آفت بی‌ثمری طرح‌های کشاورزی

نهال‌های زیتون که بعد از هشت سال در جلسه‌ای موضوع غیر مثمر بود نشان خبری شده است. در جلسه وزیر کشاورزی با رئیس قوه قضائیه موضوع 20 هزار هکتار از زمین‌های کشور که به کاشت نهال اختصاص پیدا کرده و حالا بعد از هشت سال و صرف هزینه فراوان مسئولان از غیرمثمر بودن درختان خبر می‌دهند، یادآور تجربیات شکست خورده دیگر از جمله طرح 46 هزار هکتاری دشت سیستان شده است که در سال‌های گذشته با اقدامات کارشناسی نشده در حوزه کشاورزی، موجب اتلاف سرمایه‌های کشور شده است و حالا کسی در قبال آن اشتباهات پاسخگو نیست. امروز هم در قبال نهال‌هایی که هشت سال پیش در طرح طوبی در 20 هزار هکتار از زمین‌های کشور غرس شده‌اند پاسخگویی حضور ندارد و فرافکنی‌ها پاسخ سوال رئیس قوه قضائیه است که می‌پرسد: «چه کسی باید تشخیص می‌داد که این نهال‌ها مثمر هستند یا خیر»

«نهال را به عنوان نهال زیتون در 20 هزار هکتار از زمین‌های کشور غرس کرده‌اند، بعد از هفت سال مشخص شده که این نهال‌ها نر هستند و هیچ کدام زیتون نمی‌دهند.» این جمله را سید جواد ساداتی‌نژاد در نشست مشترک قوه قضائیه با وزارت جهاد کشاورزی خطاب به رئیس قوه قضائیه می‌گوید. جمله‌ای که هم بازتاب بسیاری داشت و هم یادآور طرح‌های شکست خورده کشاورزی است که در سال‌های پیش اجرا شده و نتیجه‌ای جز اتلاف منابع نداشته است. به گفته وزارت کشاورزی این نهال‌ها در قالب طرح طوبی غرس شده‌اند و یک شرکت بخش خصوصی آنها را تولید کرده و موسسه ثبت گواهی بذر وزارت کشاورزی این نهال‌ها را تایید کرده است. اما حالا بعد از هشت سال نتیجه همان شده که وزیر جهاد کشاورزی بیان کرده است.
در طرح طوبی (طرح توسعه جنگل و باغ) با تصویب مجلس قرار بود از سال 1378 در یک بازه 10 ساله، سالانه ۱۰۰ هزار هکتار و در مجموع ۱ میلیون هکتار از اراضی کشور تحت پوشش طرح قرار گیرد. طرحی که در آن بنا بر این بود که در مناطق مستعد اراضی ملی، دولتی و شخصی به توسعه باغ با درختان گردو، بادام، فندق، گیاهان دارویی و زیتون و توسعه جنگل با گونه‌های مثمر باغی و گونه‌های غیرمثمر چوب‌ده و سریع‌الرشد پرداخته شود. اما این طرح در میانه راه زمینه‌ساز سودجویی‌هایی شد، اراضی ملی که قرار بود در آنها به‌واسطه این طرح کشاورزی توسعه پیدا کند، تغییر کاربری داده و این شائبه را ایجاد ‌کرد که طرح پوششی برای زمین‌خواری‌های عده‌ای خاص شده است. پرونده‌های تخلف بسیاری در محاکم قضایی در پی این تخلفات تشکیل شد و در نهایت طی بخشنامه‌ای اجرای آن متوقف شد. اما گویا همچنان تبعات این تخلفات و سودجویی‌ها ادامه دارد. چرا که در جلسه مشترک وزارت جهاد کشاورزی و قوه قضائیه، این موضوع مطرح شد که 20 هزار هکتار زمینی که در آنها نهال‌های زیتون نر کاشته شده است، در قالب طرح طوبی به این امر اختصاص پیدا کرده‌اند.
