کوه آتشفشانی دماوند به‌طور رسمی در فهرست برترین میراث زمین‌شناختی جهان ثبت شد

کوه آتشفشانی دماوند از سوی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین (IUGS) در فهرست یکصد سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان (IUGS Geological Heritage Sites) جای گرفت. این معرفی روز جمعه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ در رویداد میراث زمین‌شناختی IUGS در شهر لوله واقع در منطقه آلگاروِ پرتغال و با میزبانی ژئوپارک جهانی یونسکوی آلگاروِنسیس انجام شد.

روند تهیه پرونده و ثبت جهانی دماوند

دکتر علیرضا امری‌کاظمی، رئیس شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکوی ایران و نایب‌رئیس کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارک‌ها، در این باره اظهار داشت که پرونده دماوند با همکاری دکتر جمشید حسن‌زاده از کالج گلندیل کالیفرنیا تهیه شده و پس از ارسال و دفاع علمی در رویداد پرتغال، رسماً به عنوان سایت برگزیده جهانی در گروه آتشفشان‌شناسی و با شماره ۲۵۲ ثبت شده است.

ویژگی‌های منحصربه‌فرد زمین‌شناختی دماوند

امری‌کاظمی با اشاره به ارزش‌های علمی این اثر طبیعی تصریح کرد که دماوند با ارتفاع ۵۶۱۰ متر، بلندترین قله خاورمیانه و بزرگ‌ترین آتشفشان چینه‌ای شناخته‌شده در میان یک قاره است. این آتشفشان در محیط زمین‌ساختی البرز حدود ۱.۸ میلیون سال فعال بوده و جوان‌ترین فوران‌های آن به حدود ۷۳۰۰ سال پیش بازمی‌گردد.

پهنای ۲۵ کیلومتری، حفظ توالی کامل فوران‌ها، فعالیت مجدد پس از ۲۰۰ هزار سال توقف و ساخت مخروط تازه در جنوب‌غربی دهانه قدیمی، دماوند را به آزمایشگاهی طبیعی برای شناخت آتشفشان‌های درون‌صفحه‌ای و خطرهای آتشفشانی تبدیل کرده است.

پیوند عمیق زمین‌شناسی و فرهنگ ایرانی

رئیس شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکوی ایران همچنین به ارزش فرهنگی دماوند اشاره کرد و یادآور شد که این کوه فراتر از یک پدیده زمین‌شناختی، با اسطوره‌ها و ادبیات ایران زمین پیوند خورده است؛ چنان‌که داستان به بند کشیدن ضحاک در شاهنامه فردوسی (ثبت‌شده در فهرست حافظه جهانی یونسکو) در این مکان روایت شده و اتحادیه بین‌المللی علوم زمین نیز در توصیف رسمی خود به این پیوند میان زمین‌شناسی و فرهنگ ایرانی توجه کرده است.

جایگاه جهانی و ضرورت صیانت از دماوند

برنامه سایت‌های میراث زمین‌شناختی IUGS از سال ۲۰۲۲ آغاز شده و پس از اعلام صد سایت نخست در اسپانیا و صد سایت دوم در کره جنوبی، در فهرست صد سایت سوم، دماوند در کنار آثار برجسته‌ای چون کوه فوجی ژاپن، آبدره‌های نروژ، گسل سن‌آندریاس آمریکا و کوه آکونکاگوا در آرژانتین قرار گرفته است.

امری‌کاظمی در پایان تأکید کرد که این عنوان جهانی مسئولیتی تازه برای افزایش توجه به حفاظت، صیانت و استفاده آموزشی از این اثر ارزشمند ایجاد می‌کند.