ثبت ۳۸۶ مورد گزش جانوران زهرآگین در خراسان جنوبی

آمار تفکیکی گزش‌ها و پراکندگی جغرافیایی در نیمه نخست سال

محمدرضا جمع‌آور، رئیس گروه مبارزه با بیماری‌های واگیر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، در تشریح جزئیات گزش‌های ثبت‌شده طی ۶ ماه اول سال جاری اظهار کرد که از مجموع ۳۸۶ مورد حادثه گزارش‌شده در خراسان جنوبی:

• عقرب‌زدگی: ۳۳۶ مورد
• مارگزیدگی: ۱۸ مورد
• نیش سایر حشرات و بندپایان (از جمله زنبور و عنکبوت): ۳۲ مورد

تمامی افراد مصدوم پس از ارجاع به‌موقع به مراکز بهداشتی و درمانی، خدمات بالینی مورد نیاز را دریافت کرده‌اند. از نظر پراکندگی جغرافیایی، ۶۵ درصد از موارد گزش در روستاها و ۳۵ درصد در مناطق شهری به ثبت رسیده است. علت اصلی سهم بالای روستاها در این آمار، اشتغال اکثریت ساکنان به حرفه‌های کشاورزی و دامداری و همچنین شرایط طبیعی زیست‌بوم منطقه از حیث وفور بندپایان و خزندگان زهرآگین است.

زمان وقوع گزش‌ها و ضرورت پرهیز از شیوه‌های سنتی

بر اساس داده‌های آماری، اوج وقوع گزش‌ها در فصول گرم سال و به‌طور ویژه در ساعات تاریکی هوا و شب‌هنگام رخ داده است. رئیس گروه مبارزه با بیماری‌های واگیر بر الزام انتقال سریع و بدون فوت وقت فرد مصدوم به نزدیک‌ترین مرکز درمانی تأکید کرد تا پروتکل‌های بالینی نظیر سرم‌تراپی بر پایه گونه جانور اعمال شود.

در حوزه اقدامات اولیه پیش از رسیدن نیروهای درمانی، موارد زیر باید به‌طور دقیق رعایت شوند:

• حفظ آرامش و خونسردی و مهار استرس مصدوم
• ثابت و بی‌حرکت نگه‌داشتن عضو آسیب‌دیده
• پرهیز جدی و کامل از روش‌های غیرعلمی و مداخلات سنتی نظیر تیغ‌زدن یا بریدن زخم، مکیدن زهر موضعی یا سوزاندن محل گزیدگی، چرا که این روش‌ها فرآیند درمان را مختل و عفونت را تشدید می‌کنند.

راهکارهای پیشگیری از ورود و مواجهه با جانوران زهرآگین

جمع‌آور برای کاهش ریسک گزش در نواحی مستعد و به‌ویژه اراضی بیابانی و بافت‌های روستایی، اقدامات پیشگیرانه زیر را الزامی دانست:

1. بهسازی محیط زندگی، جمع‌آوری نخاله‌های ساختمانی و زباله‌ها از پیرامون منازل مسکونی.
2. تکاندن و بررسی کامل کفش‌ها، لباس‌ها و رختخواب‌ها پیش از پوشیدن و استفاده.
3. تجهیز کشاورزان و کارگران انبارهای علوفه و کالا به کفش مناسب، چکمه و دستکش‌های ایمنی در زمان فعالیت میدانی.
4. خودداری اکید از خوابیدن مستقیم بر روی سطح خاک یا زمین بدون استفاده از زیرانداز مناسب در نواحی بیابانی و روستایی.
5. تماس فوری با سازمان آتش‌نشانی در صورت ورود و رؤیت این قبیل جانوران در محیط‌های مسکونی.

تجهیز مراکز اورژانس و توزیع رایگان پادزهر (آنتی‌ونوم)

قدرت و سمیت ترشحات مارها و عقرب‌های موجود در اکوسیستم استان خراسان جنوبی بسته به گونه متفاوت است. با این حال، کلیه پایگاه‌های اورژانس و مراکز درمانی در سراسر استان به امکانات تریاژ و انواع پادزهرهای بیولوژیکی مجهز شده‌اند.

با وجود ارزش و قیمت بالای جهانی فرآورده‌های دارویی بیولوژیک و هزینه‌های قابل‌توجه تهیه آن‌ها، سرم‌های پادزهر مار و عقرب به‌عنوان یک کالای حیاتی و استراتژیک در سیستم درمانی استان تأمین شده و استفاده از آن‌ها برای بیماران و آسیب‌دیدگان به‌صورت کاملاً رایگان انجام می‌گیرد. دریافت در زمان طلایی و تزریق زودهنگام آنتی‌ونوم مؤثرترین راهکار برای نجات جان مصدومان به شمار می‌رود.