تغییر اقلیم، این بار در افغانستان

آخرین خبرها از افغانستان درباره پناهجویان است، درباره عقبگرد در حقوق زنان که با قدرت گرفتن طالبان اتفاق افتاد و درباره 13 میلیون کودک نیازمند کمک. این میان اما به نظر می‌رسد اتفاقاتی از قلم افتاده؛ مثل تغییر اقلیم و خشکسالی، سیلاب و به خطر افتادن امنیت غذایی. گزارش تازه گاردین درباره آثار تغییر اقلیم در این کشور به بی‌توجهی به فاجعه اقلیمی افغانستان اشاره دارد و می‌گوید، این مشکلات از بیرون به افغانستان تحمیل شده و بیشتر به دو کشور چین و پاکستان اشاره دارد، آن هم در حالی که برای قدرت حاکم در این کشور تغییر اقلیم موضوعی جدی نیست.

همین بی‌توجهی اوضاع را نگران‌کننده‌تر می‌کند؛ بی‌تفاوتی به بلایای طبیعی که تکرار و شدت آنها به دنبال اثرات تغییر اقلیم بیشتر شده است. شادی‌خان سیف، روزنامه‌نگار افغان در این گزارش که تصویری از سیل‌ ناگهانی هفته‌های پیش که «به دلیلی موج بی‌امان باران‌های ناگهان و ذوب‌شدن یخچال‌های طبیعی» در افغانستان به راه افتاد، به آن ضمیمه شده، نوشته است: «رسانه‌ها خشونت را دوست دارند» و این اصطلاح به ویژه درباره اخباری که از افغانستان بیرون می‌آید صادق است. در زمان حضور نیروهای آمریکایی، افغانستان سرخط خبرهای جهان بود اما حالا که آنها رفته‌اند، از جان‌هایی که به دلیل بحران اقلیمی به خطر می‌افتد خبری نیست.آنچه این روزها درباره افغانستان مخابره می‌شود، بیشتر مربوط به زمانی است که آژانس‌های بزرگ خیریه بین‌المللی پوسترهایی از تصاویر زنان و کودکان گرسنه برای کمک‌های مالی جمع‌آوری می‌کنند یا وقتی که فاجعه‌ای در این کشور رخ می‌دهد، مثل زلزله 22 ژوئن 2022. اما در حالی که شما در حال خواندن این سطور هستید، در کشور ویران‌شده از جنگ، بسیاری از شهرها و روستاها در اثر سیلاب‌های ناگهانی که هفته‌ها پیش با موج بی‌امان باران‌های نابهنگام و ذوب شدن یخچال‌های طبیعی به وجود آمد، زیر آب مانده‌اند. این بارش و سیلاب‌ها، جان آدم‌ها را گرفته و معیشت مردمی که با کمک‌های اندک خارجی زنده مانده‌اند را به حاشیه برده است.

در ارتفاعات مرکزی پس از یک دوره طولانی و فلج‌کننده خشکسالی، درست زمانی که کشاورزان به‌شدت در حسرت باران‌های معمول فصل بهار بودند، برای مدت کوتاهی برف بارید. پس از آن توفان‌های تگرگ شدید وزیدن گرفت و باغ‌ها را ویران کرد و بارانی بارید که محصولات گندم را از بین برد. هیچ یک از این رویدادها از نظر آب و هوای این کشور محصور در خشکی، با جمعیت نزدیک به 40 میلیون نفر، به هیچ وجه نرمال نیست

