سازوکارهای تحولات سیاسی

تحلیل و بازگو کردن مکرر بدیهیات منجر به پراکنده‌گویی و پرگویی می‌شود. شرایط اجتماعی و سیاسی کاملاً شفاف است. خروج از وضعیت پر چالش سیاسی و اجتماعی نیازمند راهکار و برنامه عملی و نه تحلیل و بازگو کردن بدیهیاتی چون انواع و انبوه چالش‌های اقتصادی، ویرانی اخلاق سیاسی، روابط خارجه پرهزینه، پرمخاطره و غیر ملی و… است؛ اینکه تحولات سیاسی و اجتماعی توسط اذهان پویا و نه اذهان آشفته یا غیرملی به وقوع می‌پیوندد. جهان هستی بنا بر یک قاعده فرا انسانی و طبیعی پیوسته و بی‌وقفه در حال حرکت، تغییر و تکامل است. به عبارتی هیچ پدیده‌ای در عالم هستی نمی‌تواند در حالت سکون باشد و به تعبیری دیگر، عدم حرکت، تغییر و تکامل پدیده‌ها به معنی نیستی آن پدیده‌ها است.

بر این اساس باید گفت که «بودن» به معنی حرکت، تغییر و تکامل است و این‌که قاعده حرکت، تغییر و تکامل بر همه ابعاد زیست اجتماعی انسان‌ها حاکم است. ایدئولوزی‌ها، اهداف، اندیشه‌ها، طرح‌ها، راهکارها و … اجتماعی و سیاسی به‌طور اجتناب‌ناپذیری تابع قاعده فرا ارادی حرکت، تغییر و تکامل است؛ بنابراین، هیچ ذهن یا اراده انسانی «توان و اجازه سکون» ندارد و به همین دلیل تلاش انسان‌ها تنها معطوف به کنترل و هدایت حرکت، تغییر، تحول و تکامل امور در راستای اهداف مدنظر است.
اگر استدلال بالا مبنی بر قاعده فراانسانی؛ حرکت، تغییر و تکامل، منطقی تلقی شود، آنگاه باید ادعا شود، برای «کنترل و هدایت» عرصه سیاسی و ساختار مدیریت کلان، کم‌هزینه‌ترین و کاربردی‌ترین راهکار، اجماع و سازماندهی رفتاری وطن‌پرستان حول هدف جمعیِ (اجتماعی و ملی) منافع ملی است. «اجماع در یک ساختار رفتاری، برابر است با توان لازم» برای کنترل، هدایت و تغییر حرکت مدیریت کلان سیاسی به سوی آینده‌ای نامطلوب و پرمخاطره، به‌سوی آینده‌ای مطلوب، قابل‌پیش‌بینی و امن.
بنابراین، از آن‌جا که زیست اجتماعی، به دلایل فرا ارادی و طبیعی، ذاتی پویا دارد، تحولات سیاسی و اجتماعی اجتناب‌ناپذیر است. به عبارتی نیازها، اهداف، خواسته‌ها، آرزوها و تمایلات انسان‌ها (شهروندان) پیوسته و بی‌وقفه در حال به‌روز شدن است و همین پویایی و به‌روز شدن اهداف، خواسته و نیازهای شهروندان، موتور تحولات کلان سیاسی و اجتماعی؛ بنابراین، به‌روز و کاربردی شدن سازوکار، ساختار و عملکرد مدیریت کلان سیاسی، متناسب با نیازها، اهداف، آرزوها و خوسته‌های شهروندان «اجتناب‌ناپذیر» است. بنابر شواهد و تجربیات تاریخی و معاصر بی‌شمار تحولات سیاسی اجتناب‌ناپذیر به دو روش صورت می‌گیرد.
یکم؛ تنش‌های اجتماعی در همه عرصه‌ها _که برآیند ناکارآمدی ساختار مدیریت کلان سیاسی است منجر به تضعیف و عدم‌مشروعیت نظم حقوقی مستقر می‌شود. اینکه فقدان مشروعیت سیاسی، شهروندان را به‌سوی رویارویی با ساختار مدیریت کلان سوق می‌دهد. از آنجا که عوامل داخلی و خارجی بسیاری در رویارویی شهروندان با ساختار مدیریت کلان سیاسی دخیل و ایفای نقش می‌کنند، پیش‌بینی پیامدهای چنین فرآیندی بسیار دشوار است. اما آنچه بنابر شواهد و تجربیات تاریخی مشهود و مسلم است، این است که، تقابل میان شهروندان و مدیریت کلان سیاسی، معمولاً همراه با رفتار و اقدامات قهرآمیز از سوی دو طرف مناقشه خواهد بود.
دوم؛ تحولات سیاسی و اجتماعی مبتنی بر روش مسالمت‌آمیز از طریق اجماع پیرامون یک هدف جمعی (ملی) و تحقق آن از طریق صندوق رای _ که از دستاوردهای عصر روشنگری است. تحولات سیاسی و اجتماعی از طریق صندوق رای (کنترل‌شده و هدفمند) یا از طریق حضور کف خیابان (افسارگسیخته و بستر دخالت بیگانگان) اجتناب‌ناپذیر است؛ «باید یکی را انتخاب کرد!»