علیرضا عابدینی، حسابرس کل بانک مرکزی، در گزارشی از وضعیت عملکرد شبکه بانکی، از افزایش بی‌سابقه تعداد متقاضیان تسهیلات تکلیفی در سال‌های اخیر خبر داد. وی اعلام کرد که با وجود افزایش سقف تسهیلات در سال‌های اخیر، میزان پرداخت واقعی توسط بانک‌ها با تأخیر و انحراف از برنامه همراه بوده است.

انحراف از برنامه‌ریزی تسهیلات ازدواج و فرزندآوری

طبق اظهارات عابدینی، در حال حاضر ۴۵۱ هزار و ۴۳۸ نفر در صف دریافت تسهیلات ازدواج و حدود ۴۵۷ هزار نفر در انتظار وام فرزندآوری هستند. وی با اشاره به بودجه ابلاغی برای سال جاری، جزئیات عملکرد را به شرح زیر تشریح کرد:

• تسهیلات ازدواج: از سهمیه ۳۵۰ همت ابلاغ‌شده، بانک‌ها باید تا این مقطع زمانی ۱۴۶ همت پرداخت می‌کردند، اما تنها ۱۱۰ همت پرداخت شده است که نشان‌دهنده ۲۵ درصد انحراف از برنامه است.
• تسهیلات فرزندآوری: از سهمیه ۸۵ همتی، طبق برنامه باید ۳۵ همت پرداخت می‌شد، اما عملکرد بانک‌ها تنها ۲۰ همت بوده که معادل ۴۳ درصد انحراف از برنامه است.

ناترازی بانک‌ها و بحران افزایش سرمایه

حسابرس کل بانک مرکزی نسبت به وضعیت اضافه‌برداشت‌های شبکه بانکی هشدار داد. وی اعلام کرد که اضافه‌برداشت‌ها در پایان مرداد ماه امسال به ۵۱۶ همت رسیده است. اگرچه رشد بازار بین‌بانکی نشان می‌دهد بانک‌ها سعی می‌کنند نقدینگی خود را از طریق بازار مدیریت کنند، اما وی تأکید کرد که تامین مالی از بانک مرکزی می‌تواند با خلق پول، بر پایه پولی و تورم دامن بزند.

در بخش دیگری از گزارش، به وضعیت سرمایه بانک‌ها اشاره شد. عابدینی خاطرنشان کرد که ۸۸ درصد از افزایش سرمایه بانک‌ها در سال گذشته، ناشی از «تجدید ارزیابی دارایی‌ها» بوده که ماهیتی دفتری دارد و به معنای تزریق نقدینگی جدید به سیستم نیست. وی خواستار عزم جدی برای افزایش سرمایه واقعی از طریق واگذاری اموال مازاد بانک‌ها شد.

عدم بازگشت ارز صادراتی و بحران در بخش مسکن و کشاورزی

حسابرس کل بانک مرکزی بر چند چالش ساختاری دیگر نیز تأکید کرد:

• ارز صادراتی: تا ابتدای شهریور ماه، معادل ۷۳ میلیارد یورو ارز حاصل از صادرات هنوز به چرخه رسمی اقتصاد بازنگشته است.
• بحران مسکن: با وجود الزام به اختصاص ۲۰ درصد تسهیلات به بخش مسکن، بانک‌ها تنها ۳.۶ درصد از کل تسهیلات خود را به این بخش اختصاص داده‌اند. وی از وجود «ترک‌فعل» در وزارت راه، بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی در اجرای قانون جهش تولید مسکن خبر داد.
• بخش کشاورزی: سهم تسهیلات پرداختی به بخش کشاورزی با وجود الزام ۱۱.۶ درصدی، تنها ۵.۷ درصد بوده است.