دیروز در صحن علنی مجلس شورای اسلامی، بررسی طرح استیضاح وزیر امور اقتصاد و دارایی در دستور نمایندگان مجلس قرار گرفت. در این جلسه نمایندگان موافق استیضاح در ابتدا نظرات خود را بیان کردند، سپس رئیس‌جمهور از همتی دفاع کرد.

در جلسه استیضاح که در دو نوبت صبح و عصر برگزار شد، ۲۱ نماینده به‌عنوان موافق و سه نماینده نیز در مخالفت استیضاح به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.

در جلسه نوبت عصر پس از سخنان «عبدالناصر همتی»، فرایند رأی‌گیری آغاز شد و نمایندگان با ۱۸۲رأی موافق، ۸۹ رأی مخالف و ۱ رأی ممتنع، ۱ رأی باطله از مجموع  ۲۷۳رأی ماخوذه، با استیضاح همتی موافقت کردند و او از وزارت اقتصاد برکنار شد.

موافقان استیضاح چه گفتند؟

«جبار کوچکی‌نژاد»، نماینده رشت، اولین نماینده‌‌ای بود که پشت تریبون مجلس آمد و از وزیر اقتصاد انتقاد کرد: «آقای همتی، شما در رأی اعتمادی که نمایندگان به شما دادند، برنامه‌هایی به مجلس ارائه دادید. اگر به برنامه‌های خود اعتقاد داشتید، چرا در جهت اجرای آنها عمل نکردید؟ آیا قصد فریب نمایندگان را داشتید؟ شما تعهد کردید که تورم را کنترل و کاهش دهید، نرخ ارز را کاهش دهید، ارزش پول ملی را حفظ کنید، رشد اقتصادی ۸ درصدی ایجاد کنید، بهره‌وری را افزایش دهید، دولت را کوچک‌سازی کنید و بخش خصوصی را تقویت نمایید. اما هیچ‌یک از این تعهدات محقق نشده است.»

منتقد بعدی «میثم ظهوریان» از چهره‌های نزدیک به «سعید جلیلی» رسید. او در دفاع از این استیضاح گفت: «به‌نظر ما بهترین کمک به دولت، اصلاح تیم اقتصادی دولت است. ما انتظار نداریم همه مشکلات اقتصادی کشور حل شود، اما باید کورسوی امیدی در اقدامات دولت مشهود باشد؛ درحالی‌که ۶۲ درصد افزایش قیمت دلار در مدت کوتاهی داشته‌ایم و اکنون به بالای ۹۰ هزار تومان رسیده است.»

همچنین «امیرحسین ثابتی»، مشاور سعید جلیلی و از چهره‌های مخالف دولت در مجلس، خطاب به پزشکیان گفت: «دغدغه همه ما از آنجایی افزایش یافت که فنر قیمت ارز باز شد و از ۵۸ هزار تومان به ۷۸ هزار تومان رسید. آن زمان که حدود دو ماه پیش بود، آقای همتی در جلسه‌ای گفت به من فرصت دهید. فرصت دادیم، اما امروز نرخ ارز رکورد ۹۴ هزار تومان را زده است. دولت با چنین عملکردی نیاز به دشمن ندارد و خود وزیر اقتصاد به‌تنهایی می‌تواند آن را ساقط کند. آقای پزشکیان امروز ما با استیضاح می‌خواهیم یکی از عوامل افزایش قیمت نرخ ارز را از دولت شما خارج کنیم.»

«قاسم روانبخش»، هم در بخشی از انتقادات خود گفت: «خواهش من از رئیس‌جمهور آن است که امروز دیگر از حضرت آقا خرج نکند و از بیانات ایشان استفاده نکند. امروز باید به ملت پاسخ دهید و بگویید چرا یک وزیر در این شش ماه برای کشور ۵۰ درصد گرانی و تورم ایجاد کرده است؟ اگر امروز ترمز گرانی را بکشیم، قطعاً به‌نفع کشور و مردم است.»

