تحلیل یک تقابل استراتژیک

پس از مطرح شدن مجدد تهدیدات علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، نگاه ناظران بین‌المللی به مجتمع «کوه کلنگ» معطوف شده است. این تأسیسات که در دو کیلومتری سایت نطنز قرار دارد، از سال ۲۰۲۰ و با انتشار تصاویر ماهواره‌ای، به عنوان یکی از نقاط حساس در محاسبات امنیتی و دفاعی مطرح شد. تفاوت این مجموعه با سایر تأسیسات هسته‌ای، در ماهیت ساختاری آن است که گمانه‌زنی‌ها درباره نفوذپذیری آن را به یک بحث داغ نظامی تبدیل کرده است.

کوه کلنگ؛ فراتر از یک سایت هسته‌ای

ایران هدف از ساخت این مجموعه را حفاظت از برنامه هسته‌ای در برابر تهدیدات نظامی و فعالیت‌های مخرب اعلام کرده است. اگرچه گزارش‌های غربی تلاش دارند این مکان را به غنی‌سازی پیوند دهند، اما در فضای تحلیلی، آنچه بیش از همه مورد توجه است، ویژگی‌های مهندسی آن است. بر اساس برآوردهای اندیشکده «علوم و امنیت بین‌المللی» (ISIS)، این تأسیسات در عمقی بیش از ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر کوه بنا شده‌اند؛ ارتفاعی که در قله آن به ۱۶۰۰ متر می‌رسد. این ویژگی‌های فیزیکی باعث شده است که حتی پیشرفته‌ترین تسلیحات متعارف جهان نیز برای تخریب آن با تردیدهای جدی مواجه باشند.

آیا بمب‌های سنگرشکن کارایی دارند؟

در جریان حملات پیشین، ایالات متحده از بمب‌های سنگرشکن GBU-57 بهره گرفت که قابلیت نفوذ تا ۶۰ متر را دارند. با این حال، کارشناسان نظامی تأکید می‌کنند که عمق حفاری در کوه کلنگ، فراتر از توان تخریبی این بمب‌هاست. این موضوع باعث شده است که گزارش‌های رسمی (از جمله گزارش‌های پنتاگون) همواره با چاشنی «عدم قطعیت» درباره میزان اثربخشی حملات نظامی صحبت کنند. به عبارت دیگر، نبود دسترسی میدانی و پیچیدگی ساختار زیرزمینی، محاسبه خسارت واقعی را برای مهاجم غیرممکن می‌کند.

امنیت و پایداری در نگاه کارشناسان

فارغ از گمانه‌زنی‌های سیاسی، واقعیت فنی این است که «کوه کلنگ» نمادی از دگردیسی در استراتژی پدافند غیرعامل است. در حالی که غرب از «تروریسم هسته‌ای» و لزوم بازرسی‌های آژانس سخن می‌گوید، تهران بر حفظ امنیت زیرساخت‌های خود به عنوان مؤلفه‌ای از «بازدارندگی ملی» تأکید دارد. تحلیلگران معتقدند تا زمانی که اطلاعات رسمی درباره مشخصات داخلی این مجموعه منتشر نشود، هرگونه ادعا درباره نابودی آن، بیش از آنکه بر داده‌های فنی استوار باشد، بر مبنای فرضیات استراتژیک شکل گرفته است.

بررسی احتمال عملیات نظامی ترامپ علیه سایت کوه کلنگ