کتابخانه‌ فضای باز سئول با استقرار در میدان سئول با استقبال زیادی مواجه شده است. این کتابخانه‌ها که از سال ۲۰۲۲ با هدف ترویج مطالعه و فعالیت‌های فرهنگی در فضای باز راه‌اندازی شدند، تاکنون بیش از شش میلیون بازدیدکننده داشته‌اند؛ بازدیدهایی که یک میلیون از آنها تنها به سه ماه بازمی‌گردد.

فعالیت کتابخانه‌های فضای باز در ماه‌های گرم متوقف می‌شود و دور دوم آن از ۵ سپتامبر (۱۴ شهریور) از سر گرفته خواهد شد.

رسانه Koreatimes نوشته است رضایت بازدیدکنندگان از کتابخانه‌های امسال به بالاترین میزان خود یعنی ۹۶.۶ درصد رسیده که نسبت به سال گذشته افزایش ۵.۳ درصدی داشته است. همین میزان از بازدیدکنندگان نیز گفته‌اند دوباره به این فضاها مراجعه خواهند کرد.

در همین حال، ۹۷ درصد از بازدیدکنندگان گفته‌اند این برنامه را به دیگران پیشنهاد می‌کنند و ۹۷.۵ درصد نیز خواهان ادامه یافتن آن هستند.

*کتابخانه‌های بدون ساختمان

طرح کتابخانه‌های فضای باز سئول همچنان در حال گسترش است و فضاهای مطالعه جدیدی در نقاط مختلف شهر راه‌اندازی می‌شود و امسال، دولت از فعالیت این کتابخانه‌ها در ۱۴ منطقه حمایت کرده.

این خدمات نوآورانه فراتر از ساختمان سنتی کتابخانه گسترش یافته و شامل فضاهای باز شده است، بنابراین محدودیت‌های خدمات کتابخانه‌ای داخل ساختمان را برطرف می‌کند. این پروژه همچنین با نام «کتابخانه بدون ساختمان» شناخته می‌شود.

شهرداری همچنین برنامه‌ای برای امانت دادن «کیت‌های مطالعه قابل‌حمل» راه‌اندازی کرده که شامل کتاب، صندلی، پتو و سایر لوازم ضروری است تا افراد بتوانند به‌راحتی در هر مکانی یک فضای مطالعه در فضای باز ایجاد کنند. تاکنون ۵۳ نهاد، از جمله دانشگاه‌ها و مدارس ابتدایی، از این کیت‌ها برای راه‌اندازی کتابخانه‌های موقت در فضای باز استفاده کرده‌اند.

رئیس اداره فرهنگ شهرداری سئول درباره این طرح گفته است: «کتابخانه‌های فضای باز سئول فقط محل مطالعه نیستند، بلکه یک دارایی فرهنگی‌اند که زندگی روزمره را غنی‌تر می‌کنند و جذابیت کلی شهر را افزایش می‌دهند.»

شکل‌گیری یک ایده از دوره کووید

«فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری» (IFLA) در سال ۲۰۲۴ در گزارشی به استراتژی بازاریابی کتابخانه سئول (SOL) برای جذب کاربران با وجود کاهش مداوم مراجعه‌کنندگان پرداخته است. این فدراسیون نوشته کتابخانه نهادی است که هدف و مسئولیت آن تضمین حق مردم در دسترسی به دانش و اطلاعات، فراهم کردن فرصت‌های برابر برای فعالیت‌های مطالعه، بهبود زندگی فردی و کمک به توسعه اجتماعی و فرهنگی است: «نقش کتابخانه سئول (SL) تدوین و اجرای سیاست‌هایی برای توسعه کتابخانه‌ها و ترویج فرهنگ مطالعه در شهر سئول است. بنابراین، ترویج فرهنگ مطالعه در میان شهروندان سئول یکی از مأموریت‌های اصلی این کتابخانه به‌شمار می‌رود.»

در این گزارش آمده بااین‌حال، در دوره پاندمی کووید-۱۹ از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ میانگین کاهش تعداد مراجعه‌کنندگان به کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور به ۶۹ درصد رسید و تا سال ۲۰۲۲ تعداد مراجعه‌کنندگان هنوز به سطح قبل از پاندمی بازنگشته و نسبت به سال ۲۰۱۸، ۴۳.۹ درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین براساس نظرسنجی ملی مطالعه، میزان مطالعه در ۱۰ سال گذشته به‌طور چشمگیری کاهش یافته است.

علاوه‌براین، در دوران پاندمی کووید-۱۹، با گسترش فناوری اطلاعات و تغییر سریع جامعه به‌سمت مدل بدون تماس، تعداد افرادی که دچار افسردگی یا اضطراب شده‌اند، افزایش یافت. طبق گزارش روندهای IFLA (۲۰۲۱)، یکی از ۲۰ روند مهم در محیط اطلاعات، نیاز به فضاهای فیزیکی و اهمیت فزاینده فضاهای اجتماعی برجسته شده است. اگرچه تقاضا برای فضاهای امن در میان شهروندان به‌تدریج افزایش یافته است، کتابخانه‌ها به‌دلیل شرایط پاندمی نتوانستند به‌خوبی این نیاز را برآورده کنند.

