نسخه جدید برای باغ‌های تهران

پیرمرد دست از آب و جارو می‌کشد، استکان کمر باریکش را روی سکوی سنگی می‌گذارد و انگشت اشاره‌اش را کج می‌کند و می‌گوید: «نقطه‌های سبز را توی کوه می‌بینی؟ همه ویلا شدند، همه را ساختند. برای از ما بهترانه.» می‌نشیند روی سکوی پیرنشین و چشمانش را می‌دواند میان قبرهای امامزاده والی، اولین قبرستان بومی درکه که پشت به پشت آن ساختمان چند طبقه روییده است: «هرکی پول داشت ساخت، همه دادن به پسرها و دختراشون. غیر بومی هم اومد.
قبلا چند طبقه می‌ساختن. حالا فقط می‌گن دو طبقه. بعضی دست نگه داشتند قانون عوض شود، بعضی‌ها هم نه.» به خودش می‌گوید مورخ شفاهی درکه، هم خانه‌ها را می‌شناسد و هم صاحبانش را: «باغ؟ باغی نمانده که، شما به این‌ها می‌گویی باغ؟ از وقتی آب را قطع کردن، باغ‌ها خشک شد، هیچ درختی نماند. باغ‌ها جلوی چشم صاحب‌ها خشک شدند.دوتا درخت آلبالو و گیلاس که باغ نیست.» چند قدم پایین‌تر از امامزاده، مردان مسن براساس وعده‌ای نانوشته جلوی حسینیه درکه هر روز می‌نشینند به تماشا. میان خاطراتشان گاهی از باغ و باغچه‌هایی می‌گویند که هنوز هست اما کم است: «آنجا را می‌بینی؟ مادرم خدا بیامرز تعریف می‌کرد که یکبار گم شده بود توی باغش.» بعد همگی می‌گویند آره ملک فلانی، ملک بزرگی بود و سرتاسرش درخت‌های بلند بود. حالا اما؟ یک ساختمان چهار طبقه با نمای سنگ سفید به جای درختان نشسته است. پچ‌پچ‌های مردانه جای خودش را به صدای لودرهایی می‌دهد که در صف تخریب‌‌چی‌ها ایستادند. تخریبی که بعضی اهالی از آن استقبال می‌کنند و بعضی دیگر نه: «آن همه درخت رو کی سر برید؟ از دهه هفتاد افتادند به جان درکه، صحبت امروز و دیروز نیست، حرف یک عمر است. بعضی از این درخت‌ها همسن من و این آقا بودن.» به مسن‌ترین مرد درکه اشاره می‌کند که چشم‌هایش را دوخته به عصایش و سمعکش را به محض بالاگرفتن صدای لودرها از گوشش بیرون می‌آورد.
درکه، هنوز هم خوش آب و هواست. محله ییلاقی کوهستانی در منطقه یک تهران. بررسی‌های دفتر توسعه محله‌ای نشان می‌دهد که از هزاران هکتار باغ این منطقه تنها به تعداد انگشتان دو دست، باغ در منطقه باقی مانده است. باغ‌هایی که صاحبانشان مشخص نیست که شاید اگر بود آن‌ها هم برج‌هایی بلند می‌شدند. آفت تخریب باغ‌ها تنها به جان درکه و منطقه یک تهران نیفتاده است. تصاویر هوایی سال 1325، نشان می‌دهد که نزدیک به 5 هزار هکتار از باغ در شهر تهران وجود داشته، مساحتی که حالا تقریبا به نصف رسیده است، یعنی حدود 2 هزار و 491 هکتار.
براساس آمارهایی که اعضای شورای شهر تهران گهگاه در مصاحبه‌های خود به آن اشاره می‌کردند، بین سال‌های 92 تا 96 بیشترین تخریب در باغ‌ها صورت گرفته است. آنطور که زهرا صدراعظم نوری، رئیس کمیسیون محیط زیست شورای پنجم در یکی از جلسات شورای پیشین اعلام کرده بود، طی ده سال 261 پروانه ساختمانی تنها در منطقه یک صادر شده است و این یعنی نابودی حدود 56 هکتار از باغ‌ها این منطقه. او همچنین گفته بود: 50 پروانه در منطقه ۲ معادل 8.5 هكتار، 41 پروانه در منطقه سه معادل 6.6 هكتار، 46 پروانه در منطقه 4 معادل 7.8 هكتار، 29 پروانه در منطقه پنج معادل 9.8 هكتار، 10 پروانه در منطقه 21 معادل 15.4 هكتار باغ صادر شده است. به گفته نوری در منطقه 22 نيز كه قرار بود تمام آرزوها و آمال مديريت شهری در آنجا عملياتی شود، 37 پروانه صادر شده و 17 هكتار باغ از بين رفته‌ است.
