زمین، کاروانسراهای جهانی را می‌بلعد

به‌گزارش «پیام ما»، در این شرایط وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری چه راهكاری برای مقابله با فرونشست زمین و حفظ میراث تاریخی ایران دارد؟ آیا می‌توان با تهدید فرونشست در بناهای تاریخی مقابله كرد؟ یا باید شاهد فروریختن آثار تاریخی كشور در فرایند فرونشست بود؟

«پویا صادقی فرشباف»، متخصص ژئولوژی و مدیرگروه پژوهشی میراث طبیعی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از علوم زمین در كنترل تأثیر فرونشست‌ها بر بناهای تاریخی از جمله كاروانسراهای ثبت‌جهانی‌شده ایران گفت: «وزارت میراث‌فرهنگی متخصص سازه دارد. اما مهم آن است كه دانش سازه‌ای با علوم مرتبط با زمین‌شناسی در كنترل فرونشست‌ها و كاهش تأثیر این پدیده بر بناهای تاریخی ارتباط مستحكم داشته باشد.»

او افزود: «در سه سال اخیر تلاش کردیم پیوندی میان علوم زمین‌شناسی با دانش مرمت و سازه ایجاد کنیم.»

مدیرگروه پژوهشی میراث طبیعی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری با اعلام اینكه اتصال علوم مرتبط با زمین‌شناسی در موضوع فرونشست‌ها، در مرمت آثار تاریخی و بسیار مهم است. ضمن آنكه تعریف دقیقی از وضعیت فرونشست‌ها در اختیار مرمتگران و متخصصین سازه در مرمت بناهای تاریخی می‌گذارد تا بتوانند تأثیر فرونشست بر بناهای تاریخی را كم كنند.

این متخصص ژئولوژی با تأكید بر اینكه پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری بازوی فكری وزارت میراث‌فرهنگی است، افزود: «این متخصص ژئولوژی با تأکید بر اینکه پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری بازوی فکری وزارت میراث‌فرهنگی است، افزود: «بحث فرو افتادن زمین میتواند منشأ زمینساختی داشته باشد ولی در مورد فرونشست، یکی از دلایل اصلی آن، برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی است.»

صادقی فرشباف، تهدید فرونشست در بناهای تاریخی را بسیار مهم خواند و افزود: «دو رویكرد در موضوع مواجهه و مقابله با بحران فرونشست در بناهای تاریخی از جمله كاروانسراهای مورد تهدید وجود دارد. نخست كنترل پهنه‌های فرونشستی در اطراف بناهای تاریخی و دیگر، مقاوم‌سازی بناها است.»

او تأكید كرد: «اولویت اول در مقابله با بحران فرونشست در بناهای تاریخی پایش دقیق برای كنترل فرونشست است. باید در گام نخست به کنترل برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی با کنترل الگوی پمپاژ آب چاه‌های موجود در اطراف بناهای تاریخی اقدام کرد. گام دوم تقویت خاک در این نقاط است و موضوع سوم انجام زهكشی اطراف بناهای تاریخی برای كنترل جریان‌های سیلابی به‌ویژه در نقاط خشک نظیر اصفهان و كرمان و یزد است. تا زمانی كه این اقدامات انجام نشود، نمی‌توان امیدی به نجات آثار تاریخی در پدیده فرونشست داشت.

این متخصص ژئولوژی اعلام كرد: «اگر دیوار یک کاروانسرا به‌دلیل فرونشست زمین دچار شکست شده باشد، اقدامات مرمتی بدون توجه به عوامل شکست برای آن بی‌فایده است. نمی‌توان با چسباندن دو آجر به یكدیگر در برابر نیروهای گرانشی زمین ایستادگی كرد. پس باید زمین استحكام‌بخشی شود و از حركات عمودی و جانبی خاک جلوگیری کرد. بعد به‌سمت فوندانسیون‌های تغییرپذیر در نقاط شكننده بناهای تاریخی اقدام كرد. همچنین، باید با زهكشی مناسب اطراف آثار تاریخی و حتی كاشت پوشش گیاهی متناسب با اقلیم و خاک از تأثیر رواناب‌ها بر بناهای تاریخی جلوگیری كرد.»

و بخش قابل توجهی از فرونشست‌های اتفاق‌افتاده در ایران را تحت تاثیر فعالیت های انسان‌ معرفی کرد و گفت: «با دستکاری در الگوی بیلان آب و حفر چاه‌های غیرمجاز و برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی پدیده فرونشست در ایران تشدید شده است و باید جلوی دخالت انسانی در تشدید و وقوع فرونشست را گرفت. تنها دراین‌صورت است كه می‌توان وارد بحث مرمت پایدار ابنیه تاریخی درگیر با پدیده فرونشست شد.»