«روح‌الله متفکرآزاد»، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، در دفاع از استیضاح بخشی از فیلم انتقادات همتی از عملکرد دولت سیزدهم در سال ۱۴۰۱ را در صحن علنی منتشر کرد و گفت: «ما شما را به صداقت و درد مردم می‌شناسیم و یقین داریم انتقادهای ما از سر دلسوزی است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند هرکس درد مردم را می‌داند، به او اعتماد کنید. در نطق‌های آذر و دی‌ماه به تیم اقتصادی دولت نسبت به ضرورت استفاده از سرمایه اجتماعی و دورنمای مثبت امیدآفرین برای بهبود وضعیت هشدار دادم. گفتم از دولت انتظار نداریم مشکلات را در صد روز حل کند، اما مردم دیگر نمی‌توانند تحمل موج جدید گرانی را داشته باشند.»

«فاطمه محمدبیگی» نماینده قزوین، «مصطفی طاهری» نماینده زنجان، «عباس بیگدلی» نماینده تاکستان، «سید محمد پاکمهر» نماینده بجنورد، «روح‌الله عباسپور» نماینده قزوین و بوئین زهرا، «رسول بخشی دستجردی» نماینده اصفهان، «سید جلیل میرمحمدی» نماینده تفت و میبد، «هادی هاشمی‌نیا» نماینده خرم‌آباد و چگینی، «محمد رستمی» نماینده نیشابور، «حسین صمصامی» نماینده تهران، «سلمان اسحاقی» نماینده قائنات، «احمد راستینه» نماینده شهرکرد، «ابوالفضل ابوترابی» نماینده نجف‌آباد از دیگر موافقان استیضاح همتی بودند.

پزشکیان: به‌اجبار کاری را که دلمان نمی‌خواست انجام دادیم

مسعود پزشکیان که در جلسه صبح در دفاع از همتی سخن می‌گفت، با بیان اینکه قبول داریم در کشور مشکل داریم و هیچ‌کس مصون از خطا و اشتباه نیست، افزود: «تنها راه غلبه بر مشکلات وحدت و همدلی است، من هیچ انگیزه‌ای برای ریاست جز خدمت به مردم ندارم. ما در جنگ اقتصادی هستیم، این جنگ بسیار بدتر و سهمگین‌تر از جنگ تحمیلی هشت‌ساله با صدام است. دشمن می‌خواهد بین ما اختلاف و تفرقه باشد. اجازه ندهیم با اختلاف، دعوا و تفرقه، هدف دشمن محقق شود. دولت همه تلاش خود را به‌کار گرفته است که مردم مشکل نداشته باشند و مشکلات جامعه و بحران‌های مختلفی که با آن مواجه هستیم، حل‌وفصل شود.

با مقصر دانستن یکدیگر درحالی‌که در شرایط جنگ اقتصادی قرار داریم، مشکلی حل نخواهد شد. از همین تریبون از مردم عزیز کشورمان معذرت‌خواهی می‌کنم و اعلام می‌کنم به‌هیچ‌وجه دلم نمی‌خواست مازوت بسوزانیم، برق مردم و کارخانه‌ها را قطع کنیم؛ اما اگر برخی از این کارها را نمی‌کردیم، مجبور بودیم در زمستان گاز مردم را قطع کنیم. به‌اجبار کاری را که دلمان نمی‌خواست، انجام دادیم.

تصمیمی در جلسه سران قوا اتخاذ شد، اما نمی‌توانستیم آن را اجرا کنیم، باید یک گروه دیگر تصمیم می‌گرفت تا ما بتوانیم آن را اعلام کنیم؛ مگر یک نفر به‌تنهایی می‌تواند برای شرایط اقتصادی تصمیم بگیرد و اجرا کند و بعد ما همه گناهان را به گردن او بیندازیم و بگوییم اگر او برود مشکلات حل می‌شود.

