نادره وائلی‌زاده

بیکاری ۱۵۰ هزار کارگر در خوزستان پس از حملات ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل، زنگ خطری جدی به صدا درآورده است؛ این در حالی است که استاندار از عدم تعدیل نیرو خبر داده، اما خانه کارگر از اخراج گسترده کارگران و تأخیر در پرداخت مزایا حکایت دارد.»

آهوبره‌ها یک ماهی می‌شود که متولد شده‌اند؛ در میانه غرش موشک‌ها و زوزه پهپادها در «منطقه حفاظت شده میشداغ» در مرز غربی خوزستان. محیط‌بان‌ها در گشت‌های روزانه، غزال‌های نورس را می‌بینند که روی تپه‌ماهورها همراه با گله‌های آهو جست‌وخیز می‌کنند. رد پای جنگ در «منطقه حفاظت شده میشداغ»، زیستگاه غزال کمیاب خوزستان، حالا بعد از حدود دو ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان و در میانه آتش‌بس شکننده، آشکار شده است. باوجود سکوت اداره کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان در این مدت، مشخص شده، چند پهپاد جنگی ساقط شده و دست‌کم دو بمباران، سهم این منطقه حفاظت شده بوده است.

بمباران پنج واحد پتروشیمی در ماهشهر در جنوب خوزستان، جنگ آمریکایی - اسرائیلی را وارد مرحله جدیدی از تخریب زیرساخت‌ها کرده است. در این تهاجم هوایی به ماهشهر که در صبح ۱۵ فروردین و سی و پنجمین روز جنگ رخ داده است، بنا بر گزارش‌های استانداری بخش‌هایی از پتروشیمی‌های فجر یک و ۲، کارون، رازی و بندر امام مورد اصابت قرار گرفتند. تا زمان تنظیم این گزارش (ساعت ۱۵ شنبه) در این حمله، یک کارگر نیروگاه برق فجر انرژی ماهشهر شهید شده و دست‌کم پنج نفر مجروح شدند؛ اما هنوز گزارشی از میزان خسارت‌ها اعلام نشده است. آسیب به پتروشیمی‌ها اما از سوی دیگر نگرانی شهروندان از انتشار آلودگی مواد شیمیایی و سمی به مناطق مسکونی اطراف را نیز به دنبال داشته است.

روزهای تاریک جنگ بازگشته است؛ حالا هشت روز از آغاز حملات متجاوزانه آمریکا-اسرائیل به خاک کشور، از جمله شهرهای خوزستان، می‌گذرد. در این مدت چهار بیمارستان و یک مرکز اورژانس خوزستان تحت‌تأثیر بمباران مناطق مجاور خود قرار گرفته‌اند.

خبر تلخ و کوتاه است: «کارگر میدان نفتی آزادگان شمالی در مقابل ورودی محل کارش، خودسوزی کرد.» او اولین کارگری نیست که در اعتراض به وضعیت کار و استیصال از شرایطش اقدام به خودکشی کرده است. سریال خودسوزی کارگران خوزستان از مهر ۱۴۰۳ شروع شد، وقتی کارگر ۴۸ساله نی‌بر فصلی نیشکر هفت‌تپه، پدر چهار فرزند، به‌دلیل اختلاف با کارفرمای واحد خود، اقدام به خودسوزی کرد. «کریم بوعذار» هم دلایل مشابه دارد‌، حقوق اندک،‌ شرایط سخت اقتصادی و عدم توجه به خواسته‌هایش توسط مدیران!

سیل باز هم خوزستان را غافلگیر کرد. بعد از خّشکسالی شدیدی که تا پاییز ادامه داشت، همه در انتظار باران بودند، اما با اولین بارش‌های زمستانه، سیلاب ۱۰ شهرستان را فراگرفت و ۶ کشته برجای گذاشت که جسد یکی از آنها هنوز (تا زمان تهیه این گزارش) پیدا نشده است. ده‌ها خانه آوار شد و دام و زمین‌های کشاورزی از بین رفت. هشدار سطح نارنجی هواشناسی، بارش به‌ویژه در نیمه‌شرقی استان و آب‌گرفتگی معابر شهری، جاری‌شدن روان‌آب و طغیان رودها و مسیل‌ها را پیش‌بینی کرده بود. گزارش‌ها اما نشان می‌دهد که فرمانداری‌ها آمادگی لازم را نداشتند و تجهیزات و نیروهای امدادی، کافی نبوده است. همه کشته‌های این سیل که شامل چهار نفر در ایذه، یک نفر در باغ‌ملک و یک نفر در مسجدسلیمان بوده، سرنشینان خودروهایی بودند که در جاده‌ها گرفتار طغیان مسیل‌ها و رودهای فصلی شدند.

خوزستان از اوایل دهه ۸۰ درگیر آلودگی هوا است. آمارها نشان می‌دهد همین امر باعث شده در سال‌های گذشته در رتبه‌های آخر آموزش‌و‌پرورش کشور قرار بگیرد. این استان یک میلیون و ۱۱۵ هزار دانش‌آموز و ۷۵ هزار معلم دارد که بیش از ۹۰ درصد آنها تحت‌تأثیر آلودگی هوا و تعطیلی ناخواسته و آموزش غیرحضوری هستند. حالا خبر رسیده که چهار هزار معلم خوزستانی هم در صف انتقال از استان و متقاضی مهاجرت‌اند. هرچند معلمانی هم هستند که در نبود دسترسی دانش‌آموزان به برنامه شاد آنها را در خانه‌شان جمع می‌کنند تا قدمی در راه ازبین‌بردن بی‌عدالتی آموزشی بردارند.

