معاون رئیس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامدهای جنگ تحمیلی سوم بر محیط زیست هشدار داد: جنگ‌ها تنها به خسارات انسانی محدود نمی‌شوند، تخریب گسترده زیست‌بوم‌ها، افزایش آلودگی و انتشار گازهای گلخانه‌ای، پیامدهایی است که نه‌تنها منطقه بلکه تمام جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد این در حالیست که واکنش نهادهای بین‌المللی در قبال این حجم تخریب ناکافی بوده است.

شینا انصاری در گفت و گو با خبرنگار محیط زیست ایرنا افزود: جنگ‌ها همواره محیط‌زیست را به‌ عنوان قربانی خاموش تحت تأثیر قرار می‌دهند، این تأثیرات، هم به‌ صورت مستقیم و هم غیرمستقیم، منابع طبیعی و زیست‌بوم‌ها را هدف قرار می‌دهد، بخشی از این پیامدها در همان زمان وقوع جنگ قابل مشاهده است، اما بخش قابل‌توجهی از آن‌ها در میان‌ مدت و بلند مدت بروز می‌کند و مشکلاتی پایدار به‌جا می‌گذارد.

وی اظهار کرد: تجربه قرن بیستم نشان می‌دهد که بسیاری از جنگ‌ها، به‌ ویژه در منطقه غرب آسیا و خاورمیانه، آسیب‌های جدی و ماندگاری بر محیط‌زیست وارد کرده‌اند، منطقه خلیج فارس به‌ عنوان یک زیست‌بوم حساس و ارزشمند، نمونه‌ای از این وضعیت است که در پی جنگ‌های متعدد، به‌ شدت آسیب‌پذیر شده و همچنان با تبعات آن دست‌ و پنجه نرم می‌کند.

انصاری ادامه داد: در ایران نیز پیامدهای جنگ هشت‌ساله تحمیلی بین ایران و عراق ، همچنان در برخی مناطق غربی و جنوب‌ غربی کشور قابل مشاهده است، از جمله این موارد می‌توان به خشک‌ شدن عامدانه بخش‌هایی از تالاب هورالعظیم اشاره کرد که آثار آن تا امروز ادامه دارد، در سطح منطقه‌ای، تحولات اخیر در غزه نیز نشان می‌دهد که آلودگی‌های ناشی از جنگ، زمین‌های کشاورزی را غیرقابل استفاده کرده و حتی آتش زدن عمدی نخلستان های تاریخی غزه موجب تخریب انها شده است، نشان می دهد رژیم صهونیستی پایبند به هیچ گونه چارچوب و قواعدی از منظر بین المللی و قواعد مرتبط با حقوق محیط زیست نیست.

وی افزود: برای همین قبل از شروع جنگ تحمیلی سوم و با توجه به درس اموخته هایی که از جنگ ۱۲ روزه داشتیم، دستورالعمل‌ها و چهارچوب های جامع حفاظت از محیط زیست را برای دوران جنگ و پساجنگ تدوین کردیم و به ادارات کل محیط زیست استان ها ابلاغ کردیم تا آمادگی بیشتری برای مدیریت بحران داشته باشند و با توجه به اینکه امریکا و اسرائیل در زیر پا گذاشتن حقوق محیط زیست سابقه طولانی دارند ، با توجه به تحرکات نظامی در بهمن ماه در خلیج فارس اتفاق افتاد، مکاتبه ای داشتیم با وزاری محیط زیست منطقه خلیج فارس و نسبت به وقوع جنگ و پیامدهای زیست محیطی جنگ هشدار دادیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: همچنین مکاتبه ای داشتیم با دبیر کل سازمان ملل و دبیر اجرایی برنامه محیط‌زیست سازمان ملل و اعلام نگرانی کردیم اما به رغم این هشدارها این جنگ اتفاق افتاد.

جنگ و محیط‌زیست/ انتشار کربن به اندازه ردپای ۶۰ کشور تا ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی

معاون رئیس جمهور تاکید کرد: با وجود این هشدارها، واکنش مجامع بین‌المللی محدود بوده است، علاوه بر آن مکاتباتی که قبل از جنگ داشتیم و ابراز نگرانی که از وقوع جنگ داشتیم باز در حین جنگ هم به دفعات مکاتبه داشتیم، از جمله بعد از انفجار انبارهای سوخت در تهران و البرز و آلودگی جدی که اتفاق افتاد، به سرعت مکاتبه ای با دبیرکل سازمان ملل و دبیر اجرایی یونپ و ۱۱ نهاد زیر مجموعه سازمان ملل داشتیم و نسبت به زیر پا گذاشتن چارچوب ها و پروتکل های بین المللی حوزه محیط زیست هشدار دادیم، بعد از تعدد دفعات حملات به نیروگاه های صلح آمیز هسته‌ای هم مجدداً با یونپ مکاتبه ای داشتیم و خروجی همه این مکاتبات متعدد صرفاً یک بیانیه‌ای بود از جانب برنامه محیط زیست سازمان ملل که به صورت خیلی کلی نسبت به مشکلات محیط زیستی که حین جنگ اتفاق می‌افتد هشدار داد، بدون اینکه کشورهای متجاوز را اعلام کند.

