زهرا کرد

رقص صیادان انزلی در کومه‌های روی آب، دستان درهم تنیده عزاداران ساکن جنوب زاگرس در مراسم چمری و حرکت توام با شعر هوسه در رقص یزله موارد مشابهی از رقص غم در جای‌جای ایران است. رقص، تلفیق هنرمندانه حس و حرکت است و به‌گواه برخی از منابع تاریخی می‌توان آن را تغییریافته سوگ سیاوش دانست؛ کنشی بدنمند که جسم در خدمت روح قرار می‌گیرد تا هدف یا خواسته‌ای را بیان کند. در رقص غم نیز شاهد تمنای غمبار بدن در فراق عزیزی هستیم. گویی دست‌، آسمان را برای جستن و در آغوش کشیدن عزیزی می‌جوید. پا در جست‌وجوی فرزندی به این‌سو و آن‌سو می‌رود تا شاید بتوانند ردی از او بیابد. این کنش بدنی همراه با غلیان احساسات، این روزها ماهیتی اعتراضی از سوگواری یافته است. در گفت‌وگویی که «پیام ما» با پژوهشگران رقص و فرهنگ عامه دارد، به ابعاد مختلف و بازتعریف نویی از رقص غم می‌پردازیم.

سوگینه، غمونه، چمری، مویه و شروه نام‌های مختلفی از سوگ‌آواها هستند. موسیقی که بر اساس سنت روایی سینه‌به‌سینه منتقل شده و در دی‌ماه ۱۴۰۴ در ایلام، دزفول، یاسوج، لردگان، ملایر، آبدانان، الیگودرز و گیلان از زبان زنان داغدار شنیده می‌شود. نوا و آواهایی که برگرفته از کهن‌الگوها و اسطوره‌ها گاهی در مرز توران و ایران سوگ سیاوش را می‌سراید و بعضاً در بزنگاهی از تاریخ برای جوانان و نوجوانان الیگودرز گاگریو می‌خواند. ششم بهمن‌ماه روز نوا و آواهای ایرانی است و «پیام ما» در گفت‌وگویی با «پیمان بزرگ‌نیا»، پژوهشگر موسیقی نواحی، به سوگ‌آواها می‌پردازد. گونه‌ای از موسیقی نواحی که در آن متناسب با شخصیت متوفی، روایت هارمونیکی را بر بستر موسیقی از زبان زنان می‌شنویم.

تیم فوتبال فولاد مبارکه اصفهان با همکاری اداره کل حفاظت محیط‌زیست اصفهان و پویش مردمی حفاظت از ماهی «آفانیوس»، از تصویر این ماهی روی پیراهن خود رونمایی کرد. ماهی آفانیوس گونه‌ای در معرض انقراض و اندمیک اصفهان است. آفانیوس یا گورخرماهی با سابقه زیست بیش از دو میلیون سال در زاینده‌رود، یکی از زیست‌مندان قدیمی فلات مرکزی ایران به شمار می‌آید. همکاری باشگاه فولاد مبارکه سپاهان با این پویش مردمی، الگوی قابل ترویجی برای استفاده از ظرفیت مغفول‌مانده لباس تیم‌های ورزشی در خدمت محیط‌زیست است.

رگال‌های مملو از لباس، سه جفت کفش، اسباب‌بازی و لگو، چند جلد کتاب قدیمی، دکوری و دستگیره‌های آشپزخانه در میان ازدحام جالبی از افراد مختلف اجزای چهارمین رویداد «بده‌بستون» هستند. بده‌بستون نام رویدادی داوطلبانه با هدف استفاده دوباره از محصولات و بازگرداندن اشیای غیر قابل‌استفاده به چرخه مصرف است. رویدادی که اگرچه پاسخی در برابر مصرف‌گرایی فزاینده عصر جدید است، اما برای ما ایرانیان ریشه در فرهنگ قناعت و اسراف‌گریزی دارد. دختر جوانی روی مقوا در حال نوشتن این کلمات است: «تبادل، فروش، اهدا». تعدادی از شرکت‌کنندگان از رفع انباشت صحبت می‌کنند و بهانه حضورشان در این رویداد را کم‌کردن بار کشو و کمدهایشان می‌دانند. «مد پایدار»، «استفاده مجدد»، «بازطراحی لباس» و «ارتقای کاربری»، مفاهیم نوظهوری در عرصه مد هستند که نمود عملی آنها را می‌توان در چهارمین رویداد فصلی بده‌بستون دید.

صنعت نشر یکی از زنجیره‌های اساسی چرخه تولید کتاب است. صنعتی که به‌صورت رسمی از اواخر دوران قاجار در ایران شکل گرفت و با وقوع انقلاب مشروطه و گسترش ارتباطات با غرب، شکلی نوین به‌ خود گرفت. با بررسی معدود آثار مکتوب پیرامون صنعت نشر می‌توان به ردپای کمرنگ زنان در این عرصه پی برد. به‌طوری‌که می‌توان گفت تقریباً ناشر مستقل زن پیش از انقلاب نداشتیم و اگر نامی از زنان در آن دوره بیاید، در جایگاه همسر و دختر مردان ناشر بوده ‌است. «زهرا کیاخانلری» نمونه بارزی از این مورد است که همگام با «پرویز ناتل‌خانلری» در امر پژوهش و انتشارات همکاری داشتند. حالا در سال ۱۴۰۴ و با گذشت مسیری که زنان در صنعت نشر پیمودند، این حوزه هنوز هم برای آنان بدون چالش نیست و هم در سطح مدیریتی و هم در مواردی مانند چرخه توزیع به چشم می‌آید. در روزهای پایانی آذرماه، خانه هنرمندان میزبان نشستی از سوی انتشارات «صبا و بهار» با موضوع «زنان در نشر امروز؛ از چالش‌ها تا پیشگامی» بود تا ناشران و فعالان این حوزه از چالش‌های موجود بگویند.

