جدال توفان و غبار درآسمان جنوب

|پیام ما| چتر غبار باز هم بر آسمان کشور سایه انداخت و نفس کشیدن در بوشهر، خوزستان، سیستان‌و‌بلوچستان و خراسان جنوبی را سخت‌تر کرد؛ نقاطی با برخاستن توفان شن و و نقاطی دیگر با فعال شدن کانون‌های غبار خارجی و داخلی. همزمان با اینکه بحث درباره کانون‌های خارجی غبار داغ است و مقامات ایران و ترکیه درباره سدسازی‌های کشور همسایه و نقش آن در خیزش غبار در عراق و سوریه و رسیدن آن به ایران جدل می‌کنند، دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار کشور دیروز از کانون‌های فعال غبار در داخل کشور صحبت کرد و گفت ۱.۵ میلیون هکتار از بستر تالاب‌هایی که به دلیل خشکسالی و تخصیص نیافتن حقابه خشکیده‌اند، به کانون گردوغبار تبدیل شده است.

تا ساعت 16 دیروز، شاخص کیفی هوا در ایستگاه کوه خواجه در زابل و همچنین فهرج کرمان 500 بود. توفان شن از صبح دیروز شدت گرفته و گردوغبار دید افقی را کاهش داده است. دیروز نقاط وسیعی از شرق کرمان گرفتار این پدیده بودند و در فهرج و نرماشیر به علت توفان شدید شن و افزایش گردوغبار همه ادارات و مدارس تعطیل شدند. همزمان شاخص کیفی هوا در بهبهان هم 318 بود. وضعیت خطرناک در این سه نقطه به این معنی است که افراد باید در خانه بمانند و از فعالیت‌های خارج از منزل خودداری کنند. بررسی نقشه‌ای که در سامانه پایش کیفی هوای کشور قرار گرفته است، در همین زمان چهار ایستگاه در جنوب غرب و جنوب شرق در وضعیت بنفش یا بسیار ناسالم قرار داشتند؛ ایستگاه‌های هندیجان در خوزستان با شاخص 279 و در استان بوشهر نیز ایستگاه‌های بندر دیلم با شاخص 231، گناوه با شاخص 266 و برازجان (در دشتستان) با شاخص 242 نقاطی بودند که با وجود ذرات معلق کوچکتر از 10 میکرون شرایط بسیار ناسالم داشتند؛ یعنی شرایطی که بر اساس آن افراد باید از فعالیت‌های طولانی یا سنگین خارج از منزل خودداری کنند. وضعیت در بسیاری نقاط نیز قرمز و ناسالم بود، از جمله در خوزستان ایستگاه امیدیه 176، در استان بوشهر ایستگاه‌های بوشهر 160 و منطقه ویژه اقتصادی پارس- پارس 2 163، در استان کرمان ایستگاه‌های راور 167، بافق 156. در کرمان و سیستان‌و‌بلوچستان پدیده‌ای که شهروندان تجربه می‌کنند، توفان شدید شن و گردوغبار است. صبح دیروز این غبار که سه‌برابر حد مجاز و خطرناک گزارش شده بود، مناطق وسیعی از شرق کرمان را در برگرفت و شهرستان‌های فهرج و نرماشیر را تعطیل کرد و جاده فهرج، زاهدان را بست. از سوی دیگر اینطور که رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک پلیس راهنمایی و رانندگی خبر داده محور هراز هم از یکشنبه تا روز چهارشنبه مسدود خواهد بود.

با افزایش تاثیر کانون‌های خارجی غبار بر ایران، اصرار بر به‌کارگیری دیپلماسی بیشتر شده اما طهماسبی می‌گوید ایراد دیپلماسی در این زمینه این است که در ایران هنوز مجموعه‌ای که بتواند همه این کشورها را زیر یک چتر بگیرد، نداریم

