پلاستیکی تبدیل شده‌اند که به طرف دریا حرکت می‌کنند. یکی از رودخانه‌های آلودۀ دنیا «سیتاروم» در اندونزی است که حجم پلاستیک زیاد، بخشی از رودخانه را که به پایتخت شهر جاکارتا می‌رساند، مسدود کرده است.» این‌ها بخشی از توصیف‌های مستند «غرق‌شدن در پلاستیک» است که امروز یکم مردادماه، رونمایی و اکران شد.

«هَبوب»؛ بادی که با خودش خاک را از صحرا می‌آورد و به سر و صورت خوزستان‌‌نشینان می‌ریزد. در اهواز‌، کوت عبدالله و باقی شهرها و روستاها، مردم با هبوب نفس‌شان تنگ می‌شود و خاک پلک‌هایشان را می‌پوشاند. سهم خوزستانی‌ها از این همه مصیبت در رسانه‌ها تنها یک تیتر تکراری است. در این میانه اما کسانی تلاش کرده‌اند به شکلی متفاوت صدای نفس به‌تنگ‌آمدۀ مردم این استان باشند. «مهسا سامانی» یکی از آنان است که انیمیشنی به نام «هبوب» را کارگردانی کرده و دربارۀ آن با «پیام ما» به گفت‌وگو نشسته است.

همه باید به یک میزان به توالت‌های عمومی تمیز و مناسب دسترسی داشته باشند؛ ثروتمند و فقیر یا پیر و جوان ندارد. بازتاب این ایده را می‌توان در فیلم «روزهای عالی» ساخته «ویم وندرس» دید که در سال ۲۰۲۳ اکران شد. وندرس دستشویی‌های عمومی توکیو را انتخاب کرد تا طی یک روایت، مضامین تنهایی، سادگی و زیبایی زندگی روزمره را نشان دهد.

زمانی که دمای هوا در اوکلندِ کالیفرنیا از ۹۰ درجه فارنهایت می‌گذرد، واحدهای تهویۀ مطبوع کوچک در کلاس‌های مدرسۀ «ملروز لیدرشیپ» نمی‌توانند با سرعت کار کنند. بنابراین، دانش‌آموزان مقطع متوسطۀ این مدرسه شروع به طراحی و پیاده‌سازی ایده‌های خود برای حل این موضوع کردند؛ آن‌ها پس‌از تحقیق و برنامه‌ریزی، پیشنهاد نصب یک پمپ حرارتی در محوطۀ مدرسه را دادند.

سال ۱۳۸۲ کتابخانۀ نابینایان و کم‌بینایان در بزرگ‌ترین گنجینۀ ملی و ادبی ایران راه‌اندازی شد. سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران با هدف تأمین نیازهای فرهنگی و اطلاعاتی افراد نابینا كه فاقد امكان استفاده از كتاب‌های چاپی و هرگونه مواد دیداری شنیداری هستند، امکاناتی چون کتاب‌های گویا و بریل را در نظر گرفته بود. اما حالا در آیین‌نامۀ جدید پذیرش و عضویت در این کتابخانه، عضویت افراد مختلف محدود و بند مربوط به عضویت افراد دارای معلولیت حذف شده است. حذفی که به گفتۀ مدیر کمپین پیگیری حقوق افراد دارای معلولیت، یک «طرد مدرن» به نظر می‌آید.

اولین روز هفته، در شلوغی خیابان‌های پایتخت و در هرم گرما، از قشرهای مختلف دور هم جمع شدند تا از هنر و محیط‌زیست بگویند. ازآنجاکه دیگر محیط‌زیست را نمی‌توان جدا از جنبه‌های متفاوت زیست امروزه‌مان دید، رابطۀ آن با هنر هم معانی مختلفی پیدا می‌کند. رویداد «هنر و محیط‌زیست» به‌همین‌منظور و به‌مناسبت روز جهانی محیط‌زیست در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد و فعالان محیط‌زیست و هنرمندان، روز شنبه نوزدهم خردادماه، برای سخنرانی در این رویداد حضور پیدا کردند. رویدادی که در آن هم از مزایای روایتگری هنر گفته شد و هم در نقد آن.

«تبدیل مواد خام از خاک به ساختمان»؛ این ایده‌ای است که بسیاری از معماران آمریکای لاتین از آن استقبال می‌کنند و نشان می‌دهد که کمبود منابع اگرچه می‌تواند دلهره‌آور باشد، اما همچنین فرصتی مناسب برای خلاق‌بودن است. استفاده از مواد استخراج‌شده از خاک محلی هدفی دوگانه دارد. در یکسری از مناطق، استفاده از مواد محلی است زیرا مواد صنعتی مانند بتن و فولاد گران تمام می‌شود. همچنین اغلب به حمل‌و‌نقل در مسافت‌های طولانی نیاز دارند و به هزینه آنها می‌افزاید. از نظر محیط زیستی، استفاده از منابع محلی، نیازهای حمل‌و‌نقل و انتشار کربن را کاهش می‌دهد که در نوع خود تلاشی برای پایداری است.

