آمار دقیقی از عرصه‌های طبیعی‌‌مان نداریم

درباره روش‌های اندازه‌گیری مساحت عرصه‌های طبیعی اختلاف‌نظر بین متخصصان و موسسه‌های تحقیقاتی وجود دارد و در مواردی شاهد تغییر تعاریف هستم. مسئولان آنجا که تعریف جنگل به نفع خودشان باشد به یک تعریف خاص استناد می‌کنند و همین موضوعات باعث می‌شود آمارهای متفاوتی ارائه شود.
رحیم ملک‌نیا دانشیار و عضو هیئت علمی‌گروه آموزشی مهندسی منابع طبیعی جنگلداری دانشگاه لرستان در گفت‌وگو با «پیام ما» با بیان اینکه تخریب جنگل‌های ما در شمال و خارج از شمال تقریبا در طی گذر زمان این‌ها ریشه‌ ثابتی داشته است،‌ می‌گوید: تنها بر اساس شرایط برخی عوامل شدت بیشتری گرفته و یا عامل و مجموعه عواملی بر سایر مولفه‌های تخریب اثر گذاشته است.
او تغییر کاربری اراضی ملی برای زراعت و ساخت‌وساز را از جمله این عوامل می‌داند و می‌افزاید: چه در شمال و چه در زاگرس دامداری فراتر از ظرفیت را به عنوان دیگر مولفه تخریب داریم. چرای چندین برابر ظرفیت باعث فرسایش و کاهش زادآوری خاک شده و طرح‌های جنگلداری را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گفته ملک‌نیا عامل دیگر تخریب عرصه‌های طبیعی به طرح‌ها و پروژه‌هایی برمی‌گردد که توسط سازمان‌های دولتی انجام می‌شود. او اضافه می‌کند: در فرآیند توسعه ما ناگزیر به دست بردن در طبیعت هستیم با این حال مساله این است که شیوه برخورد و مواجهه ما در امر توسعه چطور باشد. ما در ایران شاهدیم برای لوله‌های انتقال گاز زیستگاه‌ها در سطح گسترده تخریب می‌شوند و یا راهسازی و جاده‌سازی در زون‌های با اهمیت و ارزش بالا صورت می‌گیرد بدون آنکه مسائل اکولو‌‌ژیک و محیط‌زیستی در این طرح‌ها و پروژه‌ها لحاظ شده باشد.
تاثیر تغییر اقلیم در زاگرس از دیگر موضوعاتی است که این کارشناس منابع طبیعی به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: در زاگرس ما با چرای گسترده دام،‌ بهره‌برداری سنتی،‌ زراعت زیراشکوب، ‌برداشت هیزم، زغال‌‌گیری مواجهیم که همین موضوع باعث شده تاثیر تغییر اقلیم در آن شدیدتر شده و فشار مضاعفی را به آنها وارد کند که یکی از نمودهای آن را در زوال بلوط می‌بینیم. در واقع در زاگرس ریشه بسیاری از مشکلات به نحوه استفاده از این عرصه‌ها برمی‌گردد که زمینه را برای عوامل ثانویه مانند آفت‌ها و تغییر اقلیم فراهم می‌کند.
او می‌افزاید: در شمال حتی اگر نخواهیم به پژوهش‌های علمی هم استناد کنیم شاهد لکه‌لکه و تکه‌تکه شدن جنگل‌های این منطقه به واسطه ویلاسازی و تغییر کاربری هستیم.‌
ملک‌نیا در این باره که آیا می‌توان آمار دقیقی از میزان تخریب‌های صورت گرفته در عرصه‌های طبیعی ایران داد،‌ می‌گوید: یکی از مشکلات ما در این حوزه به آمار و اطلاعات برمی‌گردد. درباره روش‌های اندازه‌گیری مساحت عرصه‌های طبیعی اختلاف‌نظر بین متخصصان و موسسه‌های تحقیقاتی وجود داردو در مواردی شاهد تغییر تعاریف هستم. مسئولان آنجا که تعریف جنگل به نفع خودشان باشد به یک تعریف خاص استناد می‌کنند و همین موضوعات باعث می‌شود آمارهای متفاوتی ارائه شود.
او اضافه می‌کند: داده مسلم و بدیهی این است که نیمی از جنگل‌های شمال در 70 سال اخیر از دست رفته است و ما در زاگرس هم پایش منظمی نداریم. در عین ما می‌توانیم با محاسبه آمار توسعه باغات و زراعت به آماری درباره عرصه‌های طبیعی که از دست داده‌ایم برسیم. مثلا زمانی که یک وزیر می‌گوید سطح اراضی دیم باید افزایش یافته و یک میلیون هکتار به آنها اضافه شود،‌ قاعدتا این زمین باید از عرصه‌های طبیعی خرج شود.
این مدرس دانشگاه می‌گوید: ما پایش منظم و دوره‌ای که بر اساس بی‌طرفی باشد نداریم و آنچه وجود دارد مجموعه‌ای از مطالعات جسته گریخته است. با این حال همین مطالعات هم مشخص می‌کنند که ما به ویژه در زاگرس در مناطق مختلف و حتی مناطق حفاظت شده تغییر کاربری را شاهد بوده‌ایم. در سال 1397 بحث درباره زراعت زیراشکوب در کشور داغ بود اما این موضوع باعث نشد که ما به آماری در این زمینه برسیم و افراد مختلف آمار متفاوتی را اعلام کردند.