«هژیر کیانی»، دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان، در نامه‌ای به مسعود پزشکیان خواستار بازنگری در طرح توسعه میدان نفتی سهراب شد.

در این نامه آمده است: «این نامه را از جایگاه دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان و در ادامه سال‌ها پیگیری کارشناسی و مدنی تشکل‌های محیط‌زیستی کشور درباره وضعیت هورالعظیم، با جنابعالی در میان می‌گذارم. مقصود این نامه مخالفت با توسعه اقتصادی کشور یا تقابل با صنعت نفت نیست؛ مسئله ما نحوه توسعه در سرزمینی است که ظرفیت‌های اکولوژیک آن محدود و آسیب‌پذیر است و باید میان منافع اقتصادی امروز و حفظ سرمایه‌های طبیعی برای فردا تعادل برقرار شود.»

کیانی در این نامه می‌افزاید: «تالاب هورالعظیم تنها یک پهنه آبی نیست؛ بخشی از سرمایه طبیعی و راهبردی خوزستان و ایران، زیستگاه ارزشمند حیات‌وحش، پشتیبان بخشی از معیشت جوامع محلی و یکی از عناصر مهم پایداری زیست‌محیطی جنوب‌غرب کشور است. این تالاب طی دهه‌های گذشته فشارهای متعددی را تحمل کرده است؛ از پیامدهای جنگ و تغییرات هیدرولوژیک گرفته تا توسعه زیرساختی، صنعتی و نفتی. در مکاتبات و مستندات کارشناسی تشکل‌های محیط‌زیستی نیز نسبت به پیامدهایی همچون استحصال اراضی تالابی، احداث جاده‌ها، تکه‌تکه‌شدن زیستگاه، تغییر مسیرهای آب، برداشت آب، عملیات حفاری، ورود آلاینده‌ها، انسداد مسیرهای آبگیری و آثار تجمعی فعالیت‌های صنعتی هشدار داده شده است.»

او در بخش دیگری از این نامه آورده است: «اکنون طرح توسعه میدان نفتی سهراب در بخش شمالی هورالعظیم، این پرسش اساسی را پیش روی ما قرار داده است که آیا پیش از ایجاد بارگذاری جدید بر این اکوسیستم حساس، ظرفیت واقعی تالاب و هزینه‌های بلندمدت آن به‌درستی محاسبه شده است یا خیر. براساس مستندات و مکاتبات رسمی موجود، محدوده طرح در بخشی از شمال هورالعظیم و در نزدیکی مسیرهای ورود آب رودخانه کرخه به تالاب قرار دارد. در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی نیز موضوع خشک‌شدن بخشی از محدوده تالابی، تقاطع خطوط انتقال نفت با مسیرهای آبی و انجام عملیات حفاری مطرح شده است. فارغ از اختلاف‌نظرهای کارشناسی درباره میزان و شدت آثار، همین موارد به‌اندازه‌ای اهمیت دارند که ایجاب می‌کنند پیش از ایجاد هرگونه مداخله برگشت‌ناپذیر، جانمایی و روش اجرای طرح یک بار دیگر و از سوی متخصصان مستقل بررسی شود.»

کیانی در این نامه با اشاره به اینکه مسئله هورالعظیم انتخاب میان «نفت» و «محیط‌زیست» نیست، اضافه می‌کند: «صنعت نفت برای اقتصاد کشور اهمیت دارد و توسعه منابع نفتی نیز می‌تواند بخشی از منافع ملی باشد؛ اما پرسش اساسی این است که آیا می‌توان همان هدف اقتصادی را با روش و جانمایی کم‌خطرتر برای تالاب محقق کرد یا خیر؟ اگر چنین امکانی وجود داشته باشد، انتخاب گزینه کم‌خطرتر نه مخالفت با توسعه، بلکه نشانه عقلانیت در حکمرانی سرزمین و احترام به حقوق نسل‌های آینده خواهد بود. از همین منظر، یکی از مهم‌ترین مطالبات ما بررسی جدی گزینه‌های فنی برای کاهش مداخله مستقیم در تالاب است؛ از جمله حفاری مایل از خارج محدوده تالاب به‌سمت مخزن و انتقال تأسیسات و بارگذاری‌های سطح‌الارضی به خارج از بستر تالاب. ما ادعا نمی‌کنیم که این گزینه بدون مطالعه حتماً بهترین راه‌حل است؛ بلکه درخواست می‌کنیم این گزینه و سایر گزینه‌های فنی موجود، به‌صورت مستقل، شفاف و قابل‌مقایسه از نظر فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی بررسی شوند. اگر یک روش بتواند هدف اقتصادی پروژه را با آسیب کمتر به هورالعظیم محقق کند، منطقی است که همان روش در اولویت تصمیم‌گیری قرار گیرد.»

