گزارش «پیام ما» از تخلفات اکتشاف نفت در جنگل‌های شمال خوزستان

بلوط‌ها قربانی نفت شدند

با وجود درخواست توقف عملیات از دادگاه، پروژه هیچ‌گاه متوقف نشد





29 آبان 1405، 19:53

حدود ۱۵۰۰ درخت بلوط و بادام در سه سال گذشته قربانی اکتشاف نفت در جنگل‌های زاگرس در شمال خوزستان شده‌اند. حالا دیگر دیر است. اعتراض مردم محلی و کنشگران به جایی نرسیده، اما جاده نفت به بالای «ریتکوه» رسیده، جایی که قرار است «ریت یک»، اولین چاه اکتشافی نفت، در قلب زاگرس حفاری شود. کوه‌های مسیر تراشیده شده و جنگل کهنسال زاگرس زیر چرخ بلدوزرهای نفت ویران شده است، درحالی‌که پرونده تخلفات نفت همچنان بی‌نتیجه مانده است.

پروژه اکتشاف نفت در بخش الوارگرمسیری در اندیمشک از سال ۱۴۰۲ آغاز شد. منطقه «شاهزاده احمد» در دهستان مازو، با جنگل انبوه بلوط، چشمه‌های طبیعی و حدود ۵۰ روستا با طبیعتی منحصربه‌فرد، در مسیر عملیات اکتشاف نفت است. هدف نهایی، منطقه کوهستانی «دشت لاله» است که قرار است محل حفاری چاه‌های نفت ریت یک تا ۸ باشد.

در این سه سال، عملیات جاده‌سازی در زاگرس، با وجود تخلف «شرکت مدیریت اکتشاف نفت» و تشکیل پرونده‌های قضایی از سوی ادارات منابع‌طبیعی و محیط‌زیست، بی‌وقفه ادامه داشت. بنا بر گزارش‌های محلی، حالا عملیات جاده‌کشی تا محل جانمایی‌شده برای چاه شماره یک تقریباً به اتمام رسیده و سکوی چاه نیز ساخته شده است. بخشی از کمپ‌های کارگران نیز برچیده شده است، اما عملیات تعریض جاده‌ها و تخریب جنگل همچنان ادامه دارد.
«امین»، دوستدار محیط‌زیست و از اهالی منطقه، با ارسال تصاویری از فعالیت ماشین‌آلات راه‌سازی شرکت اکتشاف نفت در روزهای اخیر، به پیام ما می‌گوید: «پیمانکاران در منطقه قلا کوران و گردنه کزالی در حال تعریض جاده هستند و میزان تخریب به محدوده‌ای بیشتر از تعریض جاده‌ها هم رسیده، به‌طوری‌که زادآوری طبیعی و درختان دست‌کاشت مردم را هم نابود کردند. یکی از اهالی منطقه گفته است که چند هزار نهال بلوط که در طرح صیانت از جنگل‌های زاگرس زیر نظر اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان کاشته شده بود، نیز از بین رفته است.»

انتقاد امین بیشتر متوجه اداره منابع‌طبیعی، به‌ویژه «یگان حفاظت از منابع‌طبیعی»، است که در جلوگیری از قطع درختان به وظایفش عمل نکرده است: «فعالیت و تخریب‌های شرکت اکتشاف نفت از حدود سه سال پیش شروع شد که در آن زمان به انجمن‌های محیط‌زیستی منطقه و مسئولان اطلاع‌رسانی کردیم، اما برای ممانعت از تخریب‌ها اقدامی نکردند.»

او این منطقه را دارای تنوع زیستی منحصربه‌فرد و زیستگاه گونه‌های جانوری و گیاهی باارزش همچون سمندر لرستانی، پلنگ، خارپشت، بلوط، بادام و بنفشه کوهی می‌داند که اداره محیط‌زیست هم باید برای حفاظت از آن‌ها اقدام می‌کرد.

بن‌بست قضایی

تخلفات شرکت مدیریت اکتشاف نفت در زمان اجرای پروژه ریتکوه منجر به تشکیل دو پرونده از سوی ادارات حفاظت محیط‌زیست و منابع‌طبیعی شد که با گذشت دو سال، هر دو بی‌نتیجه مانده‌اند.

