احیای گونه‌های هیرکانی در دودانگه ساری؛ راه‌اندازی باغ پژوهشی و ثبت جهانی جنگل‌های شمال

راه‌اندازی باغ پژوهشی گونه‌های بومی در منطقه دودانگه

در شرایطی که تغییرات اقلیمی و توسعه شهری بقای اکوسیستم دیرینه هیرکانی را با چالش مواجه کرده است، علی خضری، دوستدار طبیعت، با اختصاص زمینی به مساحت ۲ هکتار در منطقه دودانگه شهرستان ساری، اقدام به پرورش و مراقبت از گونه‌های بومی جنگل‌های شمال کرده است.

در این باغ پژوهشی، گونه‌هایی همچون موارد زیر نگهداری می‌شوند:

• گیلاس وحشی، افرا، بارانک و آزاد
• بلوط، چنار، نمدار، سرخدار، شمشاد، راش نر و توسکا

خضری در محوطه سکونت خود نیز بیش از ۲۰۰ گونه نهال مثمر، غیرمثمر، زینتی و بومیِ در خطر انقراض را تکثیر کرده است. وی طی سال‌های اخیر بیش از ۲ هزار اصله نهال را در عرصه‌های طبیعی شهرستان ساری غرس کرده یا به‌منظور ترویج فرهنگ درختکاری میان شهروندان توزیع نموده است.

طراحی ساختار عمودی جنگل هیرکانی در مقیاس آموزشی

این مجموعه در زمینی با زیربنای تقریبی ۱۲۰۰ متر مربع به‌صورت مهندسی‌شده و بر مبنای تقسیم‌بندی طبقات رویشی جنگل‌های شمال طراحی شده است. ساختار این باغ شامل سه بخش مجزا است:

1. پوشش گیاهی جنگل‌های پایین‌دست
2. گونه‌های کمربند میان‌دست
3. گونه‌های ارتفاعات و بالادست

هدف از این ساختاربندی، شکل‌گیری یک آزمایشگاه زنده گیاه‌شناسی برای بهره‌برداری دانشجویان، پژوهشگران علوم جنگل و دانش‌آموزان است. همچنین بر پایه طرح آموزشی تدوین‌شده در این باغ، مقرر است هر اصله درخت به گروهی متشکل از ۵ دانش‌آموز واگذار شود تا این گروه‌ها ضمن رصد فرآیند رشد گونه، یافته‌های پژوهشی خود را در قالب کتابچه ثبت و منتشر کنند.

موقعیت و مشخصات جنگل‌های هیرکانی در فهرست یونسکو

جنگل‌های هیرکانی با قدمتی نزدیک به ۴۰ میلیون سال، در تاریخ ۱۴ تیرماه ۱۳۹۸ در چهل‌وسومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در باکو، پس از بیابان لوت به‌عنوان دومین اثر بزرگ طبیعی ایران به ثبت جهانی رسید.

شاخص‌های اصلی این عرصه عبارت‌اند از:

• مساحت کل: ۱.۹ میلیون هکتار در گستره‌ای به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض بین ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر.
• محدوده جغرافیایی: از آستارا در استان گیلان تا گُلی‌داغ در استان گلستان (به‌همراه بخش محدودی در جمهوری آذربایجان).
• تنوع زیستی: زیستگاه ۲۹۶ گونه پرنده، ۹۸ گونه پستاندار و ۱۵۰ گونه گیاه بومی درختی و بوته‌ای از جمله شمشاد و انجیلی.

سهم و سایت‌های ۶‌گانه استان مازندران در میراث جهانی

مازندران بیش از یک میلیون هکتار از کل عرصه‌های جنگلی شمال را در خود جای داده که معادل ۵۳ درصد جنگل‌های شمال کشور است؛ در حالی که استان‌های گیلان و گلستان در مجموع ۴۷ درصد باقیمانده را دارا هستند.

پرونده ثبت جهانی این جنگل‌ها با همکاری سازمان میراث فرهنگی، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان جنگل‌ها و مراتع و دانشگاه تربیت مدرس تدوین شد و شامل ۱۲ لکه اصلی (۱۵ سایت منفرد، با احتساب ۳ سایت تشکیل‌دهنده کامپلکس جنگل ابر در استان سمنان) در ۴ استان گیلان، مازندران، گلستان و سمنان است.

از مجموع ۱۲ لکه ثبت‌شده، ۶ لکه جغرافیایی در استان مازندران واقع شده است:

• سایت جنگلی بولا در شهرستان ساری
• سایت الیمستان در شهرستان آمل
• سایت جنگلی واز در شهرستان نور
• سایت کجور در شهرستان نوشهر
• سایت خشکه داران در شهرستان تنکابن
• سایت چهارباغ مرزن‌آباد در شهرستان چالوس