«انگار که ملائکهٔ بهشت پخته بودنش...» این آخرین جمله‌ای بود که در استوری صفحهٔ اینستاگرامش نوشت. احتمالاً همان لحظه‌ها داشت جملاتی را به‌سادگی به زبان می‌آورد و هیچ‌کس نمی‌دانست از چند ساعت بعد، «آخرین‌بار» را می‌توان برای او به کار برد. احتمالاً فکرهای بزرگ در سر داشت، احتمالاً می‌خواست ترجمه کند، زندگی کند، بنویسد. اما خبر چند ساعت بعد منتشر شد: «نیلوفر امرایی، مترجم و روزنامه‌نگار درگذشت.» و چند دقیقه بعد نیز فضای مجازی پر شد از افسوس از دست‌دادنش و تسلیت به خانوادهٔ او.

زمانی که این مطلب را می‌خوانید با پلاستیک‌های مختلفی احاطه شده‌اید. حضور آنها در اطرافتان تصادفی نیست. در واقع تطبیق‌پذیری پلاستیک باعث شده که کاربردهای مختلفی داشته باشد. بادوامی، سازگاری و آسانی برای تولید؛ ویژگی‌های پلاستیک است که به گفته سازمان ملل موجب شده، معادل ۲ هزار کامیون زباله در سال تولید شود. ساختمان‌‌سازی هم مستثنی از این قضیه نیست. در ساختمان‌ها پلاستیک در همه مواد مختلف وجود دارد که همین موضوع بر بحران‌های محیط زیستی می‌افزاید. به همین منظور، جست‌وجوی جایگزین‌های بدون پلاستیک می‌تواند مسیری را مشخص کند که در آن معماری به تدریج خود را از این مواد آلاینده جدا و راه‌حل‌های پایداری را ترویج کند؛ مسیری که در نهایت به حفظ محیط زیست ختم می‌شود.

بارش‌های نوروزی سال ۹۸ به زمین فوتبال «کوت عبدالله» در استان خوزستان هم رحم نکرده بودند. ابرها در روزهای ابتدایی فروردین‌ماه آن سال به قدری باریدند که سیل‌های متعددی را در سراسر کشور روان کرد و عکس‌های هوایی نشان می‌دادند که ارتفاع آب به اندازه دروازه‌های زمین فوتبالی در کوت عبدالله رسیده است. حالا که این روزها «تغییر اقلیم» راهش را بیشتر از سال‌های قبل به ادبیات ما باز کرده، هوا گاه و بیگاه گرم و سرد می‌شود یا درخت‌ها در زمستان شکوفه می‌زنند، بیشتر از پیش نشان‌هایش حتی در زندگی روزمره‌مان دیده می‌شود. حتی ورزش و زیرساخت‌های آن هم از آن در امان نمانده است. تا جایی که گفته می‌شود بعضی از ورزش‌ها که نماد بعضی شهرها در دنیا هستند ممکن است به مرور از بین بروند چراکه ورزشکاران این رشته‌ها امکان تمرین در شرایط آب‌وهوایی جدید را ندارند.

انگار که کارش زنده نگه‌داشتن قصه‌ها و اسطوره‌ها بود. می‌گفت اسطوره‌ها را كسى نه مى‌داند و نه مى‌شناسد و مخاطب برای درک آنها نیاز به یک پیش‌زمینه دارد. او قصه‌گویی را قالبی می‌دانست تا مخاطب بتواند در دنیای اسطوره‌ها چرخ بزند و با آنها آشنا شود. سال‌های طولانی‌ای را هم برای کار بر روی این حوزه گذاشت. «محمدعلی علومی»، نویسنده، پژوهشگر و طنزپرداز اهل بم که از چهره‌های برجسته ادبیات داستانی بود، روز یکشنبه، شانزدهم اردیبهشت، در سن ۶۳ سالگی از دنیا رفت.

دور هم جمع شده‌اند، گوشی‌ موبایل یا تبلت به‌دست، به یکدیگر چیزهایی را نشان می‌دهند. این تصویری است که معمولا همه ما تجربه‌دیدنش را در مهمانی‌ها داریم. کودکانی که شاید بعضی از آنها بیشتر از بزرگترها با تکنولوژی آشنا هستند و به نسبت کودکان نسل‌های قبل، تولید محتوا با توجه به نیازهایشان سخت‌تر شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی را در همین ارتباط با عنوان «تولید و ترویج محتوای ادبی برای کودک و نوجوان؛ واکاوی سیاستی و راهکارهای تقنینی» منتشر کرده و نوشته است که اکنون سهم آثار ترجمه برای کودک و نوجوان از آثار تالیفی پیشی گرفته است. «زهره نیلی»، روزنامه‌نگار حوزه کودک و نوجوان اما این موضوع را نقطه ضعف نمی‌داند: «به شرطی که از آن درست استفاده کنیم.»