سوپر ال‌نینو چیست و چگونه جهان را تغییر می‌دهد؟

ال‌نینو بخشی از چرخه بزرگ «ال‌نینو–نوسان جنوبی» (ENSO) است. در شرایط عادی، بادهای دائمی آب‌های گرم سطحی را به سمت غرب اقیانوس آرام (اندونزی و استرالیا) می‌رانند. اما در فاز ال‌نینو، این بادها ضعیف شده و آب‌های گرم به سمت مرکز و شرق اقیانوس آرام تغییر مسیر می‌دهند.

این جابه‌جایی دمای سطح آب، تنها یک رویداد اقیانوسی نیست؛ بلکه موتور محرک تغییرات جوی در سراسر جهان است. اختلالات اقیانوسی از طریق گردش جوی به هزاران کیلومتر دورتر منتقل شده و بر بارش، دما، کشاورزی، شیلات و قیمت کالاهای اساسی اثر می‌گذارد.

رکوردشکنی اقلیمی؛ ال‌نینوی ۲۰۲۶ چقدر قوی است؟

گزارش ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ مرکز پیش‌بینی آب‌وهوای آمریکا (NOAA) نشان‌دهنده تقویت سریع این پدیده است. دمای آب در بخش‌های شرقی اقیانوس آرام بیش از ۳ درجه سانتی‌گراد از میانگین بالاتر رفته است.

• احتمال وقوع: بیش از ۹۰ درصد برای یک ال‌نینوی بسیار قوی.
• احتمال تاریخی: ۷۵ درصد برای وقوع رویدادی که شدت آن از تمام ثبت‌های پس از ۱۹۵۰ فراتر رود (رسیدن شاخص RONI به مثبت ۲.۵ درجه سانتی‌گراد).

درس‌هایی از تاریخ؛ سه تجربه تلخ جهانی

برای درک شدت این پدیده، نگاهی به سه ال‌نینوی بزرگ تاریخ ضروری است:

۱. ال‌نینوی ۱۹۸۲–۱۹۸۳: این رویداد دانشمندان را غافلگیر کرد و با تغییر الگوهای بارش، باعث سیل در آمریکای جنوبی و خشکسالی شدید در استرالیا شد. این رخداد اقلیمی حدود ۵۰۰ نفر را به کام مرگ کشاند.

۲. ال‌نینوی ۱۹۹۷–۱۹۹۸: یکی از قدرتمندترین‌ها که خسارت اقتصادی ۵.۷ تریلیون دلاری در ۵ سال بر جای گذاشت. این پدیده مرگ بیش از ۲۲ هزار نفر را بر اثر سیل و خشکسالی در پی داشت.

۳. ال‌نینوی ۲۰۱۵–۲۰۱۶ (گودزیلا): به دلیل گرمایش شدید، سال ۲۰۱۶ را به یکی از گرم‌ترین سال‌های تاریخ تبدیل کرد. با اثر بر ۶۰ میلیون نفر و خسارتی حدود ۳.۹ تریلیون دلار، خطر سوءتغذیه و بیماری‌های تنفسی را در جهان افزایش داد.

ال‌نینو چگونه ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

ایران به دلیل پیوندهای جوی، از اثرات ENSO مصون نیست. پژوهش‌های اخیر (۲۰۱۹ و ۲۰۲۶) بر اهمیت این چرخه در تغییرات مکانی و زمانی بارش‌های کشور تأکید دارند.

مطالعه‌ای که در آوریل ۲۰۲۶ در Journal of Hydrology: Regional Studies منتشر شده، داده‌های بارش ایران (۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹) را واکاوی کرده و به نتایج مهمی رسیده است:

• ناهنجاری‌های مثبت و منفی: در سال‌های ال‌نینوی قوی، شاهد ناهنجاری‌های بارش هستیم. در حالی که مرکز ایران ممکن است با کاهش حدود ۱۵ درصدی بارش مواجه شود، برخی مناطق جنوب‌شرقی ایران می‌توانند افزایش ۶۰ تا ۸۰ درصدی بارش را نسبت به شرایط مرجع تجربه کنند.
• نقش اقیانوس هند: ترکیب شرایط گرم ENSO با بادهای جنوب‌شرقی بر فراز اقیانوس هند، می‌تواند انتقال رطوبت به خاورمیانه را تقویت کند. این یعنی در صورت هم‌راستایی سایر الگوهای جوی، ایران می‌تواند شاهد افزایش قابل‌توجه رطوبت و بارش باشد.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که «سوپر ال‌نینو» می‌تواند زمستان متفاوتی را برای ایران رقم بزند که نیازمند آمادگی مدیریتی در بخش منابع آب و کشاورزی است.