گردشگری ایران در حالی وارد هفته گردشگری می‌شود که مسئولان از هوش مصنوعی، تحول دیجیتال، مقصدهای هوشمند، توسعه دیپلماسی گردشگری و بهره‌برداری از صدها پروژه جدید سخن می‌گویند و خود معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی اذعان دارد این صنعت در پی جنگ ۱۲روزه و حوادث سال گذشته با افت و نوسان مواجه شده و بازگشت آن به چرخه رونق، اعتماد و ثبات زمان‌بر است. در چنین شرایطی، فاصله میان ادبیات پررنگ فناوری و واقعیت میدانی گردشگری بیش از همیشه قابل‌توجه است؛ صنعتی که از یک‌سو قرار است با هوش مصنوعی تجربه سفر را متحول کند و از سوی دیگر، هنوز با محدودیت منابع مالی، کمبود نیروی انسانی، تحریم، بی‌ثباتی بازار و آسیب‌پذیری شدید در برابر بحران‌های سیاسی و امنیتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. حالا وزارت میراث فرهنگی از طراحی سناریوهای مختلف، حتی وضعیت «نه جنگ و نه صلح»، و تلاش برای حفظ بازارهای گردشگری سخن می‌گوید؛ اما پرسش اصلی این است که آیا فناوری و برگزاری بیش از ۶۵۰ رویداد می‌تواند جای خالی ثبات، زیرساخت، اعتماد و برنامه‌ریزی بلندمدت را در صنعتی پر کند که با کوچک‌ترین بحران، روند رشد آن معکوس می‌شود؟

در این نشست، «انوشیروان محسنی بندپی»، معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، با تأکید بر ضرورت بازطراحی برنامه‌های گردشگری متناسب با تحولات جهانی، از ورود این حوزه به مسیر هوشمندسازی و تحول دیجیتال خبر داد و گفت استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی می‌تواند در ارتقای تجربه گردشگران، شناخت بازارها، انتخاب مقصد و بازاریابی گردشگری مؤثر باشد.

او می‌گوید: «با توجه به شعار امسال سازمان جهانی گردشگری درباره تحول دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی در بازطراحی گردشگری، باید در برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات خود از دانش و فناوری‌های روز دنیا استفاده کنیم و مأموریت‌ها و برنامه‌های حوزه گردشگری را متناسب با تحولات جدید بازطراحی کنیم.»

محسنی بندپی با اشاره به ماهیت گردشگری و ارتباط آن با فرهنگ و هویت کشورها می‌افزاید: «گردشگری شناخت فرهنگ، اقوام، جاذبه‌ها و روایت‌ها را به همراه دارد و یک ملت می‌تواند از طریق گردشگری، هویت و داشته‌های فرهنگی خود را به دیگران معرفی کند. به همین دلیل، فناوری باید در خدمت توسعه این ظرفیت قرار گیرد و به ابزاری برای معرفی بهتر داشته‌های فرهنگی و گردشگری کشور تبدیل شود.»

معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ادامه می‌دهد: «هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌هایی مانند انتخاب مقصد، برنامه‌ریزی سفر، بازاریابی، رزرو خدمات و حتی ارتقای تجربه گردشگری مورد استفاده قرار گیرد و استفاده از فناوری‌های نوین در این بخش دیگر یک انتخاب صرف نیست، بلکه یک ضرورت است.»

او با تأکید بر اینکه فناوری و هوش مصنوعی باید در خدمت انسان قرار گیرد، تصریح می‌کند: «استفاده از فناوری نباید به کاهش توانایی‌های انسانی و ایجاد وابستگی شدید منجر شود. در عین حال، باید ضمن حفظ اصالت فرهنگی و تاریخی کشور، از فناوری‌های نوین برای شناخت بهتر بازار، معرفی مقاصد سفر، افزایش بهره‌وری و ارتقای تجربه گردشگران استفاده کنیم.»

