صنعت تجدیدپذیرها اشتغال‌زاست

پیام ما: نشست چشم‌انداز كسب‌وكارهای مرتبط با انرژی‌های تجدید‌پذیر و چالش‌های پیش رو با سخنرانی محمود جورابیان، استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در در اندیشکده چرخه نوآوری مرکز الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت، برگزار شد. در این نشست موضوعاتی از قبیل چالش‌های ورود بخش خصوصی به حوزه انر‌ژی‌های تجدیدپذیر،‌ ظرفیت‌های ایران در این حوزه و توسعه مناطق محروم با بهره‌گیری از این انرژی‌ها مورد توجه قرار گرفت.

به گزارش «پیام ما» جورابیان در این نشست با بیان اینکه تغییرات وضعیت سیستم انرژی، اثر قابل توجهی بر وضعیت اقتصادی و سیاسی هر كشور دارد گفت: یكی از فاكتورهای موثر بر فعالیت سیستم انرژی، امنیت تأمین انرژی است. میزان مطلوب امنیت انرژی از دیدگاه‌های مختلفی مانند امنیت منابع انرژی و یا تأمین انرژی اولیه، امنیت مولدهای انرژی از لحاظ تكنولوژیكی، محل استقرار و قابلیت اطمینان، امنیت تامین انرژی در مواقع لازم مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و عوامل مختلفی بر آن اثر می‌گذارد.
او ادامه داد: عوامل متعددی برای دستیابی به افزایش تنوع در سیستم انرژی و افزایش قابلیت اطمینان سیستم در سه حوزه منابع، تكنولوژی‌های مولد و شبكه توزیع مطرح هستند. ایجاد تنوع در منابع تأمین انرژی و حركت به سمت منابع جدید انرژی، افزایش تنوع در كشورهای تأمین‌كننده انرژی از لحاظ تعدد كشورها و مناطق جغرافیایی، استفاده از آخرین تكنولوژی‌ها برای استخراج و بهره‌برداری از منابع، اكتشاف منابع جدید و توسعه منابع فعلی، تطبیق تقاضای انرژی با میزان ذخایر در آینده و تطبیق منابع انرژی فعلی و آینده با قوانین و موانع محیط‌ زیستی موثر در تغییر الگوی انرژی مصرفی برخی از این عوامل هستند.

با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توان شهرهای كمتر توسعه‌یافته را به سمت پیشرفت و رونق كسب و كار هدایت كرد