به گفته کیانی، در این نامه بر اهمیت ارزیابی مستقل و تجمعی تأکید شده است؛ زیرا آثار میدان سهراب نباید جدا از سایر فعالیت‌های نفتی، صنعتی و زیرساختی موجود و توسعه‌های آتی در هورالعظیم سنجیده شود. همچنین لازم است ظرفیت تاب‌آوری و آستانه‌های بحرانی تالاب مشخص شود؛ زیرا هیچ اکوسیستمی ظرفیت نامحدودی برای پذیرش فشار ندارد. باید معلوم شود هورالعظیم چه میزان بارگذاری جدید را می‌تواند تحمل کند و از چه نقطه‌ای به بعد، آسیب‌ها ممکن است از وضعیت قابل‌جبران خارج شوند.
او می‌افزاید: «موضوع مهم دیگر، محاسبه هزینه واقعی توسعه و ارزیابی اقتصادی تخریب سرزمین است. تالاب نباید در تحلیل هزینه ـ فایده یک پروژه، صرفاً به‌عنوان زمین یا محدوده اجرای طرح دیده شود. در ارزیابی اقتصادی باید علاوه بر درآمد و منافع حاصل از استخراج نفت، هزینه از‌دست‌رفتن یا کاهش خدمات اکوسیستمی تالاب، کاهش ارزش زیستی و اقتصادی هورالعظیم، آسیب احتمالی به منابع آب و خاک، آثار بر معیشت جوامع محلی، هزینه‌های ناشی از افزایش گردوغبار و پیامدهای آن بر سلامت و اقتصاد منطقه و همچنین هزینه‌های احیا، جبران و بازسازی خسارت‌های احتمالی نیز محاسبه شود.

همچنین باید هزینه فرصت از‌دست‌رفتن یا کاهش کارکردهای اکولوژیک هورالعظیم و هزینه‌هایی که ممکن است به نسل‌های آینده منتقل شود، در این ارزیابی لحاظ شود. ممکن است یک پروژه در محاسبات مالی کوتاه‌مدت اقتصادی به نظر برسد، اما هنگامی که هزینه‌های تخریب سرزمین و از‌دست‌رفتن سرمایه طبیعی نیز در محاسبات وارد شود، نتیجه اقتصادی آن کاملاً متفاوت باشد.»

در بخش دیگری از این نامه آمده است: «پیشنهاد ما صرفاً ارزیابی اقتصادی روش موجود نیست؛ بلکه هزینه ـ فایده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی روش فعلی باید با گزینه‌های کم‌خطرتر، از جمله حفاری مایل از خارج محدوده تالاب، به‌صورت تطبیقی مقایسه شود. تصمیم درست الزاماً آن گزینه‌ای نیست که فقط در تراز مالی خود پروژه ارزان‌تر باشد؛ بلکه گزینه‌ای است که در مقیاس منافع ملی، با احتساب هزینه‌های واقعی تخریب سرزمین، کمترین هزینه و بیشترین منفعت پایدار را برای کشور داشته باشد.

از سوی دیگر، سرنوشت تالاب و جوامع پیرامون آن را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد. ارزیابی اثرات اجتماعی طرح باید به‌صورت جدی انجام شود و پیامدهای احتمالی آن بر معیشت، اشتغال، سلامت، کیفیت زندگی و حقوق جوامع محلی موردتوجه قرار گیرد. مشارکت تشکل‌های محیط‌زیستی، متخصصان مستقل و جوامع محلی در فرایند بررسی نیز می‌تواند به تصمیمی شفاف‌تر و قابل‌دفاع‌تر منجر شود.»

