اجلاس جهانی تنوع زیستی در حاشیه فوتبال

|پیام ما| قرار بود پانزدهمین اجلاس جهانی تنوع زیستی اردیبهشت امسال در چین برگزار شود اما همه‌گیری کرونا نگذاشت. دور اول این مذاکرات مهر پارسال با اوج‌گیری کرونا به صورت مجازی برگزار شد و حالا به دلیل برنامه کرونا صفر چین، مذاکرات حضوری به مونترال کانادا منتقل شده است. مشکل اما فقط همین نیست، اجلاس Cop15 با جام جهانی قطر همزمان شده و نگرانی‌ها از کاهش مشارکت رهبران سیاسی جهان در مذاکرات بالا گرفته است؛ آنقدر که سازمان‌های غیردولتی محیط زیستی درباره این همزمانی نامه‌ای سرگشاده‌ای به دبیرکل سازمان ملل نوشته‌اند و دبیر اجرایی کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل هم به وزرا و روسای جمهور کشورهای عضو هشدار داده که «از بی‌توجهی به این اجلاس خجالت‌زده خواهید شد».

این اولین جام جهانی است که در خاورمیانه و اولین دوره‌ای است که در این وقت سال برگزار می‌شود؛ از 30 آبان تا 27 آذر (21 نوامبر تا 18 دسامبر). در واقع زمان مسابقات جهانی فوتبال به دلیل گرمای تابستان قطر، به نوامبر منتقل و حالا همزمانی آن با پانزدهمین اجلاس جهانی کشورهای عضو کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل متحد (COP15) نگران‌کننده شده است.
دسامبر پیش رو، نمایندگان برای شرکت در کنفرانس تنوع زیستی سازمان ملل معروف به COP15 به مونترال کانادا سفر می‌کنند تا پس از دو سال تاخیر درباره مجموعه جدیدی از اهداف جهانی برای دهه آینده طبیعت مذاکره کنند. توافق نهایی این مذاکرات، قرار است هجدهم دسامبر (27 آذر)، درست در آستانه برگزاری فینال جام جهانی حاصل شود. رئیس بخش تنوع زیستی سازمان ملل هشدار داده است که رهبران جهان نباید اجازه دهند که جام جهانی قطر آنها را از یک نشست همزمان درباره طبیعت منحرف کند.
روسای جمهور و نخست وزیران به‌طور معمول در جام جهانی شرکت می‌کنند، اما الیزابت ماروما مرما، دبیر اجرایی کنوانسیون سازمان ملل در بخش تنوع زیستی، از رهبران جهان خواسته تا بر مذاکرات درباره طبیعت متمرکز بمانند، چرا که گروه‌های محیط زیستی هم درباره مشارکت نکردن دولت‌ها هشدار داده‌اند.
اجلاس تنوع زیستی Cop15 درست دو هفته پس از پایان Cop27 آغاز می‌شود؛ اجلاسی متمرکز بر آب و هوا در مصر که انتظار می‌رود در آن کشورها تعهدات قوی‌تری را برای محدود کردن گرمایش جهانی به 1.5 درجه سانتیگراد بالاتر از سطح قبل از صنعتی شدن اعلام کنند. مذاکرات cop27 در شرم‌الشیخ احتمالاً تأثیر قابل توجهی بر لحن نشست تنوع زیستی خواهد داشت.
هشدار فعالان محیط زیست
در هفته گذشته گروه‌های فعال محیط زیست هم هشداری مشابه داده بودند. گاردین در گزارشی درباره این هشدار نوشته بود: سه سال پس از اینکه کارشناسان فاش کردند که سیستم‌های پشتیبانی از حیات زمین در حال فروپاشی است، سازمان‌های غیردولتی پیشرو هشدار داده‌اند که مذاکرات تنوع زیستی سازمان ملل به دلیل مشارکت نکردن دولت‌ها به نقطه بحرانی رسیده است.
سازمان‌های غیردولتی هشدار داده‌اند که نبود رهبران سیاسی نشست ماهیت اجلاس را به خطر می‌اندازد. پیش از این مذاکرات نایروبی در مورد تنوع زیستی هم به بن بست رسیده و در نهایت به نوشتن نامه‌ای سرگشاده خطاب به رهبران جهان انجامیده بود که در آن خواستار اقدام قبل از کنفرانس مونترال شده بودند.
دو هفته پیش کشورها در نایروبی برای شرکت در دور اضافی مذاکرات درباره توافق برای توقف نابودی طبیعت به دست انسان گرد هم آمدند تا برای هدف نهایی کوپ 15 در مونترال به توافق برسند.
