شادگان در محاصرۀ پروژه‌های بدون مجوز

|پیام ما| تالاب شادگان علاوه‌بر مشکلات محیط زیستی گسترده، با دو معضل تازه دست به گریبان شده است. از یک‌سو دولت و ادارۀ حفاظت محیط زیست به اجرای طرح گردشگری در آن اصرار دارد که جزئیاتش معلوم نیست و از سوی دیگر یک پروژۀ نفتی بدون مجوزهای محیط زیستی در حریم آن در حال خاک‌برداری است. پروژۀ «پتروپالایش ملل» که در روزهای گذشته شورای هماهنگی شبکۀ تشکل‌های محیط زیست و منابع طبیعی کشور علیه آن موضع گرفت و خواستار تحقیق و تفحص سه دستگاه عالی نظارتی علیه تصمیم‌گیران آن شد، مجوزهای لازم را برای احداث ندارد و پیش از این حتی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان خوزستان ناچار به شکایت از آن شده‌اند. اکنون شنیده‌های «پیام‌ ما» حکایت از این دارد که پای وزارت نیرو هم به این ماجرا باز شده است.

ادامۀ فعالیت عمرانی پالایشگاه ملل در نزدیکی تالاب بین‌المللی شادگان درحالی‌است که پیش از این سه مدیر دولتی به صراحت اعلام کرده‌اند که پتروپالایش ملل مجوزهای لازم برای احداث را ندارد. خاک‌برداری‌های این پروژۀ نفتی در حدود ۸۰ هزار هکتار اراضی ملی و در فاصلۀ ۲ کیلومتری از خط حریم تالاب شادگان در حال انجام است

چهار روز قبل، شورای هماهنگی شبکۀ تشکل‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی کشور نامه‌ای خطاب به معاون حقوق عامه دادستانی کل کشور، رئیس سازمان بازرسی و رئیس دیوان محاسبات نوشت و در آن موارد تخلف، نقص قوانین و مقررات برای تصمیم‌گیری، اجرا و ساخت واحدهای پتروشیمی را متذکر شد. در این نامه به ابعاد مختلف تخلفات گستردۀ این واحدها اشاره شده بود، اما از جمله مهم‌ترین بخش‌های این نامه عملیات اجرایی پروژۀ نفتی پتروپالایش ملل در حریم تالاب بین‌المللی شادگان بود. اعضای شبکۀ تشکل‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی در این نامه ادامۀ خاک‌برداری این پروژه را «بی‌قانونی علنی و آشکار» خوانده بودند.
ادامۀ فعالیت عمرانی پالایشگاه ملل در نزدیکی تالاب بین‌المللی شادگان درحالی‌است که پیش از این سه مدیر دولتی به صراحت اعلام کرده‌اند که پتروپالایش ملل مجوزهای لازم برای احداث را ندارد. خاک‌برداری‌های این پروژۀ نفتی در حدود ۸۰ هزار هکتار اراضی ملی و در فاصلۀ ۲ کیلومتری از خط حریم تالاب شادگان در حال انجام است.
مدیرکل محیط زیست استان خوزستان، اسفند سال پیش به عصر ایران گفته بود هنوز مجوزی برای این پروژه صادر نشده است. علاوه‌بر‌این، گزارش اولیۀ ارزیابی اثرات محیط زیستی پتروپالایش ملل ایراداتی داشته که برای بررسی مجدد به کارفرما ارجاع داده شده است. همچنین، مدیر منابع طبیعی استان خوزستان گفته بود درحالی‌که زمینی به این پروژه تخصیص نداده، از احداث این پروژه شکایت کرده اما هنوز به شکایت این اداره کل رسیدگی نشده‌است. براساس گفته‌های مدیرکل امور اراضی استان خوزستان، پروژۀ پتروپالایش ملل مصوبه و قرارداد واگذاری ندارد. با این‌همه در تمام ماه‌های گذشته، هیچ‌یک از دستگاه‌های دولتی اقدامی برای جلوگیری از عملیات عمرانی این پروژۀ بدون مجوز انجام نداده‌اند. شبکۀ تشکل‌ها هم با اشاره به اظهارات همین مدیران دولتی ادامۀ فعالیت این پروژه را غیرقانونی دانسته است.
این تالاب بین‌المللی از سوی دیگر با تدوین سند توسعۀ شادگان مورد توجه قرار گرفته است. دیروز در جریان جلسۀ تدوین سند توسعۀ گردشگری تالاب بین‌المللی شادگان، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان گفت که «هیچ محدودیتی برای توسعۀ گردشگری اکوتوریسم و گردشگری با رعایت الزامات محیط زیستی در تالاب شادگان نداریم». او بر این تأکید کرد که توسعۀ گردشگری باید یک توسعۀ متوازن و سازگار با محیط زیست باشد، اما در نامۀ اخیر شبکۀ تشکل‌ها، موضوع گردشگری در شادگان هم مورد توجه قرار گرفته است. براین‌اساس، از ۵۳۷ هزار و ۷۰۰ هکتار تالاب شادگان ۲۹ هزار و ۶۰۰ هکتار آن به‌عنوان پناهگاه حیات‌وحش تعیین شده و در زمرۀ مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست به حساب می‌آید و باقی آن نیز به‌عنوان تالاب بین‌المللی ثبت شده است. همچنین طبق دستورالعمل، مناطق تحت حفاظت محیط زیست باید ابتدا طرح مدیریتی داشته باشند، اما تالاب شادگان طرح مدیریتی ندارد؛ هر طرح مدیریتی هم كه برای آن تصویب شود نمی‌توان برای آن زون تفرجی در نظر گرفت چرا که حسب نشریه 257 پناهگاه حیات‌وحش، زون تفرجی متمرکز ندارد و براساس کنوانسیون جهانی حفظ تنوع زیستی كه ایران نیز سه دهه قبل به آن پیوسته است، كشورها مكلف به ارتقای امنیت زیستگاه و حفظ امنیت تنوع زیستی هستند. ضمن اینكه طبق ماده 9 قانون مدنی «مقررات عهودی که بر طبق قانون اساسی بین دولت ایران و سایر دول منعقد شده باشد، در حکم قانون است». بنابراین، كنوانسیون در حكم قانون داخلی تلقی خواهد شد و اقدام برای واگذاری و ایجاد فضاهای زون تفرجی متمرکز، خلاف كنوانسیون که در حکم قوانین داخلی است، محسوب می‌شود. اکنون باید دید با وجود دادخواهی محیط زیستی‌ها علیه این پتروشیمی و طرح گردشگری شادگان، واکنش دستگاه‌های نظارتی چه خواهد بود.