زمین جابه‌جا می‌شود، ما هم

فاتیما انصاری

دانش‌آموخته روابط بین‌الملل

جهانی که گرمتر می‌شود و خانه‌هایی که محو می‌شوند

زمین جابه‌جا می‌شود، ما هم

کنوانسیون‌های جهانی پناهندگان، آوارگان اقلیمی را به رسمیت نمی‌شناسند، درنتیجه میلیون‌ها نفر که قربانی تغییرات آب‌وهوایی هستند از حمایت قانونی و پناهندگی محروم‌ می‌شوند

4 اسفند 1403، 17:44

در ساحل چابهار، موج‌های خروشان دریای عمان هر روز چند متر به خانه‌های روستاییان نزدیکتر می‌شوند. مریم، مادر سه فرزند، درحالی‌که آخرین وسایلش را در گونی می‌گذارد، می‌گوید: «این خانه را پدربزرگم ساخت... حالا دریا آن را می‌بلعد.» او یکی از هزاران پناهنده اقلیمی ایران است؛ کسانی که نه به‌خاطر جنگ بلکه به‌خاطر خشکسالی، سیل و فرسایش خاک مجبور به ترک خانه‌هایشان شده‌اند. سازمان ملل پیش‌بینی می‌کند تا سال ۲۰۵۰، ۲۰۰ میلیون نفر در جهان آواره‌ تغییراقلیم خواهند شد.

فاجعه تنها محدود به ایران نیست. در جزایر تووالو در اقیانوس آرام، آب‌های شور به چاه‌های آب شیرین نفوذ کرده و مردم را مجبور به نوشیدن آب باران کرده‌ است. در ساحل عاج، خشکسالی بی‌سابقه، زمین‌های کشاورزی را به بیابان تبدیل کرده و هزاران نفر را به‌سمت اروپا رانده است. حتی در آمریکا، طوفان‌های شدید مانند «کاترینا» و «ساندرا» میلیون‌ها نفر را بی‌خانمان کرده‌اند. اما تفاوت اینجاست که در کشورهای فقیر، مردم نه بیمه دارند، نه پناهگاهی.

در ایران، بحران آب و خاک به نقطه اوج رسیده است. در خوزستان، کشاورزانِ بی‌آب، کارون خشکیده را ترک می‌کنند. «علی» که نسل‌ها در کنار رودخانه کشاورزی می‌کرد، حالا در حاشیه شهر اهواز دستفروشی می‌کند: «زمینم مثل پوست پلنگ، ترک‌ترک شده بود… مجبور شدم بگذارمش و برم.» در سیستان‌وبلوچستان، طوفان‌های گردوغبار نفس‌ها را در سینه حبس کرده و روستاها را خالی از سکنه کرده است. سازمان بهداشت جهانی گزارش می‌دهد آلودگی هوا در این منطقه ۱۰ برابر حد مجاز است.

اما قوانین بین‌المللی پشت این فاجعه ایستاده‌اند. کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان، که پس از جنگ جهانی دوم نوشته شد، «پناهنده» را تنها کسی می‌داند که به‌دلیل «ترس موجه از آزار» فرار می‌کند. این تعریف، پناهندگان اقلیمی را نادیده می‌گیرد. درنتیجه، خانواده‌های آواره نه کمک مالی دریافت می‌کنند، نه حق پناهندگی دارند. «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل، در سال ۲۰۲۳ پیشنهاد ویزای اقلیمی را مطرح کرد، اما کشورهای ثروتمند با آن مخالفت کردند. حتی صندوق جبران خسارات اقلیمی که در cop 28 وعده داده شد، هنوز عملی نشده است.

احیای تالاب‌ها، آموزش کشاورزی پایدار و فشار فعالان محیط‌زیست بر دولت‌ها از جمله راهکارهایی است که برای مقابله با مهاجرت اقلیمی در حال انجام است، اما همچنان کافی به‌نظر نمی‌رسد

بااین‌حال، امید وجود دارد. در هورالعظیم، احیای تالاب‌ها موجب بازگشت پرندگان و کاهش مهاجرت شده است. سازمان‌های مردمی در سیستان با آموزش کشاورزی پایدار، به روستاییان یاد می‌دهند چگونه با کمترین آب محصول برداشت کنند. در سطح جهانی، فعالان محیط‌زیست از طریق کمپین‌هایی مانند #ClimateRefugeesMatter دولت‌ها را تحت‌فشار گذاشته‌اند تا قوانین را تغییر دهند.

اما سؤال اینجاست که آیا این اقدامات کافی است؟ «نسرین سلطانخواه»، اقلیم‌شناس ایرانی، هشدار می‌دهد: «اگر امروز برای کاهش انتشار کربن اقدامی نکنیم، فردا نه خانه‌ای خواهیم داشت، نه وطنی.» پناهندگان اقلیمی قربانیان بی‌صدای سیاست‌های نادرست و مصرف بی‌رویه انسان‌ها هستند. اگر امروز اقدامی نکنیم، فردا این فریادهای خاموش به فاجعه‌ای غیرقابل‌جبران تبدیل خواهند شد.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آب شیرین، آلودگی هوا، بحران آب، خشکسالی، کشاورزی، محیط‌زیست