خانه اقبالیان را ثبت اضطراری کنید

|پیام ما| بیش از 110 هنرمند همدانی خواستار حفظ و ثبت اضطراری خانه اقبالیان (حوائجی) در همدان شدند. موج تخریب خانه‌های تاریخی در این شهر، سبب نگرانی دوست‌داران میراث فرهنگی شده است. تخریب خانه‌ها در بافت‌های تاریخی همدان شکلی زنجیره‌ای به خود گرفته، به گونه‌ای که خانه «خانجانی» و «خوشبخت» در یک ماه گذشته ویران شدند. حالا هنرمندان با انتشار بیانیه‌ای خطاب به مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی در وزارت میراث‌فرهنگی خواستار حفظ خانه‌ای بازمانده از دوره مدرن معماری شده‌اند که سبک آن متاثر از آثار پیت موندریان و نقاشان دیگر به‌وجود آمده است.

خانه 60 ساله اقبالیان در خیابان جهان‌نما، نبش کوچه قباد واقع شده که اثر زنده‌یاد محمود نیامی (۱۳۱۴_۱۳۹۸ در همدان) است. این معمار در ۲۵ سالگی و سال ۱۳۳۹ طراحی این خانه را شروع کرد و در ۱۳۴۲ ساختش را به پایان رسانید. محمود نیامی معماری خلاق و هنرمند بود در سال ۱۳۳۳ در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران معماری آموخت و یکی از شاگردان هوشنگ سیحون نیز بود و در چند طرح ملی مهم از جمله، شهرک ذوب‌آهن اصفهان، شهرک غرب تهران، پارک طالقانی (تپه‌های عباس آباد و داوودیه تهران) و طرح فلکه دور حرم مشهد نیز شر‌کت داشت. نیامی همچنین در دهه ۱۳۴۰ به عنوان مدیر‌کل در اداره مهندسی ذوب‌آهن اصفهان فعال بود و سرای روحانی (بازار فرش) در همدان نیز از آثار اوست. این میان اما یکی از پروژه‌های مهم او که ارزش معمارانه بالایی دارد، خانه اقبالیان است حالا به دنبال تخریب‌های پی‌درپی خانه‌ها در همدان کسانی چون احمدرضا درویش، کارگردان سینما؛ پرویز اذکایی؛ مورخ و همدان‌شناس؛ قباد شیوا، طراح گرافیک؛ محمدحسین حلیمی، نقاش؛ امیرشهاب رضویان، فیلمساز؛ مهتاب کرامتی، بازیگر؛ عبدالله کوثری، مترجم؛ احمد فتوت، نقاش؛ پرویز پرستویی، بازیگر و ناصر پلنگی، نقاش پای بیانیه‌ای را امضا کرده‌اند که در آن درخواست حفاظت از خانه اقبالیان (حوائجی) مطرح شده است.
در این بیانیه خطاب به مصطفی پورعلی، مدیرکل ثبت و حریم آثارو حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور آمده است: «هنوز بسیاری از خانه‌ها و بناهای واجد ارزش و تاریخی استان نیاز به توجه و ثبت دارد؛ به ویژه آثاری که در قرن اخیر ساخته شده و به لحاظ معماری از آثار شاخص هنر معاصر به شمار می‌روند. خانه اقبالیان (حوائجی) یکی از با ارزش‌ترین خانه‌های دوره مدرن در شهر همدان است. این خانه توسط معمار شهیر همدانی زنده‌یاد مهندس «محمود نیامی» طراحی شده و می‌توان گفت، دقیقاً همگام با جریان روز حاکم بر معماری جهان طراحی شده است. لذا یک اثر پیشرو در سطح جهانی به شمار می‌رود.»
امضاکنندگان ادامه می‌دهند: «همانطور که می‌دانید، این خانه را می‌توان برگرفته از سبک «دِستیل» دانست که در سال ۱۹۱۷ توسط «تئو وان دوسبرگ» متأثر از آثار «پیت موندریان» و نقاشان دیگر به‌وجود آمده است. نخستین معماری که تجربه موندریان را در معماری مجسم ساخت «ریتولد» بود که در اوترخت هلند به سال ۱۹۲۴ خانه‌ای را به نام «شرودر» طراحی کرد که نقطه اوج معماری دستیل و از نخستین نمونه‌های معماری مدرن است.»
بر اساس این نامه خانه اقبالیان یا حوائجی ترکیباتی بسیار متاثر از سبک دستیل دارد، رنگ‌های آبی و سفید، ما را یاد نقاشی‌های موندریان و ترکیب متریال‌ها، ما را یاد خانه شرودر می‌اندازد. نیامی همچنین از سنگ‌های روستای دیویجین در این خانه استفاده کرده که بومی همدان است و به نوعی این سبک را بومی‌سازی کرده است و در استان همدان نمونه دیگری ندارد. لذا این بنا یک اثر معماری پیشرو در سطح جهانی محسوب می‌شود. اهمیت این سبک از این جهت مهم است که بخش اعظم معماری امروز جهان در ویلاسازی متاثر از این سبک است.
نامه هنرمندان اینطور ادامه پیدا می‌کند: «شما آگاهی دارید که این خانه بر اساس، معیارهای 8 ، 10 و 12 ثبت آثار تاریخی و فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مصوب 1309 و تبصره 2 قانون مدیریت خدمات باستان‌شناسی مصوب 1323 مجلس قابلیت ثبت دارد. (معیار 8 اشاره به تحولات شاخص و ارزشمند معماری در دوره معاصر، معیار 10 اشاره به ساخته شدن بنا توسط معماران شهیر و معیار شماره 12 که اشاره به نمونه‌های بی‌نظیر یا کم‌نظیر باقی مانده از یک سبک یا دوره تاریخ معماری در یک منطقه دارد).»
امضاکنندگان در نهایت خواستار شده‌اند که «وزارت میراث فرهنگی به صورت اضطراری اقدام به ثبت این اثر بی‌بدیل کند». آنها همچنین ادامه می‌دهند:‌ «از نظر امضاکنندگان این نامه، هر فرد، مهندس، سازمان و اداره‌ای که در فرآیند تخریب و طراحی این بنا همکاری و مشارکت کند، شریک این اقدام ضدفرهنگی هستند و باید از هر عملی تخریبگرانه‌ای جلوگیری کرد.» این نامه همچنین تاکید می‌کند که شهرداری، شورای شهر و اداره میراث فرهنگی تا تعیین تکلیف این اثر اجازه هیچگونه دخل و تصرف اعم از تخریب، بازسازی، خاکبرداری و ساخت و ساز بنای جدید را صادر نکنند و مسئولان استانی و شهری در عین حال حقوق مالکانه مالک یا مالکان را در نظر بگیرند و با ارائه مشوق‌های لازم و اجازه کاربری مناسب مالکان را ترغیب به حفظ بناها و آثار کنند.
امضاکنندگان در پایان این بیانیه از مصطفی پورعلی درخواست می‌کنند که «مسئولان استانی را مکلف کنید، بناهای ارزشمند معاصر را شناسایی و ثبت کنند».