مجوز محیط‌زیستی پروژه با عنوان «عملیات راه‌سازی و حفاری چاه اکتشافی شماره یک ریت (ریتکوه شاهزاده احمد)» تیر ۱۴۰۲ صادر و در مهرماه ۱۴۰۳ باطل شد. آن‌گونه که «فرهاد قلی‌نژاد»، معاون محیط‌زیست انسانی «حفاظت محیط‌زیست خوزستان»، پیش از این به پیام ما گفته، «این مجوز به دلیل عدم رعایت و تخلف از موارد مندرج در مجوز زیست‌محیطی، قطع درختان جنگلی کهنسال بلوط و تخریب چشمه‌های منطقه دشت لاله ابطال شد.» «اداره محیط‌زیست اندیمشک» در مهر ۱۴۰۳ شکایتی علیه شرکت مدیریت اکتشاف نفت و پیمانکار آن مطرح کرد، اما با رأی «دادگاه اندیمشک» مبنی بر نبود صلاحیت، این پرونده به اهواز منتقل شد و اخیراً با تبرئه شرکت مدیریت اکتشاف مختومه شده است. در این مدت، با وجود درخواست توقف عملیات از دادگاه، پروژه هیچ‌گاه متوقف نشد.

اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان نیز مهر ۱۴۰۲ مجوز اجرای پروژه حفر چاه اکتشافی نفت و حفاری ریت یک را به‌صورت مشروط (شامل ۱۰ شرط) داد. بر اساس این مجوز، شرکت مدیریت اکتشاف نفت و پیمانکار متعهد شده بودند که پروژه فقط در همان محل‌های ارائه‌شده اجرا شود و از هرگونه تغییر مسیر جاده یا جابه‌جایی محل کمپ و گودال‌های نفتی و پسماند خودداری شود. «امید کرمی»، رئیس «اداره منابع‌طبیعی اندیمشک»، پیش از این به پیام ما گفته است: «با تخطی از مفاد مجوز و مغایرت جاده‌سازی با نقشه اولیه، اداره منابع‌طبیعی اندیمشک در اوایل سال ۱۴۰۳ علیه مدیریت اکتشاف نفت به دادگاه بخش الوارگرمسیری شکایت کرد که این پرونده نیز با رأی به عدم صلاحیت، ابتدا به اهواز و بعد با استناد به ‹شیوه‌نامه رسیدگی و رفع اختلاف دستگاه‌های اجرایی› به معاونت حقوقی استانداری ارجاع شد که هنوز در نوبت بررسی است.»

«یوسف محمودی»، مدیرکل عملکرد، بازرسی و امور حقوقی و ارتباطات مردمی «استانداری خوزستان»، به پیام ما می‌گوید: «لوایح اداره‌کل منابع‌طبیعی و شرکت مدیریت اکتشاف در حال حاضر تحویل شده و قرار است ظرف روزهای آینده جلسه رسیدگی به این پرونده برگزار شود.»

سؤال‌های بی‌پاسخ پرونده ریتکوه

منطقه کوهستانی شاهزاده احمد تنوع زیستی بالایی دارد و آن‌گونه که مردم محلی و کنشگران محیط‌زیست می‌گویند، یکی از زیستگاه‌های مهم سمندر لرستانی و همچنین زیستگاه پلنگ، خرس، شاه‌روباه، کاراکال و انواع پرندگان است. این منطقه جزو مناطق حفاظت‌شده محیط‌زیست نیست، اما ارزش حفاظتی بالایی دارد و دارای پوشش گونه‌های گیاهی باارزش درختی و جنگلی و دارویی مثل بلوط، بنه کوهی و بادام است. این وضعیت این پرسش را به میان می‌آورد که مجوز ورود بلدوزرهای نفت در قلب این جنگل‌ها چگونه صادر شده است؟

مستنداتی که درباره مراودات میان اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان و شرکت مدیریت اکتشاف به پیام ما رسیده، ابهاماتی درباره نحوه برخورد با تخلفات شرکت مدیریت اکتشاف و تأخیر در پیگیری قضایی پرونده از سوی اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان را در زمان مدیرکل سابق به میان می‌آورد.
بنا بر این مستندات، بهمن ۱۴۰۲ (پنج ماه بعد از صدور مجوز) تفاهم‌نامه‌ای میان اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان و شرکت مدیریت اکتشاف نفت منعقد شده که بر اساس آن، شرکت مدیریت اکتشاف نفت متعهد شده ۲۰۰ هزار اصله نهال (اکالیپتوس، کهور پاکستانی و سایر) را تأمین کند. جالب اینجاست که اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان در حال حاضر از وجود چنین تفاهم‌نامه‌ای اظهار بی‌اطلاعی می‌کند و خبر ندارد که مفاد آن اجرا شده است یا خیر. تنها چیزی که مشخص است، اینکه اثری از این نهال‌ها تاکنون مشاهده نشده است. همچنین سند انتقال ۵۰۰ میلیون تومان در ۲۲ خرداد ۱۴۰۳، توسط پیمانکار شرکت اکتشاف نفت به حساب شخصیِ مسئول یکی از نهالستان‌های زیرمجموعه منابع‌طبیعی، وجود دارد. این انتقال تنها یک هفته بعد از نامه مدیرکل بازرسی استانداری به اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان درباره خسارت به دشت لاله بوده است و ارتباط این سند با پروژه اکتشاف نفت در ریتکوه در هاله‌ای از ابهام است. این مستندات نیازمند ورود نهادهای نظارتی بوده، اما با وجود پیگیری‌های بسیار خبرنگار پیام ما، «سازمان منابع‌طبیعی»، اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان و شرکت مدیریت اکتشاف حاضر به پاسخ‌گویی و شفاف‌سازی درباره این مستندات نشدند.