به گفته سخنگوی وزارت مقابله با حوادث اضطراری دولت موقت طالبان، در سیل اخیر (سه روز پیش) در ده ولایت افغانستان از جمله میدان‌وردک، پکتیکا، ننگرهار، نورستان، پروان و پنجشیر، 23 نفر کشته و 20 تن دیگر مصدوم شده‌اند. این سیلاب در دو روز 2500 خانه را در این ولایت‌ها تلف کرد و جان 2 هزار حیوان را هم گرفت. به جز این، در طول یک ماه گذشته بر اثر جاری شدن سیلاب در 20 ولایت افغانستان بیش از 90 نفر جان خود را از دست داده و حدود 120 نفر نیز زخمی شده‌اند و خسارات مالی بسیاری به جای مانده است.
این اتفاقات نرمال نیست
علاوه بر جان آدم‌ها، امنیت غذایی مردم هم با وقوع این بلایا به خطر افتاده است. اکنون در افغانستان اوج فصل برداشت تابستان است؛ فصلی که کشاورزان میوه‌ها و محصولات را برداشت و برای زمستان پیش رو می‌کنند. اما در ارتفاعات مرکزی پس از یک دوره طولانی و فلج‌کننده خشکسالی، درست زمانی که کشاورزان به‌شدت در حسرت باران‌های معمول فصل بهار بودند، برای مدت کوتاهی برف بارید.
پس از آن توفان‌های تگرگ شدید وزیدن گرفت و باغ‌ها را ویران کرد و در نهایت بارانی بارید که محصولات گندم را از بین برد. هیچ یک از این رویدادها از نظر آب و هوای این کشور محصور در خشکی، با جمعیت نزدیک به 40 میلیون نفر، به هیچ وجه نرمال نیست.
یخچال‌های طبیعی در هیمالیا با سرعتی عجیب در حال ذوب شدن هستند و سیل‌های مرگبار را از کوه‌های استان‌های شمالی به دشت‌های جنوب سرازیر می‌کنند. این یخچال‌های طبیعی که با سرعتی بالا در حال نابودی‌اند، راه نجات افغان‌هایی هستند که به شدت به نهرها و رودخانه‌های طبیعی متکی‌اند. با وجود این، در چند دهه گذشته هیچ اقدام توسعه‌ای در زمینه حفظ، ذخیره و توزیع آب در سطح ملی انجام نشده است. از سوی دیگر سطح آب‌های زیرزمینی با سرعت هشداردهنده‌ای در حال کاهش است، چرا که این تنها منبع مردم محلی برای دست یافتن به آب بوده است.
پیش از آخرین بارندگی‌ها، خشکسالی آنقدر شدید و موج گرما آنقدر تند بود که منجر به وقوع آتش‌سوزی‌های متعدد در جنگل‌های شرق و جنوب افغانستان شد. این یک تراژدی تلخ بود. مردم محلی در ولایات آسیب‌دیده خوست و نورستان مجبور شدند برای خاموش کردن از جوانان هر محله کمک بگیرند؛ آنها با دست خالی و فقط با حمل سطل‌های آب و شن، شب و روز برای مهار آتش جنگل‌ها تلاش کردند.
بحران آب و هوا در این کشور به قدری واقعی است که احتمالاً در ماه‌های آینده بحران غذایی دیگری آغاز خواهد شد. همه اینها در شرایطی است که تحویل کمک‌های مالی به افغانستان تحت‌ شعاع تهاجم روسیه به اوکراین قرار گرفته است. این روند منجر به بروز اختلالات زنجیره تامین کمک‌ها، تورم و خستگی اهداکنندگان شده است.
رسانه‌ها مقصر نیستند
نویسنده گاردین از بی‌توجهی رسانه‌های بین‌المللی به وضعیت افغانستان انتقاد کرده، با این حال اذعان کرده است که رسانه‌ها مقصر وضعیت به‌وجود آمده نیستند، اما می‌توانند برای حل آن کمک بیشتری انجام دهند.
آیا فقط رسانه‌ها مقصر این وضعیت هستند؟ نه. آیا آنها می‌توانند کمک بیشتری انجام دهند؟ بله؛ همانطور که آلوده‌کنندگان عمده محیط زیست باید مسئولیت بدبختی‌هایی را که بر مردمی که در دست طالبان رها شده‌اند، بپذیرند.
قبل از اینکه افغانستان وارد بحران کنونی شود، به این کشور وعده کمک مالی از صندوق آب و هوای سبز داده شده بود، اما با سقوط کابل به دست طالبان، به نظر می‌رسد که جهان به سادگی کشور را رها کرده و بر فجایع روزافزون چشم بسته است.

پیش از آخرین بارندگی‌ها، خشکسالی آنقدر شدید و موج گرما آنقدر تند بود که منجر به وقوع آتش‌سوزی‌های متعدد در جنگل‌های شرق و جنوب افغانستان شد. این یک تراژدی تلخ بود. مردم محلی در ولایات آسیب‌دیده خوست و نورستان با دست خالی و فقط با حمل سطل‌های آب و شن، شب و روز برای مهار آتش جنگل‌ها تلاش کردند

چشم طمع چین و پاکستان به منابع افغانستان
در میان همه این‌ها، همسایگان افغانستان با قراردادهای نامطلوب با طالبان، زمینه دسترسی به منابع طبیعی سرشار افغانستان با قیمت‌های بسیار ارزان‌تر از بازار جهانی را برای خود مهیا کنند.
چین به منابع غنی لیتیوم، آهن و مس افغانستان و ذخایر زیرزمینی نفت آن چشم طمع دوخته است و در همین حال پاکستان نیز زغال‌سنگ افغانستان را به قیمتی بسیار نازل می‌خرد و با این کار آلودگی محیط زیست و همچنین ذوب‌شدن یخچال‌های طبیعی هیمالیا را تسریع کرده است. برای پاکستان، کشوری که با شرایط سخت مالی دست و پنجه نرم می کند، جریان ثابت برداشت زغال‌سنگ به راه‌اندازی نیروگاه‌ها و احیای شبکه ریلی کمک‌کننده است.
نیاز پاکستان به زغال‌سنگ، مقامات این کشور را بر آن داشت تا به دنبال راهی برای برداشت شبانه‌روزی و بدون توقف از این منبع باشند؛ امتیازی که حتی در اوج روزهای درگیری که هزاران افغان خسته از جنگ به نقاط مختلف کشور می‌گریختند هم ارائه نشد.
جست‌وجو برای ثروت معدنی بکر افغانستان حتی اندرو فارست، ثروتمندترین مرد استرالیا را فقط چند هفته قبل از تسلط طالبان راهی این کشور کرد.
گزارش‌دهی درباره فجایع محیط زیستی در افغانستان مهم است، زیرا می‌تواند به عنوان یک کاتالیزور برای کل جنبش محیط زیستی در سراسر جهان عمل کند تا متخلفان و آلوده‌کنندگان را مورد بازخواست قرار دهد.
می‌توان درباره مسائل سیاسی در این کشور مناقشه کرد، اما فاجعه اقلیمی که افغانستان با آن روبه‌روست، از بیرون به آن تحمیل شده است. اکنون زمان آن فرا رسیده است که جهان و آلاینده‌های همسایه و منطقه مسئولیت خود را بر عهده بگیرند.