کلیدواژه «دیپلماسی» آدرس غلط ایجاد نکند

روزهای اخیر فروردین امسال را در حالی پشت سرگذاشته ایم که کلیدواژه هایی چون «دیپلماسی غبار» و «دیپلماسی آب» در ادبیات سیاسی و اظهار نظر مسئولان و همین طور در میان ادبیات طرح پرسش خبرنگاران پرتکرار شده است. این دو سرفصل دو نیاز حیاتی کشوری چون ایران است و در این باره هیچ بحثی نیست چه بسا وزارت امورخارجه از مدتها قبل باید این موارد را به صورتی جدی و کارشناسانه در بدنه خود پیگیری می‌کرد. با این حال اگر الان نیز چنین کند خوب است اما نگرانی آنجاست که این کلیدواژه ها و بحث درباره آن بیش از آنکه تبدیل به راهبرد شود و عملگرایانه باشد به موقعیتی برای بحث، ساختن بهانه‌ای جدید برای سرپوش گذاشتن بر ناکامی‌ها و بی اثرکردن مفهوم واژه‌ها و عبارات تخصصی تبدیل شود. به ویژه آنکه در مباحث بین المللی که تنها ضمانت اجرای آن «توافق» و «تعهد به اجرای توافق» است و عموما به کندی پیش می رود و به سختی نتیجه مطلوب در کوتاه مدت حاصل می شود حصول نتیجه کاری ساده نیست. از طرف دیگر جنس محیط زیست از نوعی نیست که امروز حرفی بزنیم و کاری بکنیم و فردا نتیجه آن حاصل شده و روز بعدتر اثر آن ملموس شود. اگر امروز کانون‌های ریزگرد خارجی نفس ما را به شماره انداخته است حاصل دست‌کم دو دهه بی توجهی به مسائلی چون آب و محیط زیست بوده است. اگر امروز عراق و سوریه و بیابان‌هایشان کانون ریزگرد شد است حاصل دو دهه جنگ و بی ثباتی در منطقه است و سوءاستفاده برخی کشورها از همین بی‌ثباتی‌ها در جهت اجرای سیاست های آبی نادرست خود. بنابراین «دیپلماسی غبار» یا «دیپلماسی محیط زیست» یا «دیپلماسی آب» معجزه نمی‌کند و اگر مستمر و توام با همت طرفین نباشد چه بسا نتیجه بخش هم نباشد. از سوی دیگر تا در سطح کلان و در همه اذهان به ویژه تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران کشور اعتقادی درونی به این مفاهیم نباشد اساسا نمی توان به اثربخشی این عبارات تخصصی در عمل امیدوار بود. سالهاست تجربه های تلخی از مفاهیمی که در گفتمان بین‌المللی کاربرد داشته و دارد در عرصه عمل در کشورمان داشته ایم. نمی توان برای حل مشکلی به مفاهیم بین‌المللی پناه برد و فردا روز دست اندرکاران آن را با برچسب های نادرست که بار سنگین منفی دارند متهم کرد. اساسا در عرصه بین‌المللی که بدون اعتماد و توافق نمی توان کاری پیش برد به سادگی نمی توان اجماع ایجاد کرد و معضلی را حل کرد. از طرف دیگر ما نباید با عنوان جذاب و پرطمطراقی چون «دیپلماسی غبار» یا «دیپلماسی محیط زیست» یا «دیپلماسی آب» بر کم‌کاردی‌ها، کژکارکردی‌ها و سوءاستفاده‌های سودجویان داخلی سرپوش بگذاریم. نباید فراموش کنیم همین الان که دستور قضایی و دولتی توقف ساخت پتروشیمی میانکاله صادر شده دست‌اندرکاران این طرح بی‌توجه به آن و قوانین بالادستی طرح‌های خود را به خورد این سرزمین داده و می‌دهند. علاوه بر این اگر قرار باشد دیپلماسی از جنس محیط زیست یا آب جواب دهد لازم است هم وزارت امور‌خارجه به مفهوم دیپلماسی عمومی اعتقاد داشته باشد و هم سایر دستگاه ها چرا که تا فعالان اجتماعی نتوانند در عرصه بین‌المللی با هم تبادل دیدگاه و همکاری داشته باشند هیچ دستاوردی از دیپلماسی حاصل نخواهد شد. در نهایت دولت‌ها بودجه محدودی دارند و ناگزیرند از داوطلبان و نهادهای غیردولتی برای اجرای طرح ها کمک بگیرند پس پیش از آنکه بیشتر از این کلیدواژه ها استفاده کنیم بهتر است به عمق مفهوم آن و چگونگی کاربردی شدنشان بیندیشیم.