محسنی بندپی می‌گوید: «هدف ما قرار دادن گردشگری ایران در مسیر هوشمندسازی و تحول دیجیتال است و در این زمینه شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و فعالان حوزه خلاقیت و نوآوری می‌توانند نقش جدی ایفا کنند.»

جنگ ۱۲روزه و تأثیر آن بر گردشگری

بخش دیگری از سخنان معاون گردشگری به وضعیت صنعت گردشگری پس از جنگ ۱۲روزه اختصاص داشت. محسنی بندپی با اشاره به تأثیر این اتفاق بر روند گردشگری کشور می‌گوید: «از خرداد سال گذشته و پس از جنگ ۱۲روزه، بخشی از اهداف و برنامه‌هایی که برای توسعه گردشگری داخلی و خارجی دنبال می‌کردیم، تحت تأثیر قرار گرفت.»

او می‌افزاید: «یکی از اولویت‌های دولت، ارتقای جایگاه گردشگری در نظام حکمرانی، توسعه دیپلماسی گردشگری، افزایش همبستگی و همکاری، تسهیل فرایندها و حمایت همه‌جانبه از بخش خصوصی است.»

معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ادامه می‌دهد: «در فروردین ۱۴۰۴ و سه‌ماهه پایانی سال ۱۴۰۳، براساس آمار سازمان جهانی گردشگری، رشد معناداری در حوزه گردشگری داشتیم، اما با وقوع جنگ ۱۲روزه این روند منفی شد.»

محسنی بندپی با بیان اینکه صنعت گردشگری در عین پویایی و جذابیت، آسیب‌پذیری بالایی دارد، تصریح می‌کند: «گردشگری از آسیب‌پذیرترین صنایع در حوزه‌های اقتصادی، اشتغال و ارزآوری است و احیای این صنعت، بازسازی اعتماد و بازگرداندن آن به چرخه رونق، زمان‌بر است.»

او درباره نوسانات آمار گردشگری در ماه‌های مختلف سال گذشته می‌گوید: «پس از کاهش گردشگری از مهر تا آبان، دوباره نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد داشتیم، اما با وقوع حوادث تلخ در ادامه سال و سپس جنگ، این روند بار دیگر تحت تأثیر قرار گرفت.»

معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تأکید می‌کند: «این نوسانات نشان می‌دهد گردشگری صنعتی حساس و آسیب‌پذیر است و برای بازگشت پایدار آن باید برنامه‌ریزی متناسب با شرایط کشور و تحولات منطقه‌ای انجام شود.»

محسنی بندپی می‌افزاید: «با همکاری بخش خصوصی و دانشگاه‌ها، سناریوهای مختلف، از جمله شرایط «نه جنگ و نه صلح»، طراحی شده و متناسب با هر سناریو، برنامه‌های لازم را پیش برده‌ایم.»

او با اشاره به محدودیت‌های موجود ادامه می‌دهد: «با توجه به شرایطی که در آن قرار داریم و محدودیت‌هایی که در حوزه‌های مختلف، از جمله منابع مالی، نیروی انسانی و تحریم‌ها وجود دارد، باید راهکارهایی ارائه کنیم که کارآمدی مجموعه در عمل و در آمار و ارقام قابل مشاهده باشد.»

عراق در اولویت گردشگری خارجی

معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی درباره برنامه‌های این معاونت برای توسعه گردشگری داخلی و خارجی می‌گوید: «در شرایط فعلی دو محور اصلی را دنبال می‌کنیم که یکی توسعه گردشگری داخلی و دیگری تمرکز بر گردشگری خارجی است.»

محسنی بندپی ادامه می‌دهد: «در حوزه گردشگری خارجی، تمرکز بر کشورهایی است که با ایران مرز زمینی دارند و در این میان عراق در اولویت قرار دارد.»