وی ادامه داد: به نظر می رسد یک بیانیه تقریبا کم رنگی بود که صرفا به ابراز نگرانی بسنده کرده بودند و طبیعتاً این بیانیه نمی تواند آن اثرگذاری را داشته باشد، انتظار ما از نهادهای بین المللی این است که اولاً متجاوزین اعلام شوند کسانی که این جنگ‌ها را بر ملت‌ها تحمیل می‌کنند و باعث آسیب‌ها و تخریب‌های گسترده محیط زیستی می شوند، از سوی دیگر چارچوب‌های لازم الاجرایی وضع شود تا مشکلات ایجاد شده و تبعاتی که بر اکوسیستم‌های حساس منطقه‌ای وارد می شود و آسیب‌هایی که به لحاظ محیط زیستی می‌تواند حتی سلامت مردم را تهدید کند، بازدارندگی لازم را داشته باشد، حتی برای کشورهایی که به نظر می رسد کشورهایی هستند که از نظر شاید نظامی ابرقدرت مطرح می شوند، اما به هر حال باید نهادهای بین‌المللی باید به عنوان نهادها مستقل عمل کنند و به صورت مستقل بتوانند در اقدام کنند.

انصاری تاکید کرد: در واقع در مقابل این حجم از تخریب مجامع بین‌المللی آنطور که باید عکس العمل نشان ندادند، انتظار این بود که نهادهای بین المللی به صورت بی‌طرفانه، مستقل و بر مبنای حق و حقیقت اعلام نظر کنند اما آن چیزی که اتفاق افتاد صرفاً یک بیانیه کلی بود که مشخص نمی‌کرد واقعاً چه کسانی این حملات را شروع کردند، چه دولت های متجاوز بودند و این آسیب های گسترده محیط زیستی را بر منطقه تحمیل کردند.

وی درباره میزان خسارات به خلیج فارس گفت: در جنگ ۱۲ روزه این تجربه را داشتیم، یعنی با توجه به تاکیداتی که دولت به دستگاه‌های مختلف از جمله محیط زیست با موضوع مستندسازی و برآورد دقیق خسارات داشت، ما بلافاصله شروع کردیم با همکاری استان ها، حتی کارگاه آموزشی برگزار کردیم برای ادارات کل محیط زیست استان‌ها در مورد برآورد دقیق خسارات که بتوانیم با یک ادله قوی و متقن در محاکم بین‌المللی از خسارات وارد شده دفاع کنیم، این تجربه را در جنگ ۸ ساله نداشتیم اما در جنگ ۱۲ روزه در ۲ حوزه محیط زیست طبیعی و محیط زیست انسانی کار را با کمک دانشگاه ها آغاز کردیم .

جنگ و محیط‌زیست/ انتشار کربن به اندازه ردپای ۶۰ کشور تا ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی

وی افزود: تلاش ما این بود که کاملا مستند و دقیق این برآوردها احصا شود و به صورت عدد و رقم ریالی مشخص شود، در حوزه محیط زیست طبیعی این کار توانستیم به اتمام برسانیم و به معاونت حقوقی رئیس جمهور و وزارت دادگستری اعلام کردیم، در حوزه انسانی هم در مراحل پایانی است، با توجه به این درس‌ آموخته ها در حال حاضر همکاران بر اساس دستورالعمل‌هایی که به استان هایی که مورد تهاجم قرار گرفتند، خسارات اولیه برآورد شده اما به خصوص در منطقه دریایی خلیج فارس بخواهیم آن اندازه‌گیری‌ها، پایش‌ها و مانیتورینگ‌ها انجام شود، نیازمند زمان بیشتری هستیم، البته یک خسارت اولیه‌ای برآورد شده اما نیازمند تدقیق و صحت سنجی است.

