با توجه به کمبود مواد اولیه در صنعت داروسازی کشور، طرح کشت شقایق الیفرا (Papaver somniferum oleofera) پس از بررسی‌های تخصصی ۷ تا ۹ ماهه توسط ستاد مبارزه با موادمخدر، برای تأمین نیازهای دارویی در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، شباهت ظاهری این گیاه با خشخاش تریاک‌زا باعث نگرانی‌هایی در میان افکار عمومی شده است.

تفاوت کلیدی: تیغ‌زنی در مقابل فرآیند صنعتی

فرامرز اختراعی، رئیس سندیکای مواد موثره دارویی، در تشریح تفاوت‌های این دو گونه، خاطرنشان کرد که تفاوت اصلی در نحوه استخراج مواد است:

• خشخاش تریاک‌زا (Opiofera): این گونه با «تیغ زدن» بدنه گرز گیاه، ماده صمغی تریاک را به‌راحتی و به صورت سنتی استخراج می‌کند که امکان سوءاستفاده از آن وجود دارد.
• شقایق الیفرا (Oleofera): در این گونه، با تیغ زدن گرز، هیچ صمغی خارج نمی‌شود. استخراج ترکیبات مورد نیاز (مانند مورفین) تنها از طریق فرآیندهای پیچیده صنعتی، استفاده از حلال‌های آلی و در مقیاس کارخانه‌ای امکان‌پذیر است.

تغییرات ژنتیکی و کنترل دقیق ترکیبات

رئیس سندیکای مواد موثره دارویی توضیح داد که در این گونه، از طریق تغییرات ژنتیکی، می‌توان کنترل دقیق مواد خروجی را انجام داد. برخلاف تریاک که ترکیبات متنوعی از جمله مورفین، کدئین و نوسکاپین دارد، در شقایق الیفرا می‌توان فرآیند را به‌گونه‌ای مدیریت کرد که تنها ترکیب مورد نظر (مثلاً فقط مورفین یا فقط نوسکاپین) استخراج شود و سایر مواد مخدر تولید نشوند.

کاربردهای جانبی و ارزش اقتصادی

علاوه بر کاربرد دارویی، این گیاه ظرفیت‌های اقتصادی دیگری نیز دارد:

1. استخراج روغن: بذرهای این گیاه حاوی حدود ۵۸ درصد روغن هستند که در صنایع غذایی و تزئینات (مانند نان‌های فانتزی) کاربرد دارد.
2. ارزآوری و اشتغال‌زایی: تأمین مواد اولیه دارو از طریق کشت داخلی، وابستگی به واردات را کاهش داده و موجب کاهش هزینه‌های درمان و اشتغال در بخش کشاورزی و صنعت می‌شود.

نظارت‌های قانونی و امنیتی

اختراعی تأکید کرد که کشت این گونه برخلاف گونه‌های تریاک‌زا، از سال ۱۳۸۵ توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام مجاز شناخته شده است. با این حال، تمامی مراحل از تأمین بذر (تحت نظارت وزارت جهاد کشاورزی) تا فرآوری، در کنترل شدید ستاد مبارزه با موادمخدر و وزارت بهداشت قرار خواهد داشت تا هرگونه سوءاستفاده غیرممکن شود.