شش ماه از خودسوزی بخش عراقی هورالعظیم (هورالهویزه) می‌گذرد. دود غلیظ این آتش‌سوزی‌ها که ابتدا پنج شهرستان در خوزستان را در بر می‌گرفت، حالا گسترده‌تر شده و نفس ۱۰ شهرستان را گرفته و در چند نوبت منجر به تعطیلی شده است. دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز اخیراً از افزایش ۷۰ درصدی مراجعات بیمارستانی به‌دلیل آلودگی هوا خبر داده و اعلام کرده که از ابتدای امسال صد هزار مورد مراجعه ناشی از آلودگی هوا در مراکز درمانی استان ثبت شده است که عمدتاً مربوط به مشکلات قلبی و تنفسی بوده‌اند. در پی اعتراضات مردمی در خوزستان از جمع‌آوری امضا و راه‌اندازی کارزار تا طومار اساتید دانشگاه شهید چمران اهواز، نسبت به انتشار دود و بوی نامطبوع در ماه‌های اخیر با پیگیری استاندار خوزستان مسئله آتش‌سوزی هورالعظیم برای نخستین‌بار ۲۵ شهریور در جلسه هیئت دولت مطرح شد. اعزام هواپیمای آب‌پاش با هماهنگی کشور عراق برای آب‌پاشی هورالهویزه (بخش عراقی هورالعظیم) از مصوبات بود. همچنین، براین‌اساس مصوب شد هیئت دولت کارگروهی متشکل از وزرای امور خارجه، کشور، نیرو و سازمان حفاظت محیط‌زیست تعیین کند تا از طریق ارتباطات دیپلماتیک با مسئولان عراقی، موضوع را پیگیری کند. رهاسازی آب از سدهای حوضه کرخه (سیمره و کرخه) نیز از دیگر راهکارهای این جلسه بوده تا بخش‌هایی از هورالهویزه در خاک عراق را مرطوب کند.

اکتشاف نفت در تالاب بین‌المللی شادگان، بعد از سه سال، حالا به مرز فاجعه رسیده است؛ فاجعه انسانی و محیط‌زیستی‌‌ای که پیش‌ازاین نیز پروژه‌های نفتی در خوزستان به بار آورده بودند. اخیراً یکی از کارگران اکتشاف نفت در تالاب شادگان کشته شد. این تمام فاجعه نیست، هر روز تعدادی تا پای مرگ می‌روند. شرایط غیرانسانی این کارگران از یک‌سو و دست‌اندازی به زیستگاه‌های امن تالابی از سوی دیگر، یادآور سناریوی تلخ تخریب‌های نفت در هورالعظیم با دخالت چینی‌هاست که قدم‌به‌قدم در تالاب شادگان در حال اجراست. «علیرضا جنامی»، کارگر ۲۷ساله اکتشاف نفت، حدود دو ماه پیش، هنگام عملیات لرزه‌نگاری در تالاب شادگان کشته شد. این خبر که با عنوان گرمازدگی منتشر شده بود، در میان اخبار گم شد. تا وقتی که ۱۲ شهریور باز گروهی از کارگران لرزه‌نگاری نفت به‌خاطر گیر افتادن در زمین‌های باتلاقی تا پای مرگ پیش رفتند و استانداری خوزستان اعلام کرد: «هشت تکنسین شرکت اکتشاف نفت که در تالاب شادگان گرفتار شده بودند، از خطر مرگ نجات یافتند.»

اعتراض خوزستانی‌ها به طرح‌های انتقال آب دوباره بالا گرفته است. این بار طرح انتقال آب از سرشاخه رودخانه علاء (اعلا) در شمال‌شرق خوزستان به استان کهگیلویه‌وبویراحمد است که صدای اعتراض مردم را بلند کرده. طرح انتقال آب از رودخانه علاء در حالی چراغ خاموش، آغاز شده که نگاه‌ها در جای دیگر، متوجه فشارهای وزارت نیرو برای اجرای طرح‌های جدید انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه کارون بود. واکنش‌ها به انتشار خبر اجرای این پروژه که در بی‌اطلاعی خوزستانی‌ها کلید خورده، از دو هفته پیش شروع شد. در پی آن، تعدادی از اهالی روستاهای شهرستان صیدون که هم‌مرز با استان کهگیلویه است، روز جمعه تجمعی اعتراضی برپا کردند. آنها با پای پیاده عازم کارگاه محل اجرای طرح شدند تا خودشان ماشین‌آلات را جمع‌آوری کنند. وقتی نیروی انتظامی جلوی راهشان را گرفت، با سنگ جاده خوزستان به کهگیلویه را مسدود کردند.