بنده اعتقاد داشتم که گفت‌وگو کنیم بهتر است، رهبر انقلاب فرمودند با آمریکا گفت‌وگو نمی‌کنیم و بنده هم اعلام کردم ما با آمریکا گفت‌وگو نمی‌کنیم. ولی باید راه‌های مناسب را پیدا کنیم که مشکلات را حل کنیم.

بنده معتقد به گفت‌وگو هستم. خواهم ماند اما تا آخر بر روی موضعی که رهبر انقلاب مشخص کرده‌اند، خواهیم ایستاد و به‌جز آن عمل نخواهیم کرد. ممکن است من باوری داشته باشم، اما وقتی که رهبر انقلاب جهت‌گیری مشخص می‌کنند، باید خودمان را با آن تطبیق دهیم و برای این موضوع باید راه را پیدا کنیم.»

منافع ملی اجازه نمی‌دهد راجع به بعضی مسائل صحبت کنم

او گفت: «آرزوی موفقیت در این جنگ اقتصادی را دارم و تلاشم این است که جز صدق بر زبان نرانم و تلاش می‌کنم آنچه واقعیت است به شما نمایندگان و مردم بگویم. از من نخواهید اطلاعاتی بدهم که دشمن شادکن شود یا منافع ملی به خطر بیفتد و سعی می‌کنم در چارچوب منافع ملی صحبت کنم. دولت پزشکیان امید در کشور ایجاد کرده و رهبر انقلاب پشت این دولت است؛ موفقیت دولت در گروی تک‌تک اعضای آن است و منافع ملی اجازه نمی‌دهد راجع به بعضی مسائل صحبت کنم.

 در سال ۱۳۹۷ نظیر همین اتفاقی که الان رخ داده، افتاد. آن زمان از چین برگشتم ترامپ می‌گفت قادر است در ۴۰سالگی انقلاب در تهران جشن بگیرد؛ چه کسی جلوی ایناها ایستاد؟ سالی ۷ میلیارد دلار درآمد ما از نفت بود، ولی ایستادیم.

نرخ تورم اخیراً کاهشی شده است؛ سال گذشته تورم ما ۴۲ درصد بود که در پایان بهمن امسال ۳۲ درصد شده و ۱۰ واحد درصد کاهشی شده است. البته ۳۲ درصد هم بد است، ولی در مقایسه با ۵۵ درصد و ۴۵ درصد سال‌های قبل است. تورم در بازه بلندمدت به‌خاطر رشد نقدینگی فراتر از رشد تولید است؛ علت رشد نقدینگی ما یک موضوع به‌جامانده از قبل است که الان هم ادامه دارد. دوستانی که می‌گویند وزیر اقتصادی دست رو دست گذاشته، بدانند در پنج ماه گذشته ۸۵۰ همت کسری بودجه امسال را تأمین کردیم؛ از رهبر انقلاب برای صندوق اجازه گرفتیم اوراق فروختیم و خصوصی‌سازی را پیگیری کردیم.

در ابتدای دولت سازمان مالیاتی می‌گفت در چندماهی که فعالیت کشور متوقف بود، دریافتی بودجه کم شده بود، اما با دستور رئیس‌جمهور هزار و ۱۱۰ میلیارد تومان درآمد مالیاتی تا پایان بهمن تأمین شد. چرا فکر می‌کنید فقط نگاه می‌کنم؟ یک روز سازمان مالیاتی غفلت کند، حقوق نمی‌توانیم بدهیم ما مولدسازی را راه انداختیم، تاکنون ۹۰ همت برای واگذاری تصویب کرده‌ایم؛ بودجه مولدسازی ۹۰ درصد آن را ما اجرا کردیم.

اقتصاد ایران باتوجه‌به تورم مزمنی که دارد، یک اقتصاد منابع‌محور است، یعنی همواره اقتصاد نفتی بوده‌ایم و اگر به آن توجه نکنیم، دچار اشتباه می‌شویم.

