خط سیاه نفت بر گردن زمین

|پیام ما| بیشتر از 24 هزار کیلومتر خطوط جدید انتقال نفت در سراسر جهان در دست توسعه است؛ فاصله‌ای معادل تقریبا دو برابر قطر سیاره زمین. گزارش جدید سازمان مانیتور انرژی جهانی (GEM) با بررسی داده‌های خطوط انتقال در حال ساخت و پیشنهادی در جهان درباره چشم‌پوشی از اهداف اقلیمی هشدار می‌دهند. محققان می‌گویند پروژه‌هایی که توسط ایالات متحد آمریکا، روسیه، چین و هند هدایت می‌شوند، «به‌طور چشمگیری با برنامه‌های محدود کردن گرمایش زمین به 1.5 یا 2 درجه سانتی‌گراد در تضادند».

در صورت تکمیل این پروژه‌ها که 24 هزار کیلومتر طول دارد، نفتی که از خطوط لوله پمپاژ می‌شود حداقل 5 میلیارد تن در سال دی‌اکسید کربن تولید می‌کند. این رقم معادل میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای ایالات متحده است؛ کشوری که خود دومین منتشرکننده بزرگ دی‌اکسیدکربن در جهان شناخته می‌شود. هم‌اکنون حدود 40 درصد این خطوط انتقال در دست ساخت و بقیه در حال برنامه‌ریزی است. این روند در حالی است که برای حرکت در مسیر اهداف توافق‌شده بین‌المللی در راستای محدود کردن گرمایش جهانی، انتشار کربن باید تا سال 2030 تا 50 درصد کاهش یابد.
بر اساس تحلیل سازمان مانیتور انرژی جهانی (Global Energy Monitor) یا GEM که این گزارش را تولید کرده‌، اگر اقدام برای مقابله با بحران اقلیمی مانع از استفاده کامل از خطوط جدید شود، توسعه‌دهندگانِ 10 هزار کیلومتر خط لوله در حال ساخت تا 75 میلیارد دلار ضرر خواهند کرد.
سوخت فسیلی ما را می‌کشد
روسیه که به دلیل جنگ در اوکراین با تحریم نفت و گاز از سوی غرب مواجه است و می‌خواهد صادرات خود را به هند و چین افزایش دهد، در حال توسعه 2000 کیلومتر خط لوله جدید است. همچنین از نظر منطقه‌ای، جنوب صحرای آفریقا با 2000 کیلومتر خط لوله نفت در حال ساخت و 4500 کیلومتر اضافی پیشنهاد شده در توسعه خط لوله در جهان پیشتاز است. این پروژه‌ها شامل خط لوله بحث‌برانگیز نفت خام آفریقای شرقی است که نفت حفاری‌شده را از یک پارک ملی در اوگاندا به پایانه صادراتی در سواحل تانزانیا منتقل می‌کند.
روزنامه گاردین از برد لانگنبرونر، یکی از محققان سازمان GEM اینطور نقل می‌کند: «این گزارش برای دولت‌هایی که خطوط انتقال جدید را تایید می‌کنند، نشان از شکست تقریبا عمدی در دستیابی به اهداف اقلیمی است. با وجود اینکه توسعه زیرساخت‌های سوخت فسیلی هم‌راستا با اهداف اقلیمی نیست، بلکه تهدیدی برای آن به‌شمار می‌آید، بزرگترین مصرف‌کنندگان سوخت‌های فسیلی در جهان، به رهبری آمریکا و چین، همچنان خطوط نفت را به میزان دوبرابر توسعه می‌دهند.»
بر اساس داده‌های GEM صنعت نفت در سال گذشته سود بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده و «از این هرج و مرج و بحران برای پیشبرد گسترش گسترده شبکه‌های خطوط لوله نفت استفاده می‌کند». این در حالی است که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد روز جمعه خطاب به رهبران جهان که در نیویورک گرد هم آمده بودند گفت: «صنعت سوخت فسیلی در حال کشتن ماست و رهبران کشورها با مردمی که اقدامات اضطراری اقلیمی را فریاد می‌زنند، همگام نیستند.» حالا داده‌های جدید نشان می‌دهد که طول خطوط انتقال در حال ساخت در مقابسه با ارزیابی GEM در سال 2019 بیش از دوبرابر شده است، در حالی که طول خطوط لوله پیشنهادی تقریباً به نصف کاهش یافته است.