اعتراض مردم محلی به استخدام نیروهای غیربومی در شرکت‌های نفتی مستقر در خوزستان بالا گرفته است. این‌بار میدان نفتی «سهراب» در شهر مرزی «رفیع»، با اعتراض جوانان بومی جویای کار مواجه شده است. اهالی این شهر از توابع شهرستان هویزه در خوزستان، پیش از این هم بارها برای درخواست به‌کارگیری جوانان بومی تجمع‌هایی اعتراضی در مقابل ورودی سایت برگزار کرده بودند که مورد توجه قرار نگرفت. حالا اما کار به‌ درگیری کشیده و بنابر گزارش‌ها منجر به تعطیلی این میدان نفتی شده است.

«تا وقتی شهردار اهواز و معاونش از اهواز بیرون نروند، پیکر پسرم را تحویل نمی‌گیرم.» این گفته «مجاهد بالدی» (عبدالسیدی) خطاب به جمعیتی است که برای تسلیت درگذشت احمد آمده بودند. «احمد» پسر مجاهد، دانشجوی ۲۰‌ساله، که ۱۲ آبان در اعتراض به تخریب اغذیه‌فروشی خانوادگی‌شان توسط مأموران شهرداری خودسوزی کرد و بامداد ۲۰ آبان به‌علت شدت جراحات جان باخت. حالا سایت اطلاع‌رسانی استانداری خوزستان از استعفای شهردار اهواز و برکناری معاون شهردار و سه نفر از مدیران شهری خبر داده و اعلام کرده سرپرست جدید فرمانداری اهواز هم منصوب شده است.

مردم خوزستان بهار و تابستان آلوده را سپری کردند و حالا در پاییزی آلوده نفس می‌کشند. هشت ماه تمام است که دود آتش‌سوزی بخش عراقی هورالعظیم به ریه مردم خوزستان می‌رود. آلودگی آنقدر ادامه یافته و با آتش‌زدن مزارع نیشکر و فلرسوزی تشدید شده که مدیریت بحران استان در آخرین تصمیم، مدارس بیشتر شهرها را تا پایان آبان غیرحضوری کرد. در این گزارش آمارهایی تازه درباره وضعیت کیفیت هوای خوزستان در سال جاری پیش روی شما می‌گذاریم.

آتش‌سوزی هزاران نخل در آبادان که از اوایل تابستان شروع شده بود، هنوز ادامه دارد و دو هفته پیش دامن یکی دیگر از روستاهای بخش مرکزی را گرفت. عصر دوم مهرماه حدود یک‌هزار نفر نخل خرمای مثمر در جریان آتش‌سوزی در روستای «تنگه سه» از بین رفت. در ماه‌های گذشته ۴.۵ میلیون نخل در خوزستان با تنش آبی شدیدی مواجه بوده‌اند. تابستان امسال برای نخلستان‌های آبادان ثمری نداشت. دو ماه پیش نیز آتش هزاران نخل را در دهستان «منیوحی» بخش اروندکنار خاکستر کرد و نخلداران را به خاک سیاه نشاند. کم‌آبی و شوری کارون نیز آخرین ضربه را به باقی نخلستان‌ها زد و خرماهای شیرین را تلخ و سیاه کرد. هزاران نخلی که در آتش سوختند و یا آب شور بی‌بارشان کرد، بیمه نبودند. مسئولان از جبران خسارت نخلستان‌ها خبر می‌دهند. اما نگرانی نخلداران نه‌فقط برای نخل‌های سوخته، بلکه برای نخلستان‌هایی است که در پایین‌دست کارون، لب شط اروند و بهمنشیر، هنوز تشنه‌اند و بیم آن می‌رود سال آینده هم برایشان بی‌ثمر باشد.

شش ماه از خودسوزی بخش عراقی هورالعظیم (هورالهویزه) می‌گذرد. دود غلیظ این آتش‌سوزی‌ها که ابتدا پنج شهرستان در خوزستان را در بر می‌گرفت، حالا گسترده‌تر شده و نفس ۱۰ شهرستان را گرفته و در چند نوبت منجر به تعطیلی شده است. دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز اخیراً از افزایش ۷۰ درصدی مراجعات بیمارستانی به‌دلیل آلودگی هوا خبر داده و اعلام کرده که از ابتدای امسال صد هزار مورد مراجعه ناشی از آلودگی هوا در مراکز درمانی استان ثبت شده است که عمدتاً مربوط به مشکلات قلبی و تنفسی بوده‌اند. در پی اعتراضات مردمی در خوزستان از جمع‌آوری امضا و راه‌اندازی کارزار تا طومار اساتید دانشگاه شهید چمران اهواز، نسبت به انتشار دود و بوی نامطبوع در ماه‌های اخیر با پیگیری استاندار خوزستان مسئله آتش‌سوزی هورالعظیم برای نخستین‌بار ۲۵ شهریور در جلسه هیئت دولت مطرح شد. اعزام هواپیمای آب‌پاش با هماهنگی کشور عراق برای آب‌پاشی هورالهویزه (بخش عراقی هورالعظیم) از مصوبات بود. همچنین، براین‌اساس مصوب شد هیئت دولت کارگروهی متشکل از وزرای امور خارجه، کشور، نیرو و سازمان حفاظت محیط‌زیست تعیین کند تا از طریق ارتباطات دیپلماتیک با مسئولان عراقی، موضوع را پیگیری کند. رهاسازی آب از سدهای حوضه کرخه (سیمره و کرخه) نیز از دیگر راهکارهای این جلسه بوده تا بخش‌هایی از هورالهویزه در خاک عراق را مرطوب کند.