وداع با منتقدِ مصلح

عماد افروغ، نویسنده، جامعه‌شناس و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، در سن 66 سالگی دارفانی را وداع گفت. اردیبهشت‌ماه سال گذشته شهاب اسفندیاری، رئیس دانشگاه صداوسیما، در توئیتی از ابتلای عماد افروغ به بیماری خبر داده بود.
افروغ متولد ۱۳۳۶ شیراز، دکترای جامعه‌شناسی داشت و در سال ۷۳ به‌عنوان دانشجوی نمونۀ کشور در مقطع دکتری شناخته شد. او از سال ۱۳۷۶ به مدت ۶ سال عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس بود و از سال ۸۲ نیز فعالیت خود را در هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آغاز کرد و مدیریت گروه علم و دین این پژوهشگاه آخرین مسئولیت او در این مجموعه بود. او در مجلس هفتم شورای اسلامی، ریاست کمیسیون فرهنگی این مجلس را نیز عهده‌دار و همواره از منتقدان اصولگرایان بود. او سال گذشته در مصاحبه‌ای با خبرآنلاین در پاسخ به این سؤال که «شما در حوزۀ معنایی و نه مرسوم سیاسی، به نوعی هم اصولگرایید و هم اصلاح‌طلب…» گفته بود: «من باور دارم این چه اصولگرایی است که نمی‌خواهد عطف به اصولش، اصلاحاتی را رقم بزند و این چه اصلاح‌طلبی است که اصولش معلوم نیست؛ بنابراین تعبیر شما درست است و من یک اصولگرای اصلاح‌طلب در حوزۀ معنایی و نه مرسوم سیاسی هستم که به اصولم پایبندم، اما از اصلاح امور هم استقبال می‌کنم.» این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس ریاست گروه جامعه‌شناسی دانشگاه باقرالعلوم را نیز عهده‌دار بود و مدیریت گروه اجتماعی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست‌جمهوری، مسئولیت گروه سیاست داخلی کمیسیون داخلی، دفاعی و امنیتی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، مدیریت گروه فرهنگ، هنر و تاریخ شبکه یک صداوسیما از دیگر مسئولیت‌های او بود.
او که سال ۱۳۵۵ برای تحصیل در رشته جامعه‌شناسی وارد دانشگاه سالفورد انگلستان شد، در شهریور ۱۳۵۹ به دلیل برگزاری تظاهراتی علیه آمریکا در مقابل سفارتخانه این کشور که در اعتراض به برخورد پلیس آمریکا با دانشجویان مسلمان ایرانی در این کشور برگزار شده بود، دستگیر و زندانی و پس از پنج بار محاکمه از انگلیس اخراج شد.
افروغ همچنین از جمله چهره‌هایی بود که سال‌ها پیش نسبت به بروز وقایعی همچون اعتراضات خیابانی اخیر هشدار داده بود. او در مصاحبه‌ای با ماهنامۀ سیاسی-فرهنگی «کاغذ سیاست» دربارۀ اعتراضات اخیر گفته بود: «ما با یک طردشدگی فزاینده سیاسی، اقتصادی و فرهنگی روبه‌رو هستیم. طردشدگان می‌خواهند مطالبۀ حقشان را داشته باشند، چون خودشان را محق می‌دانند، به گذشته جامعه تعلق دارند، تعلق تاریخی، هویتی، انقلابی و فرهنگی دارند، ولی احساس می‌کنند عملاً کنار گذاشته شده‌اند و احساس می‌کنند همین طردشدگی را باید فریاد بزنند. اگر توانستند فریاد مدنی بزنند، این کار را می‌کنند. اگر نتوانستند، فریاد مدنی‌شان تبدیل به فریاد غیرمدنی و خیابانی می‌شود و فریاد می‌زنند ما هم هستیم ما را هم ببینید…» «ما قال و من قال» در سه جلد، خاطرات عماد افروغ از ۱۳۷۸ تا ۱۳۹۱، ترجمه کتاب «قدرت، نگرشی رادیکال، تألیف استیون لوکس»، فضا و نابرابری اجتماعی، ایجاد فضای نابرابری‌های اجتماعی، هویت ایرانی، فرهنگ‌شناسی و حقوق فرهنگی، چشم‌اندازی نظری به تحلیل طبقاتی و توسعه، چالش‌های کنونی ایرانی، اسلام و جهانی شدن، رنسانس دیگر، ترجمۀ کتاب «روش در علوم اجتماعی، رویکردی رئالیستی»، تألیف آندرو سایر، گفتارهای انتقادی ترجمه تئوری رفتار جمعی، تألیف نیل اسملسر و ترجمۀ رضا دژاکام، هویت ایرانی و حقوق فرهنگی، انقلاب اسلامی و مبانی بازتولید آن، ما و جهانی شدن، مناقشه حق و مصلحت و بن‌بست دانشجویی، محتواگرایی و تولید علم، گفت‌وگو، ابزار یا گفتمان، حقوق شهروندی و عدالت، روشنفکری و اصل‌گرایی فلسفی، ارزیابی انتقادی نهاد علم در ایران و … از جمله آثار و کتاب‌های عماد افروغ هستند. به گفتۀ فرزند آن مرحوم، دکتر عماد افروغ به دلیل ارادت ویژه‌ای که به مولای متقیان علی علیه‌السلام داشت، در واپسین سال‌های عمرش مشغول پژوهش روی نهج‌البلاغه بود، اما بسیاری از کارهای او به دلیل بیماری و مرگش ناتمام ماند.