ایران روی خط نفت
به گزارش «پیام ما»، بررسی سازمان GEM به ایران هم اشاره دارد. طبق این تحلیل در بین 20 کشور برتر که بر اساس طول خطوط لوله نفت در حال توسعه (در حال ساخت و پیشنهادی) رتبه‌بندی شده‌اند، ایران بعد از آمریکا، هند، چین، روسیه، تانزانیا و کانادا، روی پله هفتم قرار دارد و طول خطوط در حال ساخت آن نزدیک به 1200 کیلومتر است. همچنین در جدولی دیگر در بین 20 شرکت برتر پیشرو در ساخت خط لوله جهانی نفت، که بر اساس کیلومتر تخمینی خط لوله رتبه‌بندی شده‌اند، وزارت نفت ایران با توسعه 1193 کیلومتر خط لوله، ظرفیت توسعه 750 هزار بشکه نفت در روز و ظرفیت انتشار بالقوه 115 میلیون متریک تن CO2 در سال روی پله ششم قرار دارد.
این در حالی است که شرکت ملی نفت چین در پله اول این جدول، 1950 کیلومتر خط لوله را توسعه داده و با ظرفیت توسعه 90 هزار بشکه در روز، ظرفیت بالقوه انتشار 14 میلیون متریک تن CO2 در سال دارد. همچنین عراق در این بررسی با 1677 کیلومتر خط لوله، ظرفیت 2 میلیون و 500 هزار بشکه در روز و انتشار 382 میلیون متریک تن CO2 در سال روی پله دوم قرار گرفته است.
رد خطوط نفت در جهان
ایالات متحده در توسعه خطوط نفت در جهان پیشتاز است. بر اساس این گزارش تلاش مضاعف برای افزایش ظرفیت صادرات نفت خام حوضه پرمین (در تگزاس و نیومکزیکو) در امتداد سواحل خلیج قطعاً برای این صنعت سرنوشت‌ساز خواهد بود، چرا که با جدی‌تر شدن اثرات بحران اقلیمی به تدریج ضمانت اجتماعی خود را برای ساختن پروژه‌های جدید از دست می‌دهد.
در میان کشورها، هند در خطوط لوله در حال ساخت پیشرو است؛ شامل خط لوله 1630 کیلومتری پارادیپ نومالیگر در شمال شرق این کشور که انتظار می‌رود تا سال 2024 به اتمام برسد. روسیه قصد دارد صادرات نفت خود را در امتداد مسیر دریای شمال گسترش دهد؛ مسیری که دسترسی به آن با ذوب شدن یخ‌های دریای قطب شمال به دنبال گرمایش جهانی آسان‌تر می‌شود. خط لوله پیشنهادی وستوک 1600 کیلومتر طول دارد.
در این گزارش فقط داده‌های مربوط به دو سوم ظرفیت خطوط جدید موجود است، اما اگر همین خطوط تا پایان عمر معمول خود به فعالیت ادامه دهند، برای چندین دهه 30 میلیارد بشکه نفت در هر روز خواهند داشت.
روزنامه گاردین پیش از این در ماه مه در گزارشی فاش کرده بود که بزرگترین شرکت‌های سوخت فسیلی در جهان در حال برنامه‌ریزی برای تعداد زیادی پروژه نفت و گاز هستند؛ پروژه‌هایی به مثابه بمب‌های کربنی که تاثیرات اقلیمی فاجعه‌باری در پیش خواهد داشت. در ماه مه 2021 نیز آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد که میادین جدید نفت و گاز با باقی ماندن جهان در محدوده نسبتا ایمن گرمایش جهانی ناسازگارند.