او اظهار می‌کند: «در جلسه‌ای که با هدف فعال‌سازی دیپلماسی خارجی برگزار شد، ۹ محور برای تقویت گردشگری ایران و عراق مطرح شد که این محورها در حال پیگیری است.»

فعال‌سازی دفاتر خدمات مسافرتی ایران در افغانستان و پاکستان

محسنی بندپی در ادامه از برنامه‌های وزارت میراث فرهنگی برای فعال‌سازی دیپلماسی گردشگری با کشورهای منطقه خبر می‌دهد و می‌گوید: «دفاتر خدمات مسافرتی ایران در افغانستان و پاکستان نیز فعال می‌شوند.»

او تصریح می‌کند: «در همه نمایشگاه‌ها حضور خواهیم داشت و حتی اگر برای حضور در نمایشگاهی نیاز به چند جابه‌جایی پروازی باشد، این حضور را دنبال می‌کنیم تا بتوانیم ظرفیت‌های گردشگری کشور را معرفی کنیم.»

معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی می‌افزاید: «در شرایط جنگ نیز هیچ فرصتی را برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری کشور از دست نخواهیم داد و تلاش می‌کنیم با وجود همه محدودیت‌ها، مسیر توسعه گردشگری را ادامه دهیم.»

بهره‌برداری از ۲۴۶ پروژه گردشگری در هفته گردشگری

محسنی بندپی همچنین درباره پروژه‌های گردشگری در دست اجرا می‌گوید: «سه هزار و ۱۷ پروژه گردشگری با سرمایه‌گذاری بیش از هزار و ۳۰۰ همت در دست بررسی است که ۲۴۶ پروژه، از جمله سه هتل پنج‌ستاره در مشهد و دیگر شهرها، در هفته گردشگری به بهره‌برداری می‌رسد.»

او بهره‌برداری از این پروژه‌ها را بخشی از برنامه‌های این هفته عنوان می‌کند و بر ادامه روند توسعه زیرساخت‌های گردشگری در کشور تأکید دارد.

بیش از ۶۵۰ رویداد گردشگری در هفته گردشگری

در ادامه این نشست، «مصطفی فاطمی»، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، از برگزاری بیش از ۶۵۰ رویداد گردشگری با تمرکز بر فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در هفته گردشگری امسال خبر می‌دهد.

او در نشست خبری روز سه‌شنبه ۳۱ شهریور می‌گوید: «هر سال براساس شعار سال، برنامه‌هایی در نظر گرفته می‌شود. امسال روز جهانی گردشگری با شعار «دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» برگزار می‌شود. در این شعار بر نقش فناوری در ساده‌تر شدن برنامه‌ریزی سفر، بهبود خدمات گردشگری و ایجاد دسترسی برابر برای مسافران تأکید شده است.»

فاطمی ادامه می‌دهد: «هر سال در روز جهانی گردشگری تلاش می‌کنیم بر شعار مورد نظر تمرکز کنیم. در چهار سال گذشته بر موضوع گردشگری سبز و پایدار تمرکز داشتیم و امسال نیز تلاش می‌کنیم برنامه‌هایی با محوریت هوش مصنوعی برگزار کنیم.»

مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی می‌افزاید: «در هفته گردشگری از بهترین‌های حوزه گردشگری دیجیتال و هوش مصنوعی در صنعت گردشگری تقدیر و فضایی برای اظهارنظر آنها فراهم می‌شود.»

او با اشاره به تجربه مجموعه‌های گردشگری در استفاده از فناوری‌های دیجیتال تصریح می‌کند: «مجموعه‌های گردشگری که از طریق هوش مصنوعی در دیجیتال‌سازی فعالیت کرده‌اند، نشان می‌دهند تاب‌آوری آنها در شرایط سخت بسیار بیشتر است.»