پرونده ریتکوه به شورای حفاظت از بیت‌المال می‌رود

گفته شده اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان در سال ۱۴۰۳ علیه شرکت مدیریت اکتشاف نفت اعلام جرم نکرده و شکایت حقوقی‌ای که مطرح کرده، بابت اخذ خسارت بوده است. این خسارت نمی‌تواند جنگل‌های کهنسال چندصدساله زاگرس را بازگرداند. پس از انتشار نخستین گزارش پیام ما درباره تخریب‌های نفت در زاگرس با عنوان «زاگرس قربانی اکتشافات نفتی» در تاریخ ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ و در پی دریافت مستندات جدید از احتمال تخلف در پروژه، سازمان منابع‌طبیعی کشور دور جدیدی از پیگیری‌ها را آغاز کرده است.

«محمد داس‌مه»، مشاور حقوقی رئیس سازمان منابع‌طبیعی در امور حقوقی و تهیه و تدوین لوایح، در گفت‌وگو با پیام ما از اعلام جرم علیه شرکت اکتشاف نفت و ارجاع پرونده تخلف این شرکت در پروژه ریتکوه به «شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری خوزستان» و دادستان کل کشور خبر داده و توضیح می‌دهد: «مدیرکل حوزه ریاست و بازرسی سازمان منابع‌طبیعی طی مکاتبه‌ای به اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان دستور داد پرونده تصرفات بدون مجوز و تخریب جنگل‌های بلوط در پروژه ریت ۱ جنگل‌های الوارگرمسیری را به شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری خوزستان ارجاع دهند.»
پیرو این دستور، «ابوعلی»، مدیرکل منابع‌طبیعی خوزستان، در نامه‌ای به دادستان مرکز استان و دبیر «شورای حفاظت از اراضی ملی و منابع‌طبیعی دادگستری خوزستان» به تاریخ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، به پنج نوبت اقدام قضایی این اداره‌کل اشاره و تأکید می‌کند که «شرکت پیمانکار طرف قرارداد مدیریت اکتشاف نفت اقدام به قطع درختان و تخریب حجم انبوهی از جنگل‌های بلوط منطقه ریت و همچنین خسارات به اراضی جنگلی مسیری غیر مسیر دارای مجوز کرده است که این اداره‌کل (اداره منابع‌طبیعی اندیمشک) مکاتبات عدیده‌ای برای توقف عملیات اجرایی با دادگستری بخش الوارگرمسیری شهرستان اندیمشک انجام داده است که متأسفانه، به‌رغم پیگیری‌های متعدد، به دلایلی از جمله ملی بودن پروژه و اهمیت آن، هیچ‌کدام منجر به توقف عملیات اجرایی نشده است و شرکت پیمانکاری نیز هر روز خسارات زیان‌بار و جبران‌ناپذیری به جنگل‌های طبیعی منطقه ریت وارد می‌کند.» در این نامه، میزان خسارت بیش از ۱۴۰ میلیارد تومان برآورد شده که شامل خاک‌برداری، جاده‌سازی و قطع ۹۸۲ اصله درخت بلوط و ۴۵۶ اصله درخت بادام است.

داس‌مه می‌گوید: «اکنون پرونده به شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری و دادستان عمومی و انقلاب مرکز خوزستان به‌عنوان دبیر شورا ارجاع شده و شورا هم شهریورماه یک جلسه در این خصوص برگزار کرده و مصوبه‌ای داشتند مبنی بر اینکه رئیس دادگستری بخش الوارگرمسیری به همراه معاون حفاظت و امور اراضی، رئیس اداره حقوقی و یگان حفاظت اداره‌کل منابع‌طبیعی خوزستان و نماینده شرکت مدیریت اکتشاف نفت از مسیر بازدید و تخریب‌های صورت‌گرفته در دو محور، شامل تعداد درختان قطع‌شده و میزان جاده‌کشی و خاک‌برداری صورت‌گرفته، در صورت‌جلسه قضایی و به‌صورت مستند، به همراه تصویربرداری، توسط رئیس دادگستری الوارگرمسیری و دبیرخانه شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری استان تهیه و تدوین شود. این گزارش الان تهیه شده و قرار است در جلسه آتی شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری خوزستان ارائه و تصمیمات قضایی اتخاذ شود.»

