پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

تحریریه پیام ما

نجات گاندو از سایه انقراض؛

چگونه مشارکت جوامع محلی جمعیت تمساح پوزه‌کوتاه ایرانی را ۱۲ برابر کرد؟

۱ مرداد ۱۴۰۵، ۲۰:۳۰

با مشارکت فعال جوامع بومی در جنوب سیستان و بلوچستان و اجرای برنامه‌های علمیِ تکثیر و پایش، جمعیت تمساح پوزه‌کوتاه ایرانی (گاندو) در عرصه‌های طبیعی از ۵۰ سر به بیش از ۶۰۰ سر افزایش یافته و این گونه ارزشمند از وضعیت قرمز انقراض خارج شده است.

بازگشت امید به زیستگاه‌های گاندو در جنوب شرق ایران

تمساح پوزه‌کوتاه ایرانی یا «گاندو»، به عنوان یکی از نادرترین و باارزش‌ترین گونه‌های خزندگان کشور، در دهه‌های گذشته شرایط زیستی بسیار بحرانی را تجربه می‌کرد. اما اکنون گزارش‌های رسمی نشان می‌دهند که بزرگ‌ترین خزنده ایران با یک جهش جمعیتی چشمگیر، از لبه پرتگاه انقراض فاصله گرفته است.

همزیستی مسالمت‌آمیز؛ فرمول موفق جوامع محلی در حفاظت از تنوع زیستی

الهام آبتین، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سیستان و بلوچستان، با موفقیت‌آمیز خواندن برنامه‌های حفاظتی اظهار داشت: «در نخستین سرشماری‌ها، جمعیت گاندو در جنوب استان تنها بین ۲۰ تا ۵۰ سر تخمین زده می‌شد؛ اما امروز با تلاش‌های شبانه‌روزی، این تعداد در طبیعت به بیش از ۶۰۰ سر رسیده است.»

وی کلید اصلی این موفقیت بزرگ را تغییر نگرش و مشارکت بی‌بدیل بومیان شهرستان‌های دشتیاری، سرباز و چابهار دانست. اهالی بومی منطقه نه تنها گاندوها را تهدیدی برای خود نمی‌دانند، بلکه به عنوان حامیان اصلی این جانداران در برکه‌ها و سدهای «پیشین» و «زیردان» فعالیت می‌کنند. این همزیستی مسالمت‌آمیز میان انسان و حیات‌وحش، نمونه‌ای درخشان از مدیریت زیست‌محیطی جامعه‌محور است.

بانک ژنی قدرتمند؛ سوپاپ اطمینان بقای تمساح ایرانی

علاوه بر احیای جمعیت وحشی در زیستگاه‌های طبیعی، برنامه‌های تکثیرِ اسارت نیز به عنوان بازوی کمکی به کار گرفته شده‌اند. در حال حاضر بیش از ۴۰۰ سر تمساح در مراکز تخصصی تکثیر و نگهداری می‌شوند. این جمعیتِ پشتیبان به عنوان یک بانک ژنی غنی عمل می‌کند تا در صورت بروز هرگونه بحران طبیعی یا خشکسالی شدید، امکان بازسازی و احیای مجدد زیستگاه‌ها وجود داشته باشد.

این دستاورد زیست‌محیطی نشان داد که با آموزش، آگاهی‌بخشی و جلب مشارکت جوامع محلی، می‌توان سخت‌ترین پروژه‌های حفاظت از تنوع زیستی را به موفقیت رساند و بستر مناسبی برای توسعه پایدار در مناطق محروم ایجاد کرد.