مخاطرات تخریب زمین

در رشته کوه‌های البرز داده‌ها و پیش‌بینی‌های تغییرات آب و هوا بسیار پراکنده و پیش‌بینی تغییرات به دلیل پیچیدگی توپوگرافی و کمبود داده ها مشکل است. مدل‌های تغییر اقلیم تغییرات قابل توجهی را نشان می‌دهد‌ تعداد رویدادهای خطرناک‌، به ویژه خشکسالی‌، سیل و زمین لغزش در حال افزایش است‌. مدل‌ها نشان می‌دهند که با باران‌های شدید و ساخت‌وسازهای غیرقانونی که دامنه‌های کوه‌ها را بی‌ثبات می‌کند، و مردم ساکن در دامنه‌ها بیشتری متضرر می‌شوند. خسارت‌های سیلاب در مرداد 1401 در مناطق مختلف نشان داد که خسارت‌های سیل در منطقه البرز ایران به شدت به مداخلات انسانی وابسته است. ریسک زمین لغزش به دلیل دو روند افزایشی – تغییر اقلیم و شهرنشینی – افزایش می‌یابد. اکنون، محققان باید ارزیابی کنند که چنین خطراتی دقیقا کجا و تا چه حد افزایش می‌یابد. این کار هم به داده های دقیق نقشه برداری و هواشناسی و هم برداشت‌های به هنگام زمین‌شناختی وابسته است.

بسیاری از مهاجران که به شهر می‌رسند در نهایت در سکونتگاه‌های غیررسمی بر روی تپه‌ها و دشت‌های سیلابی در حاشیه شهرها زندگی می‌کنند. شیوه های غیررسمی مسکن مانند جنگل زدایی بی رویه، مداخله در شیب طبیعی زمین و زهکش کردن آب خانگی در داخل دامنه های با پتانسیل زمینلغزش ، احتمال رانش را افزایش دهد و چنین جوامعی به طور نامتناسبی آسیب می بینند. زمین‌لغزش زمانی رخ می‌دهد که نیروی جاذبه – گرانش – بر نیروهای مقاوم خاک یا سنگ در شیب غلبه کند و باعث لغزش، سقوط یا سرازیر شدن توده به سمت پایین شود. بارندگی شدید محرک اصلی است که با نفوذ آب به زمین، فشار در منافذ را افزایش می‌دهد و خاک را ضعیف می کند. از سوی دیگر زمینلرزه‌ها هم به عنوان محرک بالقوه به ویژه در مناطق لرزه خیزی مانند ایران عمل می‌کنند. هر چه شیب تپه بیشتر باشد و موادی که از آن ساخته شده ضعیف‌تر باشد، ناپایدارتر خواهد بود. عوامل دیگر، مانند ریشه‌های گیاه، ممکن است مقداری موجب تقویت مقاومت در برای گسیختگی و وقوع لغزش شود. تغییرات انسانی در شیب‌ها می تواند احتمال شکست آنها را بیشتر کند. اوضاع پیرامون شهر لواسان و روستاهای زردبند، رودک و آهار شمیرانات در شمال تهران، که کوهخواری، تغییر دامنه‌ها برای ایجاد تراس یا مسطح کردن دامنه کوه‌ها برای خانه‌سازی ، حاشیه جاده ها را شیب‌دارتر و در نتیجه ناپایدارتر کرده، گواه دقیق چنین وضعی است. چنین حالتی تقریبا در تمام محدوده جاده اوشان تا شمشک در استان تهران در حاشیه شهرهای اوشان، فشم، میگون‌ و شمشک رخ داده است. حذف پوشش گیاهی و تزریق آب از طریق زهکشی ضعیف یا لوله‌های نشتی نیز خطر زمین‌لغزش را افزایش می‌دهد. استخراج معادن و ساخت جاده‌های بیشتر تنها نماد‌های آشکار توسعه ناپایدار در این ناحیه نیستند. لغزش معمولاً در دامنه تپه‌هایی با شیب تندتر از 10 درجه رخ می‌دهد و با افزایش زاویه شیب، احتمال افزایش می‌یابد. با سکونت بیشتر مردم در حومه شهرها، تعداد ساکنان در شیب های 10 درجه یا بیشتر در حال افزایش است . تعداد کسانی نیز که در زمین‌های هموار پایین زندگی می‌کنند، افزایش می‌یابد که در معرض خطر جریان‌های سیلاب‌های واریزه‌ای هستند.