جورابیان با بیان اینکه تا قبل از سال 2011 ظرفیت نیروگاه‌های سنتی بیشتر از نیروگاه‌های‌ تجدیدپذیر بوده و از سال ٢٠١٣ جهشی در تولید نیروگاه‌های تجدیدپذیر صورت گرفته است اضافه کرد: در سال ٢٠٢٠میلادی، از مجموع نیروگاه‌های نصب شده، ٨٣ درصد آن، نیروگاه‌های تجدیدپذیر بود‌ه‌اند با این حال در سهم كشورها در استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در حوزه تولید برق تا سال 2011 نیز، كشور ما وضعیت مناسبی ندارد.
این استاد دانشگاه با تاکید بر این نکته که پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر قادر به ارائه بیش از ٣٠٠٠برابر مصرف انرژی فعلی در سراسر جهان است و انرژی باد یکی از عناصری است که جهان برای تولید انرژی باید بر آن تمرکز ‌کند گفت: طبق اطلاعات موجود میزان تولید برق در كشور ما در حدود كمتر از ٣/٠ تراوات ساعت است.
122 میلیون شغل با انرژی‌های تجدیدپذیر
جورابیان گفت: فن‌آوری‌های انرژی تجدیدپذیر با افزایش سهم اشتغال پایدار در بسیاری از كشورها، به ویژه به دلیل كاهش تغییرات آب‌وهوایی، كاهش آلودگی هوا و افزایش استقلال عرضه انرژی، در حال گسترش است. اشتغالزایی این سیستم‌ها، به علت ماهیت نوین آن‌ها بیش از اشتغالزایی سوخت‌های فسیلی اتمام‌پذیر، دارای اهمیت هستند. آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در گزارشی اعلام كرده است كه تلاش‌ها برای محدود كردن گرمایش جهانی به ٥/١ درجه سانتیگراد تا سال ٢٠٥٠ می تواند حدود ١٢٢ میلیون شغل مرتبط با انرژی ایجاد كند كه بیش از دو برابر ٥٨ میلیون شغل فعلی در این بخش است. نیروی كار جدید و ایجاد پروژه‌های جدید موجب توسعه اقتصادی و اجتماعی كشورها و حتی گسترش صنعت توریسم می‌شود. به‌ نظر می‌رسد نقطه عطف بعدی تاریخ اقتصادی بشر در شكوفایی این منابع انرژی و جایگزینی آنها با سوخت‌های فسیلی رقم می‌خورد. براساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر كه با همكاری سازمان بین‌المللی كار تهیه شده است، مشاغل مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر در سراسر جهان در سال ٢٠٢٠ به ١٢ میلیون شغل رسید كه نسبت به ٥.١١ میلیون شغل در سال ٢٠١٩ افزایش یافته است. 39 درصد از این تعداد شغل، متعلق به كشور چین است و 32 درصد از مشاغل انرژی‌های تجدیدپذیر توسط زنان در حال انجام است.
او درباره عوامل موثر بر اشتغال مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر نیز توضیح داد: نكته كلیدی در این موضوع، نرخ تولید، نصب و بهره‌برداری تجهیزات انرژی تجدیدپذیر است که عمدتاً تابعی از هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های كلی هستند. هزینه‌ها، به ویژه در فناوری‌های خورشیدی و بادی، رو به كاهش است. افزایش سرمایه‌گذاری‌ها باعث افزایش ایجاد شغل و حتی امكان افزایش بهره‌وری نیروی كار در آینده می‌شود. رهنمودها و حمایت‌های سیاستی برای ایجاد نقشه راه كلی انرژی‌های تجدیدپذیر، تشویق و تصویب قوانین شفاف و منسجم برای نرخ‌های خوراك، مزایده‌ها، مشوق‌های مالیاتی، یارانه‌ها، رویه‌های اخذ مجوز و سایر مقررات برای افزایش كسب و كارهای این حوزه موثر است.
رونق کسب و کار در کشورهای در حال توسعه با باد و خورشید
جورابیان در مورد راه‌اندازی کسب‌و‌کارهای منطبق بر انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران بیان کرد: براساس نقشه پتانسیل انرژی بادی كشور، نوار شرقی ایران که عمدتاً استان‌های محروم هستند، از پتانسیل بیشتری برای نصب نیروگاه‌های بادی و افزایش كسب‌وكارهای مرتبط برخوردار هستند. در نقشه تابش خورشید كشور هم مشاهده می‌شود كه استان‌های نیمه جنوبی و نوار جنوب شرقی از وضعیت بسیار مناسبی برای نصب نیروگاه‌های خورشیدی برخوردار هستند. لذا با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توان شهرهای كمتر توسعه‌یافته را به سمت پیشرفت و رونق كسب و كار هدایت كرد. این نکته را هم فراموش نکنیم که مشاغل مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر برخلاف مشاغل مبتنی بر توسعه‌یافتگی كه منحصراً در كلان شهرها شكل می‌گیرند، به دلیل پراكندگی در تمامی كشور، توسعه متوازن‌تری دارند. در كشور ما با عنایت به برنامه‌های جدید اعلام شده از سوی وزارت نیرو كه تاكید جدی بر توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر تا میزان ١٠ هزار مگاوات ظرفیت جدید طی ٤ سال دارد، با فرض احداث ٨ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی، بر اساس ارقام جهانی در حدود ٣٠ هزار شغل جدید در این بخش ایجاد می‌شود. همچنین با فرض احداث ٢ هزار مگاوات نیروگاه بادی، بر اساس ارقام جهانی در حدود ١٤ هزار شغل جدید در این بخش ایجاد خواهد شد. در حال حاضر بیش از ٩٠٠ مگاوات نیروگاه‌های تجدیدپذیر در شبكه برق كشور وجود دارد و وزارت نیرو در دولت یازدهم مكلف شده تا طی چهار سال،١٠ هزار مگاوات به ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر اضافه كند.

