کمتر کسی است که دستی در فعالیت‌های مدنی داشته باشد و نام مه‌لقا ملاح را نشنیده باشد. بنیانگذار جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست که عمدتا از او با عنوان مادر محیط زیست ایران یاد می‌شود. زنی توانمند و مصمم و عاشق طبیعت که بعد از نیم قرن پژوهش و فعالیت در حوزه علوم اجتماعی، تازه در هشتمین دهه زندگی‌اش فعالیت‌های محیط زیستی‌اش را به طور جدی آغاز کرده بود.
او معتقد بود زنان بیشتر از مردان، می‌توانند در مقابله با بحران‌های محیط زیستی ایفای نقش کنند و اگر آگاه شوند و به اطلاعات درست دسترسی یابند می‌توانند زمین را نجات دهند.
افراد تاثیرگذار زندگی‌اش هم اتفاقا غالبا زن بودند. از مادر بزرگش بی‌بی خانم استرآبادی که موسس نخستین مدرسه دخترانه در ایران بود و برای آموزش دختران تلاش می کرد، تا مادرش خدیجه افضل وزیری که دستی بر روزنامه‌نگاری داشته و برای احقاق حقوق زنان و برابری تلاش می‌کرده است. اما چه شد که او از جامعه‌شناسی و علوم‌اجتماعی که رشته تحصیلی و شغل و پژوهش اش بود، ناگهان در مسیر محیط زیست قرار گرفت؟
اتفاقا این بار هم یک زن مسیر زندگی او را تغییر می دهد. راشل کارسون، زیست‌شناس آمریکایی و نویسنده کتاب «بهار خاموش» که تأثیر شگرفی در آغاز جنبش‌های محیط زیستی آمریکا و اروپا در سال‌های آخر دهه 60 میلادی داشت، تأثیر عمیقی بر زندگی او نیز می‌گذارد. او تعریف می‌کرد که وقتی آن کتاب را در کتابخانه دانشگاه‌ خوانده شروع به جمع‌آوری اطلاعات محیط زیستی دیگر کشورها در حوزه سرزمینی‌شان کرده و چند سالی را در حین کار به همین شکل در حوزه محیط زیست هم تحقیق کرده است. تا اینکه سرانجام به این نتیجه می‌رسد که حال زمین خوب نیست و باید برای اقدام جمعی دست به کار شود از این رو در سن 78 سالگی با کمک همسرش و چند زن استاد دانشگاه اقدام به ثبت یک تشکل غیردولتی با عنوان جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست می‌کند.

او همه درختانش
را تنها گذاشت
خانم ملاح در سال 1356 هم با یک گروه مطالعاتی در سازمان بازرسی کل کشور در زمینه پیامدهای آلودگی هوای تهران همکاری کرده بود و نتایج این مطالعه نیز شاید یکی از مهمترین دلایلی بود که باعث شد به موضوع آلودگی هوا بسیار حساس شده و جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست را بنا کند و از آنجا که آگاهی‌رسانی و آموزش در خانواده مادری او، میراثی ماندگار شده بود او نیز در جمعیت زنان، با گسترش شعبات جمعیت در 16 استان کشور، تلاش کرد تا آموزش برای حفظ محیط زیست را به مدارس بکشاند. تلاشی که منجر به آموزش 500 معلم در اواخر دهه 70 شد اما با عدم همکاری وزارت آموزش‌و‌پرورش در ادامه این مسیر، نیمه تمام ماند.
خانم ملاح می‌گفت در خانواده‌ای بزرگ شده که به آب به عنوان مهریه فاطمه زهرا احترام زیادی قائل بودند و دورریز غذایی نداشتند و بسیار به طبیعت علاقه‌مند بودند. او معتقد بود به چهار دلیل که حاصل مطالعات اجتماعی است، معلوم شده زنان نقش کلیدی در آلودگی زمین و طبیعت دارند که اگر آموزش داده شوند بسیاری از این بحران‌ها کنترل می‌شود. «نخست اینکه زایش با زنهاست و انفجار جمعیت زمین، مهم‌ترین دلیل نابودی منابع طبیعی بوده که اگر زنان آگاهی‌شان بالا رود می‌توانند این موضوع را کنترل کنند. دوم اینکه فرزندان در دامان مادر پرورش می‌یابند و زن یک معلم بالفطره است و می‌تواند با آموزه‌های درست، نسلی مسئول را تربیت کرده و تحویل جامعه دهد. سوم اینکه این زنان هستند که مسئول خرید خانه و تهیه غذا هستند و عمده تولید زباله با آنهاست که اگر آگاهی داشته باشند اینقدر زباله ایجاد نمی‌شود و چهارم اینکه زنان بیشتر از مردان ملعبه دست سرمایه‌داران هستند یعنی مصرف‌گرایی و علاقه به خرید کردن در زنان بیشتر از مردان است یعنی عمده مصرف‌گرایی در بین زنان است. و دقیقا به همین دلایل بود که حتی نام سازمان غیر دولتی‌اش را هم جمعیت زنان برگزید.»
او در طول سال‌های عمرش صدها درخت کاشت و با یاری زنانی که در جمعیت زنان با او همکار بودند و در هر مناسبتی حتی سوگواری نیز درخت می‌کاشتند، شاید در سه دهه اخیر هزاران درخت را به صورت گروهی و جمعی کاشتند و با آگاهی‌رسانی و آموزش‌ها و پیگیری‌ها و اعتراضات به موقع‌شان صدها هزار درخت را از خطر مرگ نجات دادند. او حالا همه درختانش را تنها گذاشت! و بعد از 104 سال زندگی، که سراسر عشق به طبیعت بود، بامداد دیروز آسمانی شد. یاد و نامش همیشه جاودان.