نامه دیگری نیز در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ با امضای «رضا افلاطونی»، رئیس سازمان منابع‌طبیعی کشور، به معاون حقوق عامه «دادستانی کل کشور» ارجاع شده که به گفته داس‌مه، «۱۴۰ میلیارد تومان برآورد خسارتی که توسط اداره‌کل منابع‌طبیعی و آبخیزداری استان خوزستان محاسبه شده بود، در این نامه قید شد و همچنین با استناد به ‹بند هـ ماده یک آیین‌نامه چگونگی رفع اختلاف بین دستگاه‌های اجرایی›، این پرونده مهم باید در مرجع قضایی رسیدگی شود و نه در هیئت رفع اختلاف دستگاه‌های اجرایی استانداری خوزستان. بنابراین، اجازه نخواهیم داد پرونده صرفاً در هیئت رسیدگی به پرونده‌های دستگاه‌های اجرایی رسیدگی شود، بلکه این پرونده وصف مجرمانه دارد و پرونده کیفری را تا حصول نتیجه تعقیب خواهیم کرد.»

بر اساس بند هـ ماده یک «آیین‌نامه چگونگی رفع اختلاف بین دستگاه‌های اجرایی از طریق سازوکارهای داخلی قوه مجریه»، ذیل بحث تعاریف اصطلاحات، «اختلاف» به اختلاف‌نظر دستگاه‌های اجرایی در برداشت از قوانین و مقررات یا اختلاف ناشی از تداخل وظایف قانونی آن‌ها و همچنین اختلاف آن‌ها در مورد اموال و حقوق مالی دلالت دارد و ناظر بر پرونده‌های کیفری و اختلافاتی که وصف مجرمانه دارند، نیست. این پرونده‌ها و اختلافات از آن خروج موضوعی دارند.

داس‌مه با اشاره به پیگیری جدی این پرونده از دادستانی کل کشور و دادستان مرکز خوزستان و شورای حفظ حقوق بیت‌المال دادگستری استان، تأکید می‌کند: «این منطقه تنوع زیستی بالایی دارد و زیستگاه سمندر لرستانی و پلنگ است و اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان نیز حسب قانون، تکلیف داشته تشکیل پرونده قضایی داده و گزارش را به شورای حفاظت از حقوق بیت‌المال دادگستری ارجاع دهد که تاکنون این اتفاق نیفتاده است.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

هشدار زرد هواشناسی برای چهار شهر؛

آلودگی هوا در تهران، کرج، اراک و اصفهان تا دوشنبه؛ بارش‌ها از یکشنبه در شمال کشور آغاز می‌شود

گزارش «پیام ما» از اعتراض‌های مردمی به ادامه فعالیت معدنی در ذخیره‌گاه زیست‌کره ارژن و پریشان

«گاوکشک» زیر سایه معدن

شهر دوستدار کودک؛ تحقق حقوق کودک

در جریان سی‌ویکمین اجلاس تغییر اقلیم سازمان ملل (COP31)؛

چارچوب میزبانی مرکز فناوری اقلیم توسط UNEP تدوین شد؛ پیش‌بینی بودجه ۱۰۶ میلیون دلاری

«پیام ما» در هفته‌ای که گذشت

از بحران آب و میراث تا سال سخت کودکان

پناهگاه حیات‌وحش خوش‌ییلاق شاهرود؛

دستگیری شکارچیان متخلف و کشف لاشه پرندگان در حاشیه منطقه

پایش حیات‌وحش در استان بوشهر؛

اجرای عملیات سرشماری پستانداران در منطقه شکار ممنوع کوه مند

صیانت از منابع آبی آذربایجان‌غربی؛

جمع‌آوری بیش از ۵۰۰ متر تور صید غیرمجاز از سد چپرآباد اشنویه

هوشیاری محیط‌بانان در آذربایجان‌غربی؛

دستگیری شکارچی متخلف پیش از اقدام به شکار در پارک ملی دریاچه ارومیه

حفاظت از زیستگاه‌های آبی آذربایجان‌غربی؛

کشف و جمع‌آوری تور صید غیرمجاز در سد ساروق تکاب