تکالیفی که مجلس به نظام بانکی اعمال می‌کند و ضعفی که در سیستم بانکی داریم و بانک‌های خصوصی ما ناتراز است و این یک واقعیت وحشتناک است که همه اینها بر تورم فشار می‌آورد.

وقتی فروش نفت بیشتر می‌شود، تورم به‌طور مقطعی کاهش می‌یابد. در دوره برجام رشد اقتصادی ما به ۱۱ درصد رسید و تورم تک‌رقمی شد. پس نگوییم در یک دوره کاهش یا افزایش تورم داشتیم؛ همه‌اش به نفت برمی‌گردد تا زمانی که مسائل بین‌المللی ما حل نشود، نفت هم حل نمی‌شود. ما در حال کنترل این موضوع هستیم.

افزایش نرخ دلار توسط دولت واقعیت ندارد. شما خودتان تصویب کردید که مرکز مبادله ارز و طلا ایجاد شود و نرخ ارز توافقی باشد؛ در نیما ارز ۴۰ هزار تومانی یک پوسته و خالی‌فروشی بود؛ سال گذشته اختلاف بازار واقعی و نیما ۲۰ هزار تومان بود که به هزار همت در تبادلات می‌رسید و رقم قابل‌توجهی است؛ من نمی‌توانستم در برابر این رانت سکوت کنم.

دولت قبل هم به همین نتیجه رسیده بود و از اول فروردین ۱۴۰۳ افزایش نرخ ارز را شروع کرده بود. وقتی من وزیر اقتصاد شدم، دیگر ارز ۴۰ هزار تومان نبود. در منطقه هم اتفاقاتی افتاد و حوادث سوریه و لبنان و منطقه هم مشکلاتی برای ما ایجاد کرد و در دی‌ماه امسال هم ترامپ روی کار آمد و اعلام جنگ اقتصادی کرد؛ آیا اینها تأثیری در نرخ ارز ندارد؟

الان طبق آمار بانک مرکزی هنوز ۳۵ درصد ارز صادرکننده برنگشته است؛ چون می‌گویند با این نرخ ارز برای ما صرف نمی‌کند که ارز خود را برگردانیم. در این شرایط چه باید کرد؟

مبارزه با قاچاق فقط دست گمرک نیست. بالای ۳۰ میلیارد دلار قاچاق داریم؛ وزیر اقتصاد چه کار کند؟! وقتی روزی ۲۰ میلیون لیتر گازوئیل قاچاق می‌شود، می‌دانید چقدر می‌شود؟ در سال می‌شود ۳۲۰ همت یعنی اندازه یارانه یک سال که به مردم می‌دهیم، یعنی برای هر نفر در سال چهار میلیون تومان یارانه می‌شود. اما اینها در دست وزیر اقتصاد نیست؛ بااین‌حال، در دست پیگیری است. وقتی هزار و ۵۰۰ کالا را از واردات حذف کرده‌اید، به‌صورت غیررسمی وارد می‌شود؛ در این شرایط چه کار باید کرد؟ ببینید این اسکله‌ها دست کیست؟ من اصلاً روحم هم خبر ندارد.»

استیضاح نبود

برخی از طرفداران دولت معتقدند پشت جریان استیضاح عبدالناصر همتی انگیزه‌هایی به‌جز بازار ارز و قیمت دلار و وضعیت معیشتی وجود دارد. آنها در تأیید باور خود به لیست موافقان استیضاح ارجاع می‌دهند. ترکیب اسامی استیضاح‌کننده مشخصاً از جریان سعید جلیلی و جبهه پایداری هستند و به‌نظر می‌رسد انگیزه استیضاح مشخصاً تسویه‌حساب با نتیجه انتخابات است. حالا همتی برکنار شده و دولت چهاردهم در وفاق شکست خورده است. باید دید چه می‌شود و مجلس با این استیضاح دنبال چه بود و چه خواهد کرد.