در ایران با عنایت به برنامه‌های جدید اعلام شده از سوی وزارت نیرو كه بر توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر تا میزان ١٠ هزار مگاوات ظرفیت جدید طی ٤ سال تاکید دارد، با فرض احداث ٨ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی، بر اساس ارقام جهانی در حدود ٣٠ هزار شغل جدید در این بخش ایجاد می‌شود

سرمایه‌گذاری به دلار،‌ درآمد به ریال
او همچنین در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: طبق آمار اعلام شده، از ٩٠٠ مگاوات نیروگاه انرژی تجدیدپذیر نصب شده در كشور، ٣١٠ مگاوات مربوط به نیروگاه‌های بادی، ٤٥٥ مگاوات نیروگاه خورشیدی و مابقی مربوط به برق‌آبی‌های كوچك، زیست‌توده و انبساطی‌ها می‌شود. به طور متوسط در جهان ظرفیت نیروگاهی كه از انرژی‌های تجدیدپذیر تامین می شود، ٣٠ درصد است كه در برخی كشورها این عدد به ٨٠ درصد نیز می رسد اما در ایران تجدیدپذیرها تنها یك درصد ظرفیت نیروگاهی كشور را در برگرفته‌اند. همچنین طبق بررسی‌های انجام شده امكان تامین ١٤٠ هزار مگاوات برق از تجدیدپذیرها در كشور وجود دارد كه نیروگاه‌های بادی هستند. اما متاسفانه هنوز به رقم ١٠٠٠ مگاوات نیروگاه نصب شده نیز نرسیده‌ایم. از این میزان ١٠٠ هزار مگاوات مربوط به نیروگاه‌های خورشیدی و ٤٠ هزار مگاوات مربوط به نیروگاه‌های بادی است. همچنین نقشه‌های تابش خورشید در جهان نشان می‌دهند در ایران، حدود دو هزار كیلو وات بر مترمربع تابش سالانه وجود دارد كه از میانگین جهانی بالاتر است. ایران كشوری است كه به گفته متخصصان با وجود ٣٠٠ روز آفتابی در بیش از دو سوم آن و متوسط تابش ٥/٥ – ٥/٤ كیلووات ساعت بر مترمربع در روز، یكی از كشورهای با ظرفیت بالا در زمینه انرژی خورشیدی معرفی شده است. ایران در صورت تجهیز مساحت بیابانی خود به سامانه‌های دریافت انرژی تابشی، می تواند انرژی مورد نیاز بخشی از منطقه را نیز تامین كند و در زمینه صدور انرژی برق فعال شود. بخش زیادی از کشور ما شامل مناطق كویری با تابش مستمر آفتاب در طول سال است که عمده این مناطق، بخش‌های محروم كشور هستند. ورود تكنولوژی استفاده از این منبع تابشی علاوه بر تامین منابع انرژی، تاثیر مهم دیگری بر سیستم اقتصادی كشور و بازار كار جدید در مناطق محروم است.
این استاد دانشگاه در بخش پایانی سخنانش گفت: یكی از دلایلی كه منجر به توجیه‌ناپذیر بودن توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در ایران شده، مقرون به صرفه نبودن آن در مقایسه با نیروگاه‌های فسیلی است. اگر چه بخش خصوصی محرك اكثر صنایع پیشرفته، به روز و كارآمد است، اما سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در مورد بازدهی تكنولوژی‌های جدید به خصوص در زمینة مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر نگران هستند كه یکی از دلایل اصلی آن به عدم ثبات اقتصادی در كشور (افزایش قیمت‌ها و ارز) برمی‌گردد. آنها باید دلاری سرمایه‌گذاری کرده و ریالی درآمد داشته باشند،‌ این در حالی است که سرمایه‌گذاری انجام شده در نیروگاه بادی، در طول چهار سال مستهلك می‌شود. این رقم در نیروگاه‌های با انرژی خورشیدی حدود ١٢ تا ١٣ سال است و برای آنها توجیه اقتصادی ندارد. به همین دلیل است كه از حالت نیروگاه‌های خورشیدی به صورت مجتمعی خارج شده و بر برق‌رسانی به روستاهایی كه امكان برق‌رسانی از طریق شبكه سراسری را نداشتند، متمركز شده‌ایم.در ایران تولید هر كیلووات انرژی خورشیدی بین ٧ تا ٨ میلیون تومان هزینه دارد، اما اگر این كار در مقیاس نیروگاهی انجام شود هزینه‌ها تا ٦٠ درصد قابل كاهش است، درباره مزیت كشورمان در تولید انرژی بادی هم این مقدار امكان‌پذیر است. بایدگفت ظرفیت تولید ٤٠ هزار مگاوات برق از طریق باد در ایران وجود دارد. از آنجا که بازدهی كوتاه‌مدت و جهت‌گیری بر اساس بازار مهمترین رویكرد بخش خصوصی برای آغاز یك سرمایه‌گذاری مطمئن است، دولت‌ها و سیاست‌گذاران باید توجه ویژه‌ای به مشاركت بخش خصوصی با برنامه‌های توسعه‌ای بلندمدت خود داشته باشند.