لرزه‌خیزی کیش و زلزله‌های اخیر

زمین‌لرزه‌های روز چهارشنبه 25 خرداد 1401 جزیره کیش و شهرهای ساحلی استان هرمزگان و همچنین شهرهای دبی و دیگر مناطق خلیج فارس را لرزاند. ابتدا دو زمین‌لرزه به بزرگی 4.7 و پس از آن زمین‌لرزه اصلی با بزرگای 5.3 در نزدیکی ساحل بندر چارک در غرب بندرلنگه و 20 کیلومتری شمال شرق جزیره کیش رخ داد. به نظر می‌رسد که بخشی از گسل خمیدگی جبهه کوهستان زاگرس از همین ناحیه عبور می‌کند و جنبائی آن موجب رخداد زمین‌لرزه شده است. زمین‌لرزه در سواحل خلیج فارس و دریای عمان با پتانسیل رخداد سونامی در سواحل و فراساحل نیز همراه است. در مطالعه‌ای که محافظه‌کارانه‌ترین سناریوها برای زمین‌لرزه‌های احتمالی در سواحل خلیج فارس با بررسی پارامترهای تعیین چشمه‌های سونامی‌زا هستند، تعیین شدند، حداکثر ارتفاع امواج سونامی بر اساس مشخصات منبع لرزه‌ای و فاصله آن از ساحل و همچنین شیب ساحلی بررسی شده است.

ابر میادین نفت و گاز نظیر آزادگان و پارس جنوبی در عسلویه، یادآوران، تابناک، مدار، سپهر، خیام، چنگوله، کیش، خارتنگ، نام‌آوران و ارم در پهنه چین‌خوردگی‌های زاگرس یادآور احتمال وقوع زمین‌لرزه‌های القایی در در محدوده میدان‌های نفتی نیز است. در پارس جنوبی با بهره‌برداری از 5 فاز جدید توسعه میدان گازی، برداشت گاز ایران از این میدان برابر با قطر خواهد بود. با توسعه میدان گازی پارس جنوبی، ایران نزدیک به 50 درصد گاز خود را از میدان گازی واقع در آب‌های خلیج فارس تامین می‌کند. تاکنون 50.5 میلیارد دلار برای توسعه فازهای 12 تا 24 پارس جنوبی سرمایه‌گذاری شده است.
زمین‌لرزه‌های بزرگ با بزرگای ۷ باعث فروریختن ساختمان‌ها و آسیب‌های گسترده می‌شود. از سوی دیگر با اکتشاف و بهره‌برداری از میدان‌های نفت و گاز، زمین‌لرزه‌ها با سرعت بیشتری نسبت به قبل در حوزه‌های نفت و گاز رخ می‌دهند. دانشمندان زمین‌شناسی برای دهه‌ها می‌دانستند که تزریق مایع می‌تواند فشارها را در منافذ سازندهای ژرف سنگی افزایش دهد و گسل‌هایی را که قبلاً توسط نیروهای موجود در پوسته زمین به شدت تحت فشار قرار گرفته‌اند، از حالت قفل‌شدگی خارج کند. این پدیده با افزایش فوق‌العاده زمین‌لرزه‌های کوچک در بخش‌هایی پیرامون میدان‌های نفت و گاز ارزیابی و اثبات شده است. با رونق استخراج غیرمتعارف نفت و گاز مانند شکستگی هیدرولیک یا تزریق سیال پرفشار به زمین برای شکستن سنگ‌ها و استخراج گاز یا نفت به دام افتاده، افزایش لرزه‌خیزی مشاهده شده است. در بیشتر موارد، زمین‌لرزه‌ها صرفا به دلیل وجود خودشکستگی رخ نداده‌اند، بلکه در زمان برداشت و بهره‌برداری از میدان نفت و گاز افزایش رخداد زلزله گزارش شده است.
تاکنون بزرگترین زمین‌لرزه القا شده در ایالات متحده، زلزله 5.6 ریشتری 2011 در پراگ، اوکلاهاما بوده است که به ده‌ها ساختمان آسیب رساند. زمین‌شناسان می‌گویند عملیات بهره‌برداری از نفت و گاز می‌تواند منجر رخداد زلزله بزرگ‌تر شود.
معمولا نقشه‌های پهنه‌بندی خطر زلزله و جدیدترین به‌روزرسانی نقشه‌های پهنه‌بندی که به صورت پیوست آوین‌نامه‌های زلزله منتشر می‌شود، خطر زلزله را بر حسب احتمال فراتر رفتن از یک سطح معین از لرزش در 50 سال عمر مفید بیان می‌کنند. در چنین نقشه‌هایی افزایش احتمال رخداد زلزله‌ها، معمولا شامل خطرهای وابسته به لرزه‌خیزی القائی نیستند. بنابراین نقشه خطر زلزله در بیشتر موارد زلزله‌های القایی را نادیده می‌گیرد. شرایط اقتصادی یا سیاسی می‌تواند بر فراوانی زمین‌لرزه‌های القایی تأثیر بگذارد. چاه‌های اکتشافی می‌توانند در مکان‌های جدید حفر شوند و بنابراین تمرکز زمین‌لرزه‌های القایی می‌تواند به‌طور متناوب تغییر کند.