بیمارستان‌ «نجمیه»، «لقمان»، «امیراعلم»، «۵۰۲ ارتش»، «هاجر» و «مسیح‌ دانشوری» در زمره بیمارستان‌های تاریخی تهران هستند که کماکان کاربری درمانی خود را حفظ کرده‌اند، اما وجهه تاریخی و میراثی آنها به‌دلایل مختلفی نظیر تولیت‌ ارگان‌های مختلف مورد توجه قرار نمی‌گیرد. سرنوشت اسفناک بیمارستان‌های تاریخی محدود به پایتخت نیست. در خرداد ۱۴۰۳ بود که خبر تخریب کامل بیمارستان مسیح کرمانشاه منتشر شد. بیمارستانی که توسط آمریکایی‌ها ساخته شده بود و اولین بیمارستان کرمانشاه به‌ حساب می‌آمد. در مهرماه ۱۳۹۶ نیز اولین بیمارستان همدان موسوم به بیمارستان آمریکایی‌ها در جریان توسعه بیمارستان اکباتان تخریب شد. در این گزارش با بررسی میدانی شش بیمارستان تاریخی پایتخت، وضعیت فعلی آنها را بررسی می‌کنیم.

همایش «روز جهانی کوهستان» با محوریت شعار جهانی حفاظت از یخچال‌ها و برفچال‌ها در همدان برگزار شد و در این همایش درباره اینکه هرگونه تغییر در نظام کوهستان آغازگر مرگ خاموش گونه‌های گیاهی و جانوری است، صحبت شد. «محمد درویش»، پژوهشگر محیط‌زیست هم تأکید کرد در ایران اکوسیستم‌های مختلفی نظیر دریا، مرتع، جنگل و کویر متولی دارند، اما کوهستان‌ متولی ندارد.

برگ‌های پاییزی پارک هنرمندان را مفروش کرده‌اند. گویی ابرها با وساطت «فهیمه اکبر» بالاخره به آسمان تهران آمدند تا هوای مطبوعی را برای میهمانان فراهم کنند. پوستری به رنگ بنفش، رنگ مورد علاقه فهیمه، روی در سالن جلیل شهناز نصب شده بود که خبر از گرامیداشت یاد نغمه‌خوان گیلان می‌داد. تعداد زیادی از جوانان در کنار سالن ایستاده‌ بودند تا پیشکسوتانی که با عصا و موی سپید آمده‌ بودند، بنشینند. مجری برنامه با شعری از فهیمه اکبر مراسم را شروع کرد: «یک‌ سرنوشت، می‌کند آهنگ سرگذشت.»

ماه آذر اوج حضور پرندگان مهاجر در آسمان ایران است. به‌همین دلیل، اولین پنجشنبه این‌ماه روز ملی پرنده‌نگری نام گرفته‌. هر چند این روز در تقویم‌ رسمی جایی ندارد، اما کارشناسان محیط‌زیست تأکید می‌کنند به‌دلیل اهمیت موضوع در زیست‌بوم ایران دارد، باید این روز در تقویم رسمی ثبت شود و مردم نسبت به ضرورت حضور پرندگان در آسمان ایران حساس‌تر شوند. چراکه هنوز هم در بسیاری از شهرها پرندگان مهاجر نادیده گرفته می‌شوند و حتی با سنگ و ترقه اهالی مواجه‌اند.

«متأسفم! این چند عنوان کتاب را نداریم و در هیچ‌کدام از کتابخانه‌های عمومی هم پیدایش نمی‌کنید.» این جمله‌ای است که «سمیه قربانی»، کتابدار کتابخانه شهیدبهشتی شهرستان ملایر، از به‌زبان‌آوردنش در برابر مراجعان کتابخانه شرم دارد. کمبود بودجه، بوروکراسی‌های اداری و ضوابط قدیمی حاکم بر نهاد کتابخانه‌های عمومی در انتخاب و تهیه کتاب همگی باعث شده است کتابخانه‌های عمومی در تأمین خواسته و نیاز مخاطب ناموفق باشند. از طرفی، تغییر سلیقه مردم، سرعت زیاد زندگی مدرن، دسترسی به اینترنت و فضای مجازی در کاهش مراجعه به کتابخانه‌های عمومی بی‌تأثیر نیست و چنین دلایلی باعث می‌شود کتابخانه‌های عمومی در خوشبینانه‌ترین حالت به قرائت‌خانه‌های کنکور و امتحان‌نهایی تبدیل شوند. درحالی‌که یکی از مهم‌ترین کارکردهای کتابخانه‌ عمومی ایجاد یک پایگاه اجتماعی برای همه مردم است.

فائو در اردیبهشت ۱۴۰۴ ضمن هشداری به کشورهای خاورمیانه از احتمال شیوع تب‌برفکی خبر داد. شش ماه از هشدار فائو می‌گذرد و شهرهای ایران یکی پس از دیگری اولین موارد ابتلا و تلف‌شدن دام‌هایشان را گزارش می‌دهند. این درحالی‌است که رئیس سازمان دامپزشکی کشور در نشست خبری‌ای که ۱۳ آبان‌ماه با ایسنا داشت، از کنترل مناسب بیماری تب‌برفکی سخن گفته بود.