آمنه سپهر

مرگ نوزادی ۹ماهه پس از سه روز مراجعه و بستری، مرگ زنی ۷۴ساله پس از ۱۵ روز بستری و روایت خانواده‌هایی که برای دریافت مراقبت‌های تخصصی، حفظ عضو یا انجام تصویربرداری ناچار به پیگیری درمان در شهرهای دیگر شده‌اند؛ اینها بخشی از روایت‌هایی است که «پیام ما» درباره روند درمان در بیمارستان امام حسن مجتبی(ع) داراب بررسی کرده است. خانواده‌ها در این روایت‌ها از تأخیر در انتقال به بخش مراقبت‌های ویژه، نبود یا اختلال تجهیزات و دشواری انتقال بیمار می‌گویند. در مقابل، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز از بررسی پرونده نوزاد ۹ماهه، فعالیت ۵۶ پزشک متخصص در بیمارستان، هماهنگی برای اعزام بیماران نیازمند MRI و پیگیری تعمیر دستگاه تصویربرداری خبر می‌دهد. در میان این روایت‌ها، پرسش‌هایی باقی مانده که بخشی از آنها در انتظار پاسخ رسمی و نتیجه بررسی‌های پزشکی است.

هر صبح با بالا رفتن دود کوره‌ها، سفره‌های معیشت بخشی از کوره‌داران جهرمی در جنوب شرق استان فارس روی زمین پهن می‌شود. سال‌هاست که نان از میان سیاهی زغال و گدازه‌های آتش بر سر سفره آنان می‌نشیند.

دیوارهایی به ارتفاع حدود سه متر، بخشی از دامنه یک عرصه طبیعی را محصور کرده‌اند. اینجا، در محدوده پارک جنگلی «یادبود شهدا» در شهرستان شیراز، حدود پنج هکتار از اراضی ملی در اختیار اجرای پروژه‌ای قرار گرفته که موضوع آن کشت گونه «سرخدار» عنوان شده است. سرخدار برای این منطقه گونه‌ای غیربومی است و اسناد رسیده به «پیام ما» نشان می‌دهد کمیته فنی دفتر امور مراتع سازمان منابع‌ طبیعی کشور پیش‌تر با ورود این گونه به مراتع شیراز مخالفت کرده و بر ممنوعیت آن تأکید داشته است. بااین‌همه، کاشت سرخدار در قالب طرح مرتع‌داری به تصویب رسیده و عملیات عمرانی در این عرصه ادامه دارد.

انتشار فهرست جدید تالاب‌های ایران از سوی معاونت محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، پس از تأیید هیئت‌وزیران، اعتراض فعالان محیط‌زیست در استان فارس را به‌دنبال داشته است. در این فهرست، نام تالاب بین‌المللی کمجان که به‌صورت مستقل در کنوانسیون رامسر ثبت شده، ذیل مجموعه تالاب‌های نی‌ریز (طشک و بختگان) قرار گرفته است. فعالان محیط‌زیست معتقدند تغییر عنوان ثبت‌شده این تالاب، هویت جغرافیایی آن را مخدوش می‌کند و خواستار اصلاح آن شده‌اند. «سیروس زارع»، فعال محیط‌زیست و دبیر تشکل احیاکنندگان تالاب بین‌المللی کمجان، در گفت‌وگو با «پیام ما» از جایگاه این تالاب در کنوانسیون رامسر، تغییر عنوان آن در فهرست جدید تالاب‌های کشور و نقش جامعه محلی در احیای این زیست‌بوم می‌گوید.

خس‌خس سینه‌اش که شدت می‌گیرد، انگار صدای جیغ پرندگان از میان ریه‌هایش می‌گذرد؛ صدایی که در میان شعله‌ها به‌دنبال راهی برای فرار می‌گردد. مردم شمال فارس «پوریا مرادی» را به‌خوبی می‌شناسند؛ مردی که می‌گوید از ۱۴ سال پیش با حریق‌های بیشه‌زار آسپاس و تالاب بکر این منطقه در جدال است. او بارها همراه مردم محلی و دوستداران محیط‌زیست به دل آتش زده است تا شعله‌ها را مهار کند.

در قلب «دشت آزادگان»، جایی که هورالعظیم باید همچنان نبض حیات منطقه باشد، آب عقب‌نشینی کرده و پهنه‌های آبی کوچک‌تر شده‌اند. در میان نیزارهای نیمه‌جان، لاشه ماهی‌ها با شکم‌های سفره‌شده روی آب مانده و بوی تعفن از صدها متر آن‌سوتر به مشام می‌رسد. ماهی‌هایی که تا چند روز پیش بخشی از زنجیره حیات تالاب بودند، حالا خود به نشانه‌ای از وضعیت بحرانی اکوسیستمی تبدیل شده‌اند که حیاتش به آب وابسته است.

