معابر پایتخت از سوی قنات‌های متروکه تهدید می‌شوند

دبیر کارگروه ملی مخاطرات طبیعی معتقد است در شرایطی که متولی مشخصی برای قنات‌ها وجود ندارد، اگر نسبت به ایمن‌سازی اصولی آنها اقدام نشود، ممکن است شاهد اثر این قنات‌ها بر فروریزش‌های ناگهانی در سطح شهر و به خصوص شبکه راه‌ها باشیم.
علی بیت‌اللهی، دبیر کارگروه ملی مخاطرات طبیعی، درباره خطر فرونشست و فروریزش زمین در محورهای درون شهری از جمله اتوبان‌ها در شهرهایی نظیر تهران به ایسنا گفت: این نشست‌های ناگهانی یا فروریزش‌ها را در مورد شهر تهران از سال ۹۵ تا به حال بررسی کردیم و یکی از دلایل عمده‌ای که برای آن به دست آمد، اثر قنوات متروکه تهران بر این فروریزش‌ها بود. مواردی که ممکن است منجر به ریزش‌های ناگهانی و ایجاد فروچاله‌ها شده و حوادثی را نیز ایجاد کند.
او ادامه داد:‌ همانطور که می‌دانیم رشته قنات‌های متعددی در سطح شهر تهران وجود دارد که از زمان‌های قدیم و از عهد قاجار و … وجود داشته است و در واقع این قنات‌ها عمده‌ترین سیستم شبکه انتقال آب از شمال تهران به باغات شهر ری و جنوب تهران بودند. این رشته قنات‌ها طول زیادی دارند و طولی که در حال حاضر برای آن مورد شناسایی قرار گرفته و تخمین زده می‌شود، بیش از ۵۵۰ کیلومتر است. در این خصوص بیش از ۵۰ هزار میله قنات نیز شناسایی شده و انتظار می‌رود به همین تعداد نیز شناسایی نشده باشد.
بیت‌اللهی با اشاره به وسعت شهر تهران درگذشته اظهار کرد: در گذشته تهران بیشتر در منطقه ۱۲، شهر ری و چنین محدوده‌هایی متمرکز بود و اراضی شمالی تهران که حالا مناطق جمعیتی ۲۲گانه شهر تهران را تشکیل می‌دهند وجود نداشت. بنابراین قنات‌ها مسیرهایی برای انتقال آب، زراعت و باغداری در جنوب شهر بودند. با توسعه شهری تمامی آن اراضی و باغاتی که به آب نیاز داشتند به ساختمان‌ها تبدیل شدند و وسعت شهر به صورت ناگهانی افزایش پیدا کرد و حالا در این شرایط دیگر رشته قنات‌ها دارای موضوعیت نیستند. در آن آن زمان به آب قنوات برای آبیاری باغات نیاز داشتیم اما حالا زمین‌ها کاربری خود را عوض کردند و تبدیل به ساختمان شدند، اما رشته قنات‌ها رها شدند.
او درباره قسمتی از تاریخچه رشته‌قنات‌های تهران گفت:‌ در زمان‌های قدیم هر رشته قنات یک مالک شخصی داشته است که به نامش سند خورده است. بنابراین در اسناد و مدارک حقوقی قنات‌های تهران مالک شخصی دارند. اما در عمل و واقعیت هیچ مالکیتی وجود ندارد و مالکان قبلی آن‌ها از دنیا رفته‌اند. به جز در برخی از محوطه ادارات، پارک‌ها و فضای سبز شهری که عمدتا مجموعه فضای سبز شهرداری تهران هستند از این رشته قنوات استفاده دیگری نمی‌شود و مالکان آنها نیز دیگر زنده نیستند و وراث نیز نیازی به این رشته قنات‌ها ندارند. همین موضوع سبب شده تا قنات‌ها در شهر رها شوند.
بیت‌الهی ادامه داد: در زمان‌های قدیم که به این رشته‌ قنات‌ها نیاز داشتند از آن‌ها صیانت و نگهداری می‌شد اما حالا که مورد استفاده نیستند، از آن‌جا که هیچ ارگان و نهادی به‌صورت رسمی مسئولیت حفظ و نگهداری این قنات‌ها را ندارد دچار معضل شده‌ایم. بنابراین این قنات‌ها به ویژه در مراحل پس از بارندگی‌های شدید ممکن است مشکلاتی را ایجاد کنند، چرا که آب‌های ناشی از بارندگی در مسیر این قنات‌ها نفوذ می‌کنند و جریان‌های آبی قدرتمندی را ایجاد می‌کنند که در مدت زمان در تونل‌های قنوات آب‌شستگی ایجاد می‌کند و آن‌ها وسیع‌تر و فراخ‌تر می‌شوند. از آن‌جایی که ابعاد این حفره‌ها در زیر زمین افزایش پیدا می‌کند ناگهان در اثر ارتعاشات محیطی و ترافیک فروریزش یا نشست ناگهانی رخ می‌دهد.
به گفته او این امر به ویژه در گودبرداری ساختمان‌ها، احداث ساختمان‌ها با طبقات زیرزمین بالا که موجب انسداد مسیر قنوات می‌شود، جلوی رگه آب‌ها را می‌گیرد و آب شستگی‌های زیادی را ایجاد می‌کند که در نتیجه شاهد فروریزش‌ها در نقاط مختلف هستیم. از سال ۱۳۹۵ تا به حال چندین مورد از این فروریزش‌ها را در مسیر خیابان مولوی، شهران، سه راه خیام، بزرگراه آبشناسان و… مشاهده کرده‌ایم.