آتشی که بر بستر خشک «هورالهویزه» افتاده، هنوز آرام نگرفته است. دود سیاه و غلیظ از آن سوی مرز عراق، در استان «العماره» تا غرب و جنوب خوزستان، نفس چند میلیون نفر را تنگ کرده است. حالا پنج ماه بعد از آغاز خودسوزی گسترده در هورالهویزه، نارضایتی‌های مردمی بالا گرفته است. کاربران شبکه‌های اجتماعی اعتراض خود را نسبت به آلودگی هوا و انتشار دود غلیظ و بوی نامطبوع در شهرها به‌ویژه اهواز اعلام می‌کنند و پویش مردمی درخواست رسیدگی به آتش‌سوزی هورالعظیم با عنوان «‌من نمی‌توانم نفس بکشم» در اینستاگرام به راه افتاده است. همچنین، کارزاری با عنوان «درخواست پیگیری آلودگی هوا ناشی از سوزاندن هورالعظیم» امضاهایش اکنون به بیش از ۱۵ هزار رسیده است. امضاکنندگان این کارزار که خطاب به رئیس‌جمهوری، رئیس قوه قضائیه، رئیس مجلس و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نوشته شده، خواستار تشکیل کارگروهی ویژه و با اختیارات کامل شدند تا به وضعیت آلودگی شدید هوای خوزستان، به‌ویژه کلانشهر اهواز، دشت آزادگان و هویزه رسیدگی شود. در متن این کارزار آمده: «طی سال‌های اخیر وضعیت آلودگی هوا ناشی از سوزاندن هورالعظیم در این مناطق به طرز غیر قابل‌‌ تحملی تشدید شده است؛ به‌طوری‌که میزان ذرات معلق و غلظت آلاینده‌ها در بسیاری از روزها رکورد آلودگی هوا در کشور است و این معضل، زندگی شهروندان را با مشکلات فراوانی مواجه ساخته است. بحران آلودگی هوا، خصوصاً دود ناشی از سوزاندن هورالعظیم، در کنار معضلات آب‌و‌فاضلاب، زندگی در این شهرها را برای مردم، به‌ویژه کودکان و سالمندان، بسیار دشوار کرده و مشکلات تنفسی و بیماری‌های مختلف را به‌صورت تصاعدی افزایش داده است.»

آتش‌سوزی‌های سریالی در نخلستان‌های آبادان تنها در دو هفته گذشته بیش از ۲۴ هزار نفر نخل را خاکستر کرده است. بعد از این آتش‌سوزی گسترده در دهستان «منیوحی»، نخلستان‌های روستای «رمیله» برای ششمین بار گر گرفته است. هزاران نفر نخل در حالی طعمه آتش شده که پیگیری‌های «پیام ما» نشان می‌دهد که هیچ‌کدام از نخلستان‌ها بیمه نبوده‌اند. سوختن نخل‌ها ادامه فاجعه‌ای است که با شور شدن آب و خشکیدگی کارون سرعت گرفت و حالا نخل‌داران هم سرمایه‌شان را از دست داده‌اند و هم در نبود بیمه، به قول مسئولان برای حل مشکلاتشان امیدی ندارند؛ چرا که آتش‌سوزی در سال‌های گذشته بارها نخل‌های آنها را سوزانده و کسی خسارت آنها را نپرداخته است. در این شرایط، در میان کوتاهی سازمان آب و برق و جهاد کشاورزی خوزستان در تأمین حقابه نخلستان‌ها و بی‌توجهی استانداری در استقرار آتش‌نشانی، وعده‌های مسئولان نیز برای جبران خسارت نخلداران در ابهام مانده است.

عطش بار دیگر در خوزستان فراگیر شده. روزی نیست که خبری از بی‌آبی شهرها و روستاها به گوش نرسد. بحران آب که تابستان امسال پایتخت و برخی شهرها را از پا درآورده، بیش از دو دهه رنج خوزستانی‌هاست که راه به جایی نبرده است. حالا هم‌زمان با چهارمین سالگرد «اعتراضات آب در خوزستان» سایه بی‌آبی همچنان سنگین است. ملغمه‌ای با موج گرمای ۵۰ درجه، فلرسوزی، ریزگرد و دود هورالعظیم که تجربه متفاوتی برای مردم این استان نفت‌خیز رقم زده است. زن و کودکانش در صف آب ایستاده‌اند تا قابلمه و بشکه‌ها را از آب تانکر پر کنند. ویدئویی که صفحه اینستاگرام «فرزندم نخل» از روستای «ابوعگاب» در دهستان «منیوحی» آبادان منتشر کرده؛ همان جایی که چند روز پیش هزاران نخل تشنه‌اش آتش گرفت و خاکستر شد. چهره زن خشمگین و خسته از روزهای بی‌آبی است: «قابلمه پر کنیم، بشکه پر کنیم، درام پر کنیم، تشت پر کنیم؛ این وضع زندگی ماست. این بچه کوچک بشکه گرفته دستش و دنبال تانکر می‌دود، خدا را خوش می‌آید؟ نمی‌دانم چه بگویم. خسته شدیم بس‌که گفتیم و التماس کردیم. درد ما را چه کسی می‌خواهد دوا کند؟»

«کارزار» این‌بار برای تخریب یک منطقه حفاظت‌شده امضا جمع می‌کند؛ «منطقه حفاظت‌شده کرایی» در شمال‌شرق خوزستان. کارزار «مطالبه مردمی برای احداث جاده میانبر ایمن اهواز-مسجدسلیمان» که حالا امضاهایش به بیش از یازده هزار رسیده است. این مطالبه مردمی داشتن یک جاده ایمن را به جاده‌کشی در منطقه امن قوچ و میش گره زده است؛ اگرچه در متن کارزار اشاره‌ای به نابودی یکی از بکرترین مناطق حفاظت‌شده خوزستان و نبود مجوز نشده است.

آتش همچنان «هورالهویزه» را می‌سوزاند و دود از نیزارهای خشک تا کیلومترها آن‌سوتر، آسمان خوزستان را سیاه می‌کند. چهار ماه از آغاز آتش‌سوزی‌های گسترده در بخش عراقی هورالعظیم می‌گذرد. درخواست ایران برای اطفای حریق در خاک عراق که چندسالی بی‌پاسخ مانده بود، حالا در دوران آتش‌بس جنگ ۱۲روزه، بیش‌ازپیش در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. این درحالی‌ست که پیش‌بینی می‌شود این آتش‌سوزی‌ها که نفس شش شهرستان در غرب و مرکز خوزستان را گرفته تا پایان تابستان ادامه داشته باشد.