آمنه سپهر

حافظه اجتماعی تهران همچنان لبریز از صدای مهیب موشک‌هاست. با اینکه پایتخت و دیگر شهرهای کشور در آرامشی نسبی پس از آتش‌بس به سر می‌برند، جامعه همچنان آبستن بحران است. در این آشفتگی شماری از تشکل‌ها برای تاب‌آوری مردم تلاش می‌کنند تا مرهمی بر زخم‌های عمیق نشسته بر روح و روان جنگ‌زدگان و آسیب‌دیدگان بحران‌های برآمده از آن باشند. روز جمعه، ۲۸ فروردین، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در همایشی با موضوع «نقش جوامع محلی در تقویت تاب‌آوری در شرایط جنگ و پساجنگ» به معرفی این تشکل‌ها پرداخت و کارشناسان و کنشگران از مهیانشدن زمینه‌های تاب‌آوری در شرایط امروز سخن گفتند.

از جمعیت حدود ۴۵۰ هزار نفری افراد دارای معلولیت در استان فارس، تنها ۱۵۳ هزار و ۷۰۶ نفر تحت پوشش خدمات بهزیستی و چهار هزار و ۱۲۶ نفر در نوبت دریافت مستمری‌اند که برای ثبت‌نام آنها در چرخه مستمری‌بگیران بیش از ۹ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.

۳۸ پیچ خطرناک در گردنه «بالش»، نبردی به راه انداخته که در چهار سال اخیر ۲۲ نفر را به کام مرگ کشانده است. تنها راه ارتباطی جمعیتی افزون‌بر ۱۰ هزار نفر در دهستان «بالش» همین گردنه خوفناک است؛ با آسفالت‌های کنده‌شده، ریزش، رانش و شیب تند و غیراستاندارد. به‌خاطر خطرات همین جاده بود که چندی پیش عملیات ساخت جاده‌ای جایگزین در دل جنگل‌های داراب آغاز شد که چون به قطع درختان می‌انجامید تا زمان صدور مجوزهای لازم متوقف شد.

نابرابری‌های آموزشی و تحصیل در کلاس‌های بدون سقف و نیمکت، او را مصمم به مدرسه‌سازی کرده است. این دغدغه‌ها باعث نشد «مهرداد الطافی» آتش‌نشان، از جدال با شعله و گدازه‌ها کنار بکشد، اما از میان لهیب آتش، پنجره‌ای به‌سوی امید و تغییر آینده کودکان ایران ترسیم کرده تا اثبات کند می‌توان از پشت جهنم سوزان محرومیت‌ها به بهشت دانایی رسید.

قرار است در حریم آب‌انبار تاریخی «کلَو»، آخرین بازمانده از آثار صفوی در جنوب فارس، راهی ارتباطی احداث شود. این طرح از دو سال پیش یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در بین دوستداران میراث‌فرهنگی است، اما موضوع دیگر، اختلاف بر سر مالکیت کلو میان اداره اوقاف و مالک خصوصی است. این اختلافات درحالی‌است که طبق پیگیری‌های «پیام ما» ثبت آب‌انبار کلو در فهرست میراث ملی کشور، در مراحل نهایی است.

بیل‌های مکانیکی متوقف‌شده به اخطارها توجه نمی‌کنند و بدون کسب مجوز از منابع‌طبیعی، دوباره به جان دیواره‌های رودخانه کر افتاده‌اند.

دستوری که سه سال پیش برای لایروبی رودخانه «کُر» صادر شده بود، به حاشیه رفته است. در یک هفته گذشته بیل‌های مکانیکی به‌جای پاکسازی بستر این رود که قرار است حقابه دریاچه مهارلو و تالاب بختگان را بدهد، دیواره‌های آن را تخریب کرده و درختچه‌های گز در اطراف کر را از ریشه کنده‌اند. این عملیات مخرب از سوی شرکت آب‌منطقه‌ای استان فارس در حالی انجام شده که منابع‌طبیعی مدعی توقف آن است.

دشت‌های «تنگ‌چرخی»، «له‌شور»، «هزارمیشی»، «حاجی‌طاهره»، «بن‌دشت» و «مزایجان» به پهنه‌های ماسه‌ای بدل شده‌اند، این وضع حاصل لگدکوب شدن بستر زمین‌های زرین‌دشت زیر سم شترهای سرگردان است. جغرافیای زرین‌دشت کویری نیست، اما ریزگردهایی که از بیابان‌های این شهرستان جنوبی فارس برمی‌خیزد، روی دیگری از زیستن در این اقلیم خشک و زمخت را نشان می‌دهد؛ بیش از یک دهه چرای بی‌ضابطه و تاخت‌وتاز شترها در عرصه‌های ملی، پوشش گیاهی را فرسوده کرده است.

پدیده فرونشست در استان فارس با ثبت ۵۴ سانتی‌متر در دشت جهرم-فسا رکورد فرونشست‌های جهانی را شکسته است. این اتفاق در سایه سهولت در برداشت آب‌های زیرزمینی اتفاق افتاده و نشانی واضح از هرج‌و‌مرج و سوءمدیریت در بدنه حکمرانی آب و خاک دارد. پایین‌رفتن سطح ایستابی آب در جغرافیای استانی چون فارس که روزی عنوان پایتختی کشاورزی ایران را یدک می‌کشید، امروز با وقوع فرونشست، ترک‌های وسیع در سطح دشت‌ها و حتی در تاروپود بناهای تاریخی، مسکونی، فروچاله و دیگر پدیده‌های انسان‌ساخت، تنها یک پیام دارد: سفره‌های زمین ته کشیده‌اند.

لوله‌های انتقال آب به پروژه سد «ماندگان» اضافه شد و این یعنی کار خط انتقال تمام شده و به‌زودی عملیات احداث تاج سد شروع می‌شود. ماندگان یکی از پروژه‌های پُرمناقشه و بدون ارزیابی محیط‌زیستی است که با هدف تأمین منابع آبی اصفهان طراحی شده؛ پروژه‌ای که به‌زعم کارشناسان، خسارات جبران‌ناپذیری به منطقه حفاظت‌شده «دنا» وارد می‌کند. این درحالی‌است که بعضی از موافقان انتقال آب بین‌حوضه‌ای معتقدند این سد اصفهان را از تشنگی نجات می‌دهد. سؤال اما اینجاست که برای رفع این مشکل ارزیابی‌های محیط‌زیستی را باید نادیده گرفت؟

در اقدامی کارشناسی‌نشده و بدون مجوز ارگان‌های مربوطه، بیل‌های مکانیکی بدون هر گونه مانعی، قلب جنگل‌های ایرانی-تورانی داراب را می‌خراشند. این اقدام به‌بهانه توسعه و برای انتقال مسیر تردد ماشین‌ها از گردنه بالش به راهی جایگزین است که از باغات روستای «مروارید» به روستای «سنگ چارک» می‌رود تا بار دیگر در سایه طرح‌های کارشناسی‌نشده، سناریوی دیگری برای ویرانی عرصه‌های منابع ملی در این خطه از جنوب‌شرق استان فارس نوشته شود.