بنابراین، برای ایجاد «کتابخانه‌ای امن و لذت‌بخش»، کتابخانه‌های عمومی به‌دنبال ایجاد تغییر بوده‌اند. آنها شروع به گسترش خدمات دیجیتال خود با استفاده از فناوری‌های آنلاین و بدون تماس کردند و فضاهای خود را از محیط‌های تنگ و بسته به فضاهای باز تبدیل کردند تا خواسته کاربران را برآورده کنند.

استراتژی‌های بازاریابی

برای پاسخ فعالانه به این تغییرات در محیط کتابخانه‌ها، کتابخانه سئول پروژه «SOL» را آغاز کرد؛ پروژه‌ای به‌نام «کتابخانه بدون ساختمان» که مفهوم فضای کتابخانه را فراتر از ساختمان‌های سنتی به فضای باز گسترش می‌دهد. پروژه SOL با هدف توسعه سه عنصر اصلی کتابخانه -«کتاب‌ها»، «ساختمان‌ها» و «کتابداران»- به «محتوا»، «فضا» و «نیروی انسانی» شکل گرفته است.

با توجه به پایین بودن نرخ مطالعه و تقاضای شهروندان برای فضاهای امن و لذت‌بخش، مخاطب هدف کتابخانه سئول برای پروژه SOL افرادی هستند که تاکنون از کتابخانه استفاده نکرده‌اند و هدف آن افزایش تعداد کاربران کتابخانه از طریق بازاریابی فعال و تخصصی است.

کتابخانه سئول از استراتژی ترکیب بازاریابی برای افزایش تعداد کاربران استفاده کرده که شامل مواردی چون محصول، قیمت، تبلیغات و مکان است. در این استراتژی خدمات کتاب بدون نیاز به فرایند امانت‌دهی ارائه می‌شود و همچنین امکان امانت گرفتن رایگان اقلام فراهم است. برای مثال، براساس تقاضای شهروندان و نتایج اثبات‌شده، بودجه کتابخانه‌ای بزرگتری نسبت به سایر شهرها و استان‌ها دریافت کردند که این امکان را فراهم کرد تا خدمات رایگانی مانند نمایش فیلم، کنسرت و اجراهای موسیقی ارائه دهند.

یک مسئول ویژه روابط‌عمومی برای انجام تبلیغات حرفه‌ای منصوب شد و تلاش‌های تبلیغاتی به‌صورت فعال گسترش یافت تا مواد تبلیغاتی حتی در حمل‌ونقل عمومی و تابلوهای آپارتمانی نیز نمایش داده شود.

دسترسی فیزیکی کاربران با گسترش جغرافیایی به مناطقی که به میدان سئول، میدان گوانگ‌هامون و نهر چئونگ‌گه منتهی می‌شوند (به‌صورت طرح آزمایشی) افزایش یافت و این میادین شهری راحت به کتابخانه‌های فضای باز تبدیل شدند.

ارتقای آگاهی‌های محیط‌زیستی برای توسعه پایدار

کتابخانه فضای باز سئول یک مدل نوآورانه کتابخانه‌ای است که توسط کتابخانه متروپولیتن سئول اداره می‌شود. کتابخانه متروپولیتن سئول در حال گسترش این پروژه است تا به بزرگترین و اولین کتابخانه فضای باز جهان تبدیل شود و پیشرو در ارتقای آگاهی‌های محیط‌زیستی برای توسعه پایدار باشد. این ابتکار با ایجاد کتابخانه‌ای فضای باز در میدان جلوی کتابخانه آغاز شد که به بازدیدکنندگان امکان می‌دهد با طبیعت ارتباط بگیرند و ارزش‌های محیط‌زیستی را درک کنند.

در حال حاضر، پروژه SOL به‌عنوان یک مدل نوآورانه کتابخانه‌ای ارزیابی می‌شود. علاوه‌بر تلاش‌های بازاریابی، کتابخانه سئول جایزه «کتابخانه سبز ایفلا ۲۰۲۳» را نیز دریافت کرده و به‌عنوان یک مدافع پیشرو در افزایش آگاهی‌های محیط‌زیستی برای توسعه پایدار به‌عنوان کتابخانه نماینده سئول شناخته شده است. کتابداران کتابخانه سئول همواره در حال تفکر و بررسی توسعه سیاست‌های کتابخانه‌ای در کره هستند و به‌طور مستمر تلاش می‌کنند روند فرهنگ مطالعه را بهبود بخشند و میزان مطالعه شهروندان را افزایش دهند.