کیانی در این نامه از رئیس‌جمهور درخواست کرده است پیش از اتخاذ هر تصمیم برگشت‌ناپذیر درباره توسعه میدان سهراب، گزارش موجود ارزیابی اثرات زیست‌محیطی از سوی متخصصان مستقل دانشگاهی و واجد صلاحیت بازبینی شود. او همچنین خواسته است آثار تجمعی فعالیت‌های نفتی و صنعتی بر هورالعظیم ارزیابی و ظرفیت تاب‌آوری و آستانه‌های بحرانی تالاب تعیین شود. انجام ارزیابی اثرات اجتماعی طرح و پیامدهای آن بر معیشت و حقوق جوامع محلی، واردکردن ارزش اقتصادی خدمات اکوسیستمی تالاب و هزینه‌های واقعی تخریب سرزمین در تحلیل هزینه ـ فایده و مقایسه شفاف گزینه‌های فنی کم‌خطرتر، به‌ویژه حفاری مایل از خارج محدوده تالاب و انتقال تأسیسات سطحی به خارج از بستر تالاب، با روش فعلی از دیگر درخواست‌های مطرح‌شده در این نامه است.
او اضافه می‌کند: «همچنین انتظار می‌رود تا زمان انجام این بررسی‌های مستقل و تعیین تکلیف نهایی، از ایجاد مداخلات برگشت‌ناپذیر در محدوده تالاب جلوگیری شود؛ چراکه هزینه پیشگیری از آسیب همواره کمتر از هزینه جبران خسارت پس از تخریب یک اکوسیستم حساس و غیرقابل‌جایگزین است.»

به گفته دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان، این مطالبه تنها مطالبه امروز یک انجمن یا یک استان نیست. در ادامه پیگیری‌های رسمی پیشین و براساس مستندات موجود، ۲۰۳ تشکل محیط‌زیستی از استان‌های مختلف کشور حمایت خود را از اصلاح طرح توسعه میدان نفتی سهراب و بررسی انتقال بارگذاری‌های نفتی به خارج از محدوده تالاب اعلام کرده‌اند. این همراهی گسترده نشان می‌دهد مسئله هورالعظیم از مرزهای جغرافیایی خوزستان فراتر رفته و به موضوعی ملی در حوزه سرمایه طبیعی و امنیت اکولوژیک کشور تبدیل شده است.

او با بیان این مطلب تأکید می‌کند: «جناب آقای رئیس‌جمهور؛ ما باور داریم توسعه و محیط‌زیست دشمن یکدیگر نیستند؛ این توسعه ناپایدار است که در نهایت هم محیط‌زیست و هم اقتصاد را قربانی می‌کند. اگر امکان بهره‌برداری از منابع نفتی با کاهش مداخله در تالاب وجود داشته باشد، انتخاب آن نه عقب‌نشینی از توسعه، بلکه نشانه بلوغ نظام تصمیم‌گیری کشور خواهد بود. ما از دولت نمی‌خواهیم توسعه را متوقف کند؛ می‌خواهیم توسعه در ظرفیت سرزمین، با رعایت الزامات محیط‌زیستی و با محاسبه هزینه‌های واقعی آن انجام شود. ما نمی‌خواهیم میان نفت و هورالعظیم یکی را انتخاب کنیم؛ می‌خواهیم راهی پیدا شود که ایران هم از منابع نفتی خود بهره ببرد و هم هورالعظیم را حفظ کند.»

دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان می‌افزاید: «امروز هنوز فرصت انتخاب وجود دارد. تصمیم درباره میدان سهراب فقط تصمیم درباره یک پروژه نفتی نیست؛ تصمیمی درباره نحوه مواجهه کشور با سرمایه‌های طبیعی، ظرفیت‌های سرزمین و حقوق نسل‌های آینده است. از جنابعالی انتظار داریم با صدور دستور ویژه، زمینه بررسی مستقل، جامع و شفاف طرح و گزینه‌های جایگزین را فراهم فرمایید تا تصمیم نهایی بر مبنای علم، قانون، مصلحت ملی و منافع بلندمدت کشور اتخاذ شود. هورالعظیم نباید هزینه تصمیم‌های امروز ما برای توسعه فردا باشد.»