انصاری درباره میزان خسارات به مناطق حفاظت شده گفت: بررسی ها نشان می دهد حدود ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان محیط زیست یعنی مناطق چهارگانه در ۱۰ استان مورد آسیب قرار گرفتند ، همچنین ابنیه ساختمان های اداری در ۲۰ شهرستان در ۱۰ استان تخریب شدند، البته هر کدام از آنها از درجات کم تا درجات زیاد و خیلی زیاد را شامل می شود، به عنوان مثال در منطقه حفاظت شده گنو در استان هرمزگان یک مرکز آموزشی خوبی داشتیم که تا ۷۰ درصد تخریب شده است، مناطق حفاظت شده هم به همین میزان آسیب دیدند اما بعضی از مناطق تخریب بیشتری داشتند اما اینکه بخواهیم اکنون آماری از نابودی تنوع زیستی ارائه دهیم فعلاً این آمارها دقیق نیستند.

وی ادامه داد: برآوردها را به صورت مستقیم برای معاونت حقوقی ریاست جمهوری ارسال می کنیم ، آنها یک مرکز بین المللی دارند و از دستگاه‌های مختلف میزان خسارات را دریافت می کنند.

معاون رئیس جمهور به میزان آلایندها در راستای جنگ تحمیلی سوم اشاره کرد و گفت: در حوزه آلاینده‌ها باید عدد و رقم بسیار دقیق باشد، سنجش‌ها در چهارچوب پروتکل‌ها و استانداردهای مرجع جهانی باشد، از این رو باید میزان خسارات، مشکلات و تخریب‌های ایجاد شده، دقیق برآورد شود و بعد از آن نهایی و ارسال می شود، طبیعتاً این روند نیاز به زمان معقول و منطقی دارد، کما اینکه در جنگ ۱۲ روزه این مسیر تخریب زیستگاه ها را طی کردیم و به نتیجه رسیدیم، یعنی ارقام و اعدادی احصا شد و اینکه محیط زیست چه میزان دچار خسارت اقتصادی شد، برای جنگ تحمیلی سوم هم طبیعتاً نیازمند یک زمان معقول و منطقی هستیم هر آنچه که ما بتوانیم حین جنگ و حتی بعد از جنگ با فاصله نزدیک اندازه‌گیری‌ها و پایش‌هایی را انجام دهیم و این سنجش‌ها اتفاق بیفتد طبیعتاً این دقیق تر و نزدیکتر است به نتایجی که می تواند در مطالبه‌گری ما در مجامع بین‌الملل کمک کند.

جنگ و محیط‌زیست/ انتشار کربن به اندازه ردپای ۶۰ کشور تا ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی

انتشار کربن در ۲ هفته اول جنگ تحمیلی به اندازه ردپای کربن ۶۰ کشور

وی به انفجار انبارهای نفت تهران و البرز تاثیر آن برانتشار گازهای گلخانه ای و پدیده گرمایش زمین اشاره کرد و گفت: محیط زیست مرز جغرافیایی نمی‌شناسد، یک تعبیری است به نام اثر بال پروانه‌ای ، یعنی هر اتفاق و تخریبی در هر کجای دنیا اتفاق بیفتد، اثر آن در شدت های کم یا زیاد بر محیط زیست جهان گذاشته می شود، بنابراین، تاثیری که انفجار انبارهای نفت بر جای گذاشت اگرچه تاثیر آلاینده های هوا شاید در مقیاس کوچکتر استان‌های تهران به البرز را تحت شعاع قرار داد که به سرعت سعی کردیم با همکاری وزارت بهداشت اطلاعیه‌های لازم صادر شود، اما بحث آثاری که بر انتشار گازهای گلخانه‌ای دارد همه مشخص شده و آمار و ارقام در حال تدقیق است.

انصاری افزود: قطعا می‌تواند اثرش را بر کل جهان بگذارد، یکی از برآوردهایی که مطرح شده این است که فقط در ۲ هفته اول جنگ تحمیلی سوم میزان کربنی که منتشر شد به اندازه رد پای کربن ۶۰ کشور جهان است، یعنی می توانید با جنگ در یک نقطه از جهان چه حجمی انتشار گاز گلخانه‌ای ایجاد کنید، جنگی که هیچ پایبندی به چارچوب‌ها و قواعد و هنجارهای بین‌المللی ندارد، می آیند مخازن سوخت را منفجر می‌کنند که علاوه بر انتشار آلاینده‌های هوا می‌تواند باعث انتشار مقادیر بالای دی اکسید کربن شود و بسیار بسیار بر میزان گرمایش زمین اثر گذار باشد و کشورهای دیگر هم متاثر می شوند.

منبع: ایرنا