گردوغبار دیروز حتی به شیراز هم رسید و مردم صبح را با آسمانی مملو از غبار آغاز کردند. اینطور که قاسم نهاوندی، معاون نظارت و پایش محیط زیست استان فارس از کارشناسان اداره کل هواشناسی نقل کرده، این گردوغبار منشأ خارجی و داخلی داشته است.
بر اساس اعلام سازمان هواشناسی و اطلاعیه‌ای که دیروز صادر کرد، تا روز دوشنبه در شرق و جنوب شرق به‌ویژه در خراسان جنوبی،‌ شمال سیستان‌و‌بلوچستان و شرق کرمان وزش باد شدید همراه با گردوخاک با احتمال رخداد توفان شن پیش‌بینی شده است. همچنین امروز (یکشنبه) در بعضی مناطق مرکز، شمال شرق، جنوب، جنوب غرب و غرب کشور وزش باد شدید همراه با گردوخاک پیش‌بینی می‌شود.
خاورمیانه، دومین تولیدکننده بزرگ غبار
علی محمد طهماسبی، دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار کشور دیروز با اشاره به مساحت ۲۷۰ میلیون کیلومتری کانون‌های گردوغبار در اطراف ایران گفت: «خاورمیانه پس از صحرای بزرگ آفریقا دومین تولیدکننده بزرگ گردوغبار در جهان است.» او در گفت‌وگو با ایسنا در توضیح تفاوت خشکسالی و مدیریت منابع آب گفت: «خشکی‌ها دو نوعند؛ نوع اول خشکی عام یا خشکسالی است که استمرار آن به محیط زیست ضربه می‌زند. نوع دوم خشکسالی هیدرولوژیکی است که بر اثر مدیریت نامناسب منابع آب بالادست رخ می‌دهد. خشکسالی هیدرولوژیکی روی تالاب‌ها، دشت‌های سیلابی و اراضی زراعی تاثیرگذار است؛ در حالی که خشکسالی عام تاثیرات گسترده‌تری دارد و روی پوشش گیاهی منطقه نیز موثر است.»
به گفته طهماسبی در منطقه جنوب غرب آسیا، خشکسالی غالب، غیرهیدرولوژیکی یا عام و بر اثر کمبود بارش رخ داده است. سطح مناطقی که به علت غبارخیز کاربری مرتع خود را از دست داده و اصطلاحا مراتع فقیر شده‌اند، بیشتر شده است. بر اساس بررسی‌ها سطح غبارخیز داخل کشور ۳۴.۶ میلیون هکتار است که ۱۵ میلیون هکتار آن مراتع فقیر هستند.بر اساس اعلام ستاد ملی گردوغبار که با عنوان ستاد سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار شناخته می‌شود، ۳ میلیون هکتار از اراضی زراعی دیم و ۲ میلیون از زمین‌های کشاورزی آبی و ۱.۵ میلیون هکتار از تالاب‌ها به کانون گردوغبار تبدیل شده‌اند و تبدیل به کانون‌های گردوغبار برای بخشی از دشت‌های سیلابی نیز اتفاق افتاده است.
با افزایش تاثیر کانون‌های خارجی غبار بر ایران، اصرار بر به‌کارگیری دیپلماسی بیشتر شده اما طهماسبی می‌گوید ایراد دیپلماسی در این زمینه این است که در ایران هنوز مجموعه‌ای که بتواند همه این کشورها را زیر یک چتر بگیرد، نداریم.
به گفته او به‌طور میانگین ۲۷۰ میلیون هکتار از اراضی کشورهای منطقه کانون گردوغبار هستند؛ در غرب و جنوب غرب کشور عربستان با ۹۰ میلیون هکتار مساحت نخستین کانون گردوغبار است و کشورهای عراق با ۲۴ میلیون هکتار، یمن، امارات و سوریه در رده‌های بعدی قرار دارند. دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار می‌گوید با اینکه در امارات مساحت بیشتری برای تولید گردوغبار وجود دارد، سوریه و عراق بر ایران تاثیرگذارترند. عربستان از جنوب و مرکز خود که بیابان ربع الخالی قرار دارد همچنین از مناطق شمالی خود گردوغبار به سمت ایران گسیل می‌کند. در شرق و شمال شرق نیز ترکمنستان و صحرای قره‌قوم تاثیرگذارند و افغانستان و پاکستان نیز در رده‌های بعدی هستند.

بر اساس اعلام سازمان هواشناسی و اطلاعیه‌ای که دیروز صادر کرد، تا روز دوشنبه در شرق و جنوب شرق به‌ویژه در خراسان جنوبی،‌ شمال سیستان‌وبلوچستان و شرق کرمان وزش باد شدید همراه با گردوخاک با احتمال رخداد توفان شن پیش‌بینی شده است. همچنین امروز (یکشنبه) در بعضی مناطق مرکز، شمال شرق، جنوب، جنوب غرب و غرب کشور وزش باد شدید همراه با گرد و خاک پیش‌بینی می‌شود

با این همه بیشترین مشکل ما از نظر تکرار و غلظت گردوغبار از سمت عراق است. علاوه بر این ترکیه نیز به‌طور غیرمستقیم روی این مسئله نقش دارد اما همه مسئله ترکیه نیست. «در واقع رودخانه‌های منتهی به دریا تنها روی تالاب‌ها و اراضی کشاورزی موثرند. ما در عراق ۲۳.۸ میلیون هکتار کانون گردوغبار داریم که به علل مختلف نظیر جنگ، خشکسالی و تخریب مرتع و بخشی نیز به علت مدیریت نامناسب آب پدید آمده‌اند.» بنابراین باید نسخه‌ای جداگانه برای هر کشور در نظر گرفت و بر اساس اولویت‌ها عمل کرد.