نه موضوع 20 هزار هکتار زمینی که در سراسر کشور برای کاشت نهال زیتون بی‌ثمر هزینه شده‌اند و نه طرح طوبی هیچ یک، تنها تجربه‌هایی نیستند که در تصمیم‌گیری‌های کلان در حوزه کشاورزی بی‌نتیجه و ابتر رها شده و در این میان بخش عمده‌ای از سرمایه کشور را هدر می‌دهند تا مدیران طرح‌های ناپخته‌ای را اجرایی کنند که پشتوانه کارشناسی و علمی درستی ندارد. یکی دیگر از مصادیق بارز این امر، پروژه 46 هزار هکتاری بود که در دشت سیستان اجرایی شد. طرحی که در سفر هیئت دولت در سال 93 به منطقه سیستان تصویب شد و قرار بود با انتقال آب چاه‌نیمه‌ها از طریق لوله به اراضی کشاورزی دشت سیستان مشکلات کشاورزان این منطقه را حل کند و به کشاورزی منطقه رونق بخشد. اما در نهایت با وجود ابهامات مالی گسترده و ایرادات جدی ساختاری بی‌نتیجه رها شد. طرحی که ابهامات و ایرادات آن تا جایی بود که آذرماه امسال طرح تحقیق و تفحص از آن در مجلس مطرح شد. در گزارش کمیسیون کشاورزی مجلس در خصوص تقاضای تحقیق و تفحص از نحوه اجرای طرح 46 هزار هکتاری آبیاری دشت سیستان‌و‌بلوچستان، آمده است: «قرار بود ظرف سه سال طرح به پایان برسد که تاکنون این اتفاق نیفتاده است ایرادات جدی در مرحله اجرای این طرح، نبود نظام بهره‌برداری، سازمان بهره‌بردار، واگذاری نامناسب اجرای طرح به شرکت‌ها و…..ضرورت تحقیق و تفحص را اجتناب ناپذیر می‌کند. حال سوال اینجاست که وظایف نگهداری تاسیسات طرح با چه نهادی است و چرا طرح به طور کامل اجرا نشده است» محمد سرگزی نماینده زابل در مجلس در همین جلسه می‌گوید: «میزان پیشرفت پروژه ۴۶ هزار هکتاری آبیاری دشت سیستان با میزان اعتبارات تخصیصی همخوانی نداشته و ابهامات گسترده مالی در آن وجود دارد» روایت این طرح که بالغ بر 850 میلیون دلار اعتبار برای آن در نظر گرفته شده بود، از زبان سرگزی اینطور نقل شده است: «با ۸۵۰ میلیون دلار چه میزان اشتغال می توانستیم ایجاد کنیم. در سال ۹۰ اجرای طرح پایلوت در سیستان آغاز شد قرار بود کار کارشناسی صورت بگیرد اما ۵۰ درصد کار انجام نشده بود که طرح متوقف شد و ۱۶ منطقه بدون کار کارشناسی فعالیت عمرانی خود را آغاز کردند، با اجرای پروژه‌های تحقیقاتی با توجه به نبود منابع آبیاری پایدار که همواره مشکلی جدی بوده است، می‌توانستیم متوجه شویم که آیا این طرح به صلاح منطقه است یا خیر؟ ابهامات گسترده مالی در طرح ۴۶ هزار هکتاری آبیاری دشت سیستان وجود دارد. قرار بود بر اساس تعهدات قراردادی پیمانکاران مصالح را تامین کنند اما در اقدامی نامرتبط کارفرما خرید تجهیزات را برعهده گرفت و به واسطه طولانی شدن اجرای قرارداد علی‌رغم اینکه منابع مالی نقد بود خرید تجهیزات تحمیل شد» نبود نگاه کارشناسی و بی‌توجهی به اظهارات صاحبنظران در حوزه‌های مختلف همواره هزینه‌های بسیاری به کشور تحمیل کرده است، اما در همچنان بر همان پاشنه می‌چرخد و دور از ذهن نیست که باز هم مسئولی در جلسه‌ای بنشیند از طرحی غیرکارشناسی که منابع آب و خاک این سرزمین را تلف کرده و نه تنها نتیجه‌ای که طرح به دنبال آن بوده حاصل نشده بلکه مشکلات و تخلفات و مسائلی نیز پیرامون آن شکل گرفته که کسی در قبال آنها پاسخگو نیست.