سال‌هاست جنگل‌های بنه زاگرس زیر تازیانه خشکسالی، تغییر اقلیم، آتش‌سوزی، چرای بی‌رویه دام، تصرف اراضی، فعالیت‌های معدنی و بهره‌برداری‌های غیرمجاز آسیب می‌بینند. این سرمایه‌های ملی هر سال طعمه شعله‌های آتش می‌شوند و بخشی دیگر نیز قربانی تیغ‌زنی شده‌اند و توان زادآوری خود را از دست می‌دهند. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود سیاست‌های حفاظتی بیش از گذشته به‌سمت کاهش فشار بر این رویشگاه‌های ارزشمند حرکت کند؛ اما خبرهایی که این روزها از رایزنی برای برداشت صمغ درختان بنه در استان فارس به گوش می‌رسد، نگرانی تازه‌ای میان کارشناسان منابع طبیعی ایجاد کرده است.

هوا هنوز گرگ‌ومیش است که زنان از چارسوی کوچه پیدا می‌شوند. چهارراه روستایی در اطراف داراب، محل قرار همیشگی زنان کارگری است که با کیسه‌های رنگ‌ورورفته روی دوش از راه می‌رسند. آن‌ها برای تحمل کار طاقت‌فرسا در مزارع، ناچارند «ریلیف» مصرف کنند؛ مسکنی برای تسکین درد و خستگی مفرط و شاید التیامی برای فشار سنگین نان‌آوری. در کیسه‌هایشان تنها یک بطری آب، چند تخم‌مرغ و سیب‌زمینی آب‌پز، دستکش‌های وصله‌دار و کلاه آفتاب‌گیر است؛ توشه یک روز معمولی برای نبرد نان.

امسال قرار بود دوباره نام بنه‌های زاگرس در ایلام با صمغ‌گیری گره بخورد؛ همان درختان کهنسالی که هنوز جای تیغ‌های سال‌های گذشته بر تنه‌هایشان پیداست. اما این بار، پیش از آنکه فصل برداشت آغاز شود، مجوزها متوقف شدند. این تصمیم شاید فقط برای یک سال، بنه‌ها را از زخم‌های تازه دور نگه دارد، اما به جدالی که سال‌هاست میان کارشناسان، کنشگران محیط‌زیست و متولیان منابع طبیعی جریان دارد، پایان نداده است؛ جدالی بر سر این پرسش که آیا جنگل‌های زاگرس هنوز تاب بهره‌برداری را دارند یا نه؟

در یک شهر، فاصله میان دو سوی خیابان برای بیشتر آدم‌ها چند قدم بیشتر نیست؛ اما برای بعضی‌ها، همین چند قدم پشت جدولی بلند، پیاده‌رویی اشغال‌شده یا مسیری که به مانع ختم می‌شود، ناتمام می‌ماند. این گزارش، بخشی از زندگی روزمره هزاران شهروند شیرازی را روایت می‌کند. شهری که به گفته مسئولان، هنوز ۹ هزار و ۹۰ نقطه آن برای افراد دارای معلولیت نیازمند مناسب‌سازی است؛ موضوعی که بیش از یک آمار، از سال‌ها فاصله میان قانون و واقعیت حکایت می‌کند.

لوله‌ها دوباره به چابهار برگشته‌اند؛ همان لوله‌هایی که سال گذشته با اعتراض شماری از شهروندان، اجرای پروژه انتقال متانول را متوقف کردند. در اخبار رسمی، البته از اعتراض‌های مردمی مرتبط با توقف این پروژه خبری نیست. پیش از این، در شهریور ۱۴۰۲، بنا بر گزارش «نفت ما»، «جواد سپاهی»، فرماندار وقت چابهار، گفته بود: «برای انتقال متانول از پتروشیمی به بندر، خط لوله‌ای نیاز است و برای آن حدود ۸ واریانت در نظر گرفته شده بود که از میان آن‌ها در نهایت یکی انتخاب شد و استعلام‌های محیط‌زیست و نهادهای دیگر اخذ شد. اما پیش از آنکه این خط لوله به شهر برسد، با هماهنگی دادستان، کار را حدود یک ماه پیش (مرداد ۱۴۰۲) تعطیل کردیم تا دوباره نظرهای قطعی کارشناسان را دریافت کنیم.» حالا با آغاز دوباره عملیات اجرایی، نگرانی ساکنان محله‌های واقع در مسیر خط لوله نیز جان تازه‌ای گرفته است. مردم می‌گویند مخالف توسعه نیستند، اما معتقدند توسعه زمانی پایدار خواهد بود که با شفافیت، گفت‌وگو و اطمینان‌بخشی درباره ایمنی پروژه همراه باشد.