فاطمی برگزاری همایش‌های تخصصی و کارگاه‌های آموزشی را از دیگر برنامه‌های هفته گردشگری عنوان می‌کند و می‌افزاید: «موضوعات آموزشی با تنوع زیاد در این هفته و در طول سال، با موضوع دیجیتال‌سازی و هوش مصنوعی در حوزه گردشگری برگزار می‌شود.»

او ادامه می‌دهد: «رونمایی از طرح‌های دیجیتال، افتتاح پروژه‌های گردشگری، برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای گردشگری مردمی، کشاورزی، گردشگری هنر، گردشگری سرگرمی، گردشگری ورزشی، گردشگری ادبی و برپایی نمایشگاه‌ها از دیگر برنامه‌های هفته گردشگری است.»

مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی می‌گوید: «بیشتر استان‌ها فعالیت خود را بر موضوعات ادبی و عرفانی متمرکز کرده‌اند.»

معرفی سالانه یک گردشگر ایرانی

فاطمی همچنین از تصمیم وزارت میراث فرهنگی برای معرفی چهره‌های اثرگذار گردشگری ایران خبر می‌دهد و می‌گوید: «از امسال تصمیم گرفتیم هر سال را به نام یک شخصیت گردشگر ایرانی نام‌گذاری کنیم تا جایگاه این افراد در توسعه صنعت گردشگری به مردم معرفی شود.»

او ادامه می‌دهد: «هر سال یک گردشگر ایرانی را در مجامع آموزشی، از جمله مدارس، در جمع کودکان و دیگر مجامع آموزشی و فرهنگی معرفی می‌کنیم.»

تقویم هفته گردشگری با محور تمرکززدایی

مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تقویم هفته گردشگری می‌گوید: «تقویم هفته گردشگری براساس رویکردهای سازمان جهانی گردشگری و با هدف «تمرکززدایی» برنامه‌ریزی شده است و هر روز با یک عنوان نام‌گذاری شده است.»

فاطمی می‌افزاید: «برنامه‌های هفته گردشگری با عناوین مختلف برگزار می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به ۶ مهر با عنوان «هوش مصنوعی و طراحی تجربه سفر»، ۷ مهر با عنوان «مقصدهای هوشمند و حکمرانی داده‌محور» و ۸ مهر با عنوان «هوش مصنوعی و آینده کسب‌وکارهای گردشگری» اشاره کرد.»

او ادامه می‌دهد: «همچنین برنامه‌های ۹ مهر با عنوان «مهارت‌های آینده انسان و هوش مصنوعی»، ۱۰ مهر با عنوان «گردشگری فراگیر و فناوری برای همه»، ۱۱ مهر با عنوان «میراث فرهنگی و بازتعریف روایت گردشگری» و ۱۲ مهر با عنوان «آینده گردشگری؛ فناوری مسئولانه و انسان‌محور» برگزار می‌شود.»

تلاش برای تغییر الگوی سفر از شمال به دیگر مقاصد

فاطمی در ادامه، با اشاره به رویکرد تمرکززدایی در توزیع سفر، می‌گوید: «در بخش توزیع مکانی، با توجه به تمرکز بیش از حد سفرها در سه استان شمالی گیلان، مازندران و اردبیل در سال گذشته، تلاش شد با مدیریت فضای مجازی و ابزارهای تشویقی، الگوی سفر تغییر یابد.»

او می‌افزاید: «در شهریور، شاهد گسترش مقاصد سفر به استان‌های خراسان رضوی، سمنان، گلستان، زنجان، قزوین، آذربایجان و کردستان بودیم.»

مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تصریح می‌کند: «اکنون تمرکز اصلی بر فعال‌سازی گردشگری در جنوب کشور است. در این راستا رویدادهایی تحت عنوان «مهر شیراز» با ۶۵ برنامه، «مهر یزد»، «مهر اصفهان» و برنامه‌های مشابه برنامه‌ریزی شده است تا موازنه گردشگری داخلی به نفع جنوب کشور تغییر کند و تحرک اقتصادی در این مناطق ایجاد شود.»