با وجود هشدار دانشمندان در سال 2019 مبنی بر اینکه یک میلیون گونه در معرض انقراض قرار دارند و طبیعت با سرعتی بی‌سابقه در تاریخ بشریت رو به زوال است. این در حالی است که دولت‌ها هرگز به هدفی که برای توقف تخریب طبیعت تعیین کرده‌اند، نرسیده‌اند.
در حالی که رهبران جهان از جمله امانوئل ماکرون، جاستین ترودو و بوریس جانسون بر اهمیت این اجلاس که تنها یک بار در این دهه برگزار می‌شود، تاکید کرده‌اند، مذاکرات تنوع زیستی شاهد اختلافات اساسی بین شمال و جنوب بر سر بودجه و چالش‌های حفاظت از 30 درصد از خشکی و دریا تا سال 2030 بوده است.
سازمان‌های غیردولتی و گروه‌های محیط زیستی چون صلح سبز، اواز، کمپین برای طبیعت و مجمع بین‌المللی بومی در زمینه تنوع زیستی در نامه سرگشاده‌ای که 27 ژوئن منتشر شد، نوشتند که «در توافق نهایی پیشرفتی حاصل نشده و مذاکرات فاقد تعامل سیاسی در سطح بالا بوده است».
این در حالی است که در آستانه هر اجلاس cop، فازهای اولیه مذاکرات تا حد زیادی توسط متخصصان فنی انجام می‌شود و وزرا معمولا در پایان مذاکرات درگیر می‌شوند.
در این نامه از آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل و و وزرای دولت‌ها درخواست شد رهبری سیاسی را به فرآیند مذاکرات اضافه کنند و جلوی وقوع فاجعه را در Cop15 بگیرند. این نامه می‌گوید: «چارچوب جهانی توافق تنوع زیستی پس از 2020 در خطر است.» دانشمندان در سال 2020 هشدار داده بودند که ششمین انقراض دسته جمعی حیات وحش روی زمین در حال شتاب گرفتن است.
رهبران سیاسی توجه کنند
تاکید مرما بر این است که همه وزرا و روسای جمهور باید به رقابت میان اجلاس تنوع زیستی و جام جهانی فکر کنند. او می‌گوید: «ما واقعا به یک فشار سیاسی نیاز داریم. رهبران از توافقی متحول‌کننده و جاه‌طلبانه صحبت می‌کنند. اگر مذاکرات به همین منوال ادامه یابد، احتمالاً به چارچوبی دست خواهیم یافت، اما احتمالاً جاه‌طلبانه و نوآورانه نخواهد بود و آنطور که انتظار می‌رود، روند از بین رفتن تنوع زیستی را تغییر نمی‌دهد.»
هم مذاکرات آب و هوا و هم در مذاکرات تنوع زیستی شاهد اختلافات قابل توجهی بین شمال و جنوب بوده است. طی دو هفته گفت‌وگو در نایروبی، کشورها برای پیشرفت در متن نهایی تلاش کردند اما چندین اختلاف نظر بر سر پول تامین بودجه پیش‌نویس اهداف، اجرای توافقنامه و «دزدی زیستی» وجود داشت.
مرما از کنفرانس اقیانوس سازمان ملل متحد در لیسبون، در گفت‌وگو با گاردین اذعان کرد که پیشرفت مذاکرات کند بوده و گفت که نظر دولت‌ها در مذاکرات -که در این مرحله تا حد زیادی فنی است- برای خروج از بن‌بست در مسائل بزرگ، ضروری است.
در نشست گروه هفت در هفته گذشته، دولت کانادا اعلام کرد که بوریس جانسون و امانوئل مکرون در دیدارهایی با جاستین ترودو، نخست وزیر کانادا، درباره اجلاس تنوع زیستی گفت‌وگو کرده‌اند. چین به عنوان رئیس اجلاس بر این رویداد نظارت خواهد کرد. با اینکه میزبانی Cop15 در مونترال است، اجلاس تحت ریاست چین باقی می‌ماند، چرا که به دلیل سیاست کووید صفر چین، میزبانی در این کشور را در آنجا غیرممکن و اجلاس را از کونمینگ به نایروبی منتقل کرد.
دور دوم اجلاس تنوع زیستی Cop15 پنجم دسامبر (برابر با 14 آذر) در مونترال آغاز می‌شود و 17 دسامبر (26 آذر)، یعنی یک روز قبل از فینال جام جهانی فوتبال به پایان می‌رسد. اگر بودجه کافی و کامل در نظر گرفته شود، این توافق می‌تواند شاهد تغییرات عمده در شیوه‌های کشاورزی جهانی و صنایع استخراجی باشد؛ عواملی که از محرک‌های اصلی ریشه‌کنی حیات وحش و اکوسیستم‌های طبیعی است.