انتقاداتی که اعضای شورای شهر در سال 97 مطرح کردند در نهایت به لغو مصوبه برج- باغ منجر شد. مصوبه خانه باغ جایگزین مصوبه قبلی شد و براساس آن ساخت و ساز باغ‌ها 500 تا 3 هزار متر با سطح اشغال ۱۵ درصد در دو طبقه و حداکثر تراکم ۳۰ درصد میسر است. براساس مصوبه خانه باغ همچنین مقرر شده بود، باغ‌ها ۳ تا ۵ هزار متر سطح اشغال ۱۵ درصد در سه طبقه و تراکم تا ۴۵ درصد و برای باغ‌ها تا ۵ هزار متر مربع سطح اشغال ۱۵ درصد و تعداد سه طبقه با تراکم ۱۵ درصد اجازه ساخت داده شود.
تجدید نظر در قانون باغ‌ها
مصوبه برج باغ و رویکرد شورای پنجمی‌ها برای باغ‌های شهر تهران اما به مذاق شورای ششمی‌ها خوش نیامد. به طوری که مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران هم در نشست خبری پیش از آغاز انتخابات گفته بود: «در مورد باغ‌ها حتما در قانون تجدید نظر می‌کنیم چرا که جلوی ساخت و ساز را گرفتند، در سال ۹۹ یک پروانه باغ صادر نشده است و اینگونه نمی‌شود، پیش رفت. باید قانون باغ‌ها این باشد که هیچ درختی قطع نشود، نه اینکه چیزی ساخته نشود. بسیاری از مردم با ما تماس می‌گیرند که ما را از این قانون رها کنید و قطعا باید روی این قانون تجدید نظر کرد.»
صحبت‌های چمران خبر از یک تغییر در قوانین قبلی می‌داد. خبری که البته تاکنون جزئیاتی از آن مشخص نشده است.
در همین راستا مهدی بابایی، رئیس کمیته باغ‌ها شورای ششم شهر تهران از لزوم اتخاذ رویکردی بینابین در بررسی پرونده‌های باغ‌ها خبر می‌دهد. او به روزنامه پیام ما می‌گوید: «این موضوع باید در کمیسیون شهرسازی بررسی و اقدام شود، دوستان طرح‌ها و نظراتی دارند، ما هم به عنوان کمیسیون همکار موضوع را بررسی می‌کنیم و نسبت به اصلاح مجوزهای تخریب و نوسازی در باغ‌ها بتوانیم فضای بینابینی قوانین دوره قبل از پنجم و پنجم را ببینیم. در دوره پنجم مالکان می‌توانستند دو طبقه با پیشروی 15 درصد بسازند، این باعث می‌شود که افراد باغ‌هاش را به سمت خشک کردن ببرند و مسیری را بروند که باغ را از حالت باغ خارج کنند.» او تاکید می‌کند که دغدغه شورای ششم حفظ و صیانت باغ‌ها است: «طرح‌هایی ارائه می‌شود، باید کار کارشناسی انجام دهیم و فضایی ایجاد کنیم که هم حق شهر رعایت شود و هم حق‌الناس مالک ساختمان. نمی‌توانیم تنها حق شهر را رعایت کنیم و حق و حقوق مالکین را نادیده بگیریم. مالکین هم دارای حقوق حقه هستند. باید به هر دو طیف توجه کنیم.» علیرضا زاکانی، شهردار تهران نیز در گفت‌وگو با روزنامه پیام ما مدعی شد که در دوره او، مدیریت شهری به سمت تخریب باغ‌ها نمی‌رود و از نظر او باغ‌ها تنفس‌گاه‌های شهر تهرانند.
اما اینکه این رویکرد تا چه اندازه در دوره مدیریت ششم شهر تهران عملیاتی می‌شود، هنوز جای سوال است. سوالی که حتی اهالی یکی از مناطق خوش آب و هوا و ییلاقی شهر تهران هم از پاسخ آن ناآگاهند: «خیلی‌ها دست نگه‌داشتند، امید داشتند که قانون تغییر کند و